Η ανισότητα ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες δεν αποτυπώνεται μόνο στους μισθούς ή στις θέσεις εξουσίας. Κρύβεται και σε ώρες εργασίας που δεν πληρώνονται ποτέ, σε προϊόντα που κοστίζουν περισσότερο μόνο και μόνο επειδή απευθύνονται σε γυναίκες, και σε βασικές ανάγκες που εξακολουθούν να αποτελούν οικονομικό βάρος.

Από τη λεγόμενη «αόρατη» εργασία μέσα στο σπίτι, μέχρι το μισθολογικό χάσμα και το κόστος της περιόδου, η καθημερινότητα πολλών γυναικών διαμορφώνεται από ανισότητες που συχνά θεωρούνται δεδομένες. Οι αριθμοί, όμως, δείχνουν μια διαφορετική εικόνα: μια οικονομία στην οποία οι γυναίκες εξακολουθούν να εργάζονται περισσότερο, να πληρώνονται λιγότερο και να επιβαρύνονται με επιπλέον κόστη απλώς λόγω φύλου.

«Αόρατη» εργασία

Η απλήρωτη εργασία αποτελεί σημαντική πτυχή της έμφυλης ανισότητας στην Ευρώπη, με τις γυναίκες να αφιερώνουν κατά μέσο όρο δύο ώρες περισσότερες την ημέρα σε αυτήν σε σύγκριση με τους άνδρες.

Η έμφυλη ανισότητα στην οικονομία είναι εμφανής σε όλη την Ευρώπη. Εκδηλώνεται σε πολλούς τομείς, όπως η απασχόληση, η συμμετοχή στην αγορά εργασίας και οι αμοιβές. Ένας βασικός παράγοντας που τροφοδοτεί αυτό το χάσμα είναι η απλήρωτη εργασία. Στις χώρες του ΟΟΣΑ, οι γυναίκες πραγματοποιούν σχεδόν διπλάσια απλήρωτη εργασία από τους άνδρες κάθε ημέρα.

Σε 23 ευρωπαϊκές χώρες, οι γυναίκες κάνουν κατά μέσο όρο 86% περισσότερη απλήρωτη εργασία από τους άνδρες — δηλαδή λίγο λιγότερο από το διπλάσιο. Πιο συγκεκριμένα, οι γυναίκες αφιερώνουν 262 λεπτά την ημέρα σε απλήρωτη εργασία, ενώ οι άνδρες 141 λεπτά. Αυτό αντιστοιχεί σε διαφορά 121 λεπτών, δηλαδή περίπου δύο ώρες ημερησίως.

Μετά τη Σουηδία, τα μικρότερα χάσματα στην απλήρωτη εργασία καταγράφονται σε τρεις ακόμη σκανδιναβικές χώρες: τη Δανία (31%), τη Νορβηγία (35%) και τη Φινλανδία (50%).

Μετά την ακραία περίπτωση της Τουρκίας, όπου οι γυναίκες κάνουν 3,5 φορές (349%) περισσότερη απλήρωτη εργασία από τους άνδρες, τα μεγαλύτερα χάσματα εμφανίζονται στη Νότια Ευρώπη: στην Πορτογαλία (242%), στην Ελλάδα (173%) και στην Ιταλία (134%). Η Ισπανία κατατάσσεται επίσης ψηλά, στην έβδομη θέση, με χάσμα 98%, που σημαίνει ότι οι γυναίκες κάνουν σχεδόν διπλάσια απλήρωτη εργασία από τους άνδρες.

Δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι άνδρες αφιερώνουν τον λιγότερο χρόνο σε απλήρωτη εργασία στις τρεις χώρες με τα μεγαλύτερα χάσματα. Στην Ελλάδα οι άνδρες αφιερώνουν μόλις 95 λεπτά την ημέρα σε απλήρωτη εργασία ενώ οι γυναίκες 259.

Η ανισότητα σε αριθμούς

Για πρώτη φορά, το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ελλάδα αποκτά επίσημη, μετρήσιμη μορφή. Η Ελληνική Στατιστική Αρχή δημοσιεύει στοιχεία για το 2024, μαζί με δεδομένα για την περίοδο 2022–2024, καταγράφοντας με αριθμούς μια ανισότητα που εδώ και χρόνια αποτελεί εμπειρία για πολλές γυναίκες στην αγορά εργασίας.

Η δημοσίευση αυτή βάζει τέλος σε μια συζήτηση που μέχρι σήμερα γινόταν κυρίως σε επίπεδο ενδείξεων και καταγγελιών. Το χάσμα υπάρχει, αποτυπώνεται στατιστικά και, κυρίως, δεν δείχνει να μειώνεται.

Σύμφωνα με τον ορισμό της ΕΛΣΤΑΤ, «το Χάσμα Αμοιβών είναι η διαφορά μεταξύ των μέσων ακαθάριστων ωριαίων αποδοχών ανδρών και γυναικών, εκφρασμένη ως ποσοστό των αποδοχών των ανδρών». Με απλά λόγια, πρόκειται για το ποσοστό κατά το οποίο οι γυναίκες πληρώνονται λιγότερο για κάθε ώρα εργασίας.

Το χάσμα παραμένει σχεδόν αμετάβλητο

Σε επίπεδο συνόλου της οικονομίας, τα στοιχεία δείχνουν μια σχεδόν παγωμένη εικόνα. Το μισθολογικό χάσμα διαμορφώθηκε στο 13,4% το 2022, αυξήθηκε ελαφρώς στο 13,6% το 2023 και επανήλθε στο 13,4% το 2024.

Με άλλα λόγια, μέσα σε τρία χρόνια δεν καταγράφεται ουσιαστική μεταβολή. Κατά μέσο όρο, οι γυναίκες συνεχίζουν να αμείβονται αισθητά λιγότερο από τους άνδρες.

Pink tax και φτώχεια περιόδου

Κάθε μήνα, περισσότεροι από δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν έμμηνο ρύση. Η έμμηνος ρύση – ή περίοδος – είναι μια φυσική και υγιής διαδικασία. Ωστόσο, εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά προϊόντα περιόδου.

Η συζήτηση γύρω από το κόστος της περιόδου συνδέεται συχνά και με το λεγόμενο «pink tax», την τάση προϊόντα που απευθύνονται στις γυναίκες να κοστίζουν περισσότερο από αντίστοιχα ανδρικά.

Η «φτώχεια περιόδου» αναφέρεται στην αδυναμία αγοράς και πρόσβασης σε προϊόντα περιόδου, καθώς και σε εγκαταστάσεις υγιεινής, εκπαίδευση και ενημέρωση που είναι απαραίτητες για τη διαχείριση της εμμηνορροϊκής υγείας. Με απλά λόγια, η περίοδος κοστίζει υπερβολικά ακριβά σε πολλές γυναίκες και κορίτσια, και αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει.
Αποτελεί παγκόσμιο ζήτημα υγείας που επηρεάζει γυναίκες και κορίτσια τόσο σε πλούσιες όσο και σε φτωχές χώρες.

Στο Μπανγκλαντές, την Αίγυπτο, την Ινδία, τη Μαδαγασκάρη και τη Ζιμπάμπουε, για παράδειγμα, οι έφηβες και οι γυναίκες στις αστικές περιοχές είναι πιο πιθανό να χρησιμοποιούν σερβιέτες, σε σύγκριση με εκείνες στις αγροτικές περιοχές, οι οποίες συχνότερα χρησιμοποιούν ύφασμα. Ακόμη και σε χώρες με υψηλό εισόδημα, το κόστος των προϊόντων περιόδου μπορεί να αποτελεί εμπόδιο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, πολλές έφηβες και ενήλικες αναφέρουν ότι δυσκολεύονται να τα αγοράσουν, με το πρόβλημα να επηρεάζει ιδιαίτερα τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα.

Τι συμβαίνει στην Ευρώπη

Η εμμηνορροϊκή φτώχεια, δηλαδή η ανεπαρκής πρόσβαση σε προϊόντα και εγκαταστάσεις υγιεινής για την περίοδο, επηρεάζει περίπου το 10% του μισού πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχει έμμηνο ρύση. Το φαινόμενο είναι πιο συχνό σε άτομα με χαμηλό εισόδημα, πρόσφυγες, νέους και άτομα με αναπηρία. Μελέτες από το Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία αναδεικνύουν το οικονομικό βάρος που συνεπάγεται η περίοδος, ιδίως για τα πιο ευάλωτα άτομα.

Καθώς ο ΦΠΑ αποτελεί κοινή αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών-μελών, τα αποτελέσματα της αλλαγής στην πολιτική ΦΠΑ για τα προϊόντα περιόδου (ο λεγόμενος «tampon tax») διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ.

Η Ελλάδα εμφανίζεται με ΦΠΑ 24% στα ταμπόν, που είναι από τους υψηλότερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό σημαίνει ότι:
• τα προϊόντα περιόδου φορολογούνται με τον κανονικό υψηλό συντελεστή ΦΠΑ
• δεν υπάρχει σημαντική φορολογική μείωση, όπως σε άλλες χώρες, όπως η Ιρλανδία και η Κύπρος.

Ειδήσεις Σήμερα: