Θα έλεγε κανείς πως το να μετατρέψει κανείς τον πανικό του σε μια τρελή εξωπραγματική ιδέα, θα ήταν σενάριο για ταινία του Χόλυγουντ. Και όμως, πάνω στο άγχος τους οι Αμερικανοί να καλύψουν το υποτιθέμενο χάσμα με την ΕΣΣΔ στους εξοπλισμούς, έσκαψαν μια τρομερά πολύπλοκη βάση στη Γροιλανδία πριν 67 χρόνια. Το μετάνιωσαν πικρά. Η χαμένη εκείνη εγκατάσταση, ξύπνησε και στέλνει μια προειδοποίηση στους σημερινούς ηγέτες και όχι μόνο στον Ντόναλντ Τραμπ.

Δεδομένου ότι οι λεπτομέρειες που δημοσιοποιήθηκαν από τη συμφωνία του  Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και του Τραμπ είναι ασαφείς και αντιφατικές, πολλοί ηγέτες είναι ανήσυχοι όσον αφορά το μέλλον της Γροιλανδίας.

Λόγοι εθνικής ασφαλείας και εξορυκτικού πλούτου έχουν βάλει στη Γροιλανδία στο στόχαστρο των ΗΠΑ, και όχι μόνο. Τα μίντια υπογραμμίζουν ότι το λιώσιμο των πάγων έχει καταστήσει απλούστερες τις μεταφορικές διαδρομές στην Αρκτική και έχει ανοίξει νέες δυνατότητες για εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου».

Όλα αυτά όμως είναι μια πλήρης πλάνη σύμφωνα με τον Πολ Μπίρμαν, καθηγητή φυσικών πόρων και περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο του Βερμόντ στις ΗΠΑ και ειδικό στη Γροιλανδία.

Σε συνέντευξή του στο podcast του The Conversation ο Μπίρμαν περιγράφει ένα παρανοϊκό σχέδιο του Αμερικανικού Πενταγώνου στον Ψυχρό Πόλεμο το οποίο αν μη τι άλλο αποκάλυψε γιατί όλα όσα σκέφτονται για την εκμετάλλευση της Γροιλανδίας, είναι σαν να χτίζει κάστρα στην άμμο. Το σχέδιο αυτό ήταν η υπόγεια απόρρητη βάση Camp Century.

Η μοιραία απόφαση για το εξωπραγματικό Camp Century

Τον Μάιο του 1959 η κυβέρνηση του προέδρου Ντουαϊτ Αιζενχάουερ έθεσε σε εφαρμογή ένα εντυπωσιακό σχέδιο: να κατασκευάσει το αμερικανικό στρατός μέσα στον πάγο μια νέα μυστική στρατιωτική βάση των ΗΠΑ, στη Γροιλανδία που καλύπτεται από ένα παγοκάλυμμα.

«Ο βασικός στόχος του Camp Century ήταν να κατανοηθεί πώς μπορεί να κατασκευαστεί μια βάση μέσα σε ένα παγοκάλυμμα και να υπάρξει στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική. Βρισκόμαστε στο μέσο του Ψυχρού Πολέμου. Οι ΗΠΑ είναι παρανοϊκές σχετικά με ρωσικούς πυραύλους, Ρώσους στρατιώτες και ρωσικά βομβαρδιστικά, και θέλουν μια στρατηγική παρουσία στην Αρκτική με τρόπο που δεν είχαν ξαναδοκιμάσει» λέει ο ειδικός.

Έτσι, ξεκίνησαν να φτιάχνουν τούνελ βάθους έως 12 μ. μέσα στο χιόνι, χρησιμοποιώντας τεράστια εκχιονιστικά μηχανήματα από τις ελβετικές Άλπεις. Έτσι δημιούργησαν έναν τεράστιο καταυλισμό κάτω από το χιόνι, φτιαγμένο από τα ίδια τα τοπικά υλικά, δηλαδή το χιόνι.

Για να στεγαστούν οι 200 άνδρες προσωπικό έφεραν έναν πυρηνικό αντιδραστήρα, επειδή διαφορετικά θα έπρεπε να μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες πετρελαίου ντίζελ για 138 μίλια πάνω στον πάγο. Έτσι, έχουμε μια βάση με πυρηνική ενέργεια μέσα στο παγοκάλυμμα από το 1960. Το φθινόπωρο του 1960 θέτουν σε λειτουργία τον αντιδραστήρα, ο οποίος λειτουργεί για έξι χρόνια.

Οι στρατιώτες άρχισαν να φτιάχνουν τάφρους στο χιόνι και να τις καλύπτουν με μεταλλικές καμάρες. Έπειτα χρησιμοποίησαν εκχιονιστικά μηχανήματα από τις ελβετικές Άλπεις για να φυσήξουν χιόνι πάνω από τις οροφές. Στις θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν, το χιόνι παγώνει αμέσως, σχηματίζοντας ένα τούνελ. Τελικά, το μεγαλύτερο τούνελ έφτασε τα 300 μέτρα σε μήκος.

Εκεί βρέθηκαν και ειδικοί επιστήμονες για να μάθουν για τον πάγο και τον ρόλο του στο παγκόσμιο κλίμα, τρυπώντας σε βάθος ενός μιλίου για να συλλέξουν πυρήνες πάγου. Ήταν μια πολυτελέστατη εγκατάσταση, με τραπεζαρία για φαγητό. Είχαν σεφ που μαγείρευαν τέσσερα γεύματα την ημέρα, καθώς εργάζονταν όλο το 24ωρο, αλλά δεν ήταν καθόλου εκτεθειμένοι στα στοιχεία της φύσης. Ήταν ένας πολύ προστατευμένος χώρος εργασίας. Είχαν ό,τι ήταν δυνατόν να έχουν, παροχή ρεύματος για να λειτουργούν τα τρυπάνια τους, μηχανουργεία.

Project Iceworm: μια εξαπάτηση που απέτυχε

Βασικό κομμάτι αυτής του μεγαλόπνοου έργου ήταν το Project Iceworm, δηλαδή η μετακίνηση πυρηνικών κεφαλών μέσα από αυτά τα τούνελ. «Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε τη διάνοιξη αυτών των χιονοσηράγγων οι οποίες θα διασταυρώνονταν κάτω από τον πάγο και θα υπήρχαν σημεία εκτόξευσης, αλλά οι Σοβιετικοί δεν θα γνώριζαν ποτέ πού βρίσκονταν οι πύραυλοι, γιατί θα μετακινούνταν σε πλατφόρμες πάνω σε σιδηροδρομικές γραμμές μέσα στον πάγο. Ήταν ένα τεράστιο παιχνίδι εξαπάτησης».

Ωστόσο ήταν μια στρατηγική φαντασίωση λέει ο Μπίρμαν. «Τα τοιχώματα των σηράγγων κατέρρεαν προς τα μέσα, οι ράγες παραμορφώνονταν επειδή το χιόνι κινούνταν. Το Project Iceworm δεν ήταν τίποτε περισσότερο από 500 μ. ράγες τρένου. Δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Ο πρόεδρος Κένεντι το απέρριψε πρώτος».

Στη συνέχεια ο στρατός απευθύνθηκε στο ΝΑΤΟ, το οποίο το απέρριψε γρήγορα, επειδή ήταν εξαιρετικά ακριβό και θα μπορούσε να διαρκέσει το πολύ μερικά χρόνια πριν καταρρεύσουν οι σήραγγες.

«Ήταν μια ιδέα που, επειδή το χιόνι και ο πάγος είναι δυναμικά υλικά, αποδείχθηκε αποτυχία».

Αυτή δεν είναι συνήθως η πολυτέλεια που έχεις όταν τρυπάς πυρήνες πάγου. Από τις φωτογραφίες και τις περιγραφές, δεν νομίζω ότι δυσκολεύτηκαν από πλευράς εφοδιαστικής. Δυσκολεύτηκαν επειδή έκαναν κάτι για πρώτη φορά στην ιστορία. Έτσι, το 1966 το Camp Century εγκαταλείφθηκε, όντας δαπανηρότατο και αδύνατο να συντηρηθεί.

Σήμερα, το στρατόπεδο είχε συνθλιβεί ολοκληρωτικά. Το χιόνι συνέχιζε να πέφτει. Τώρα το στρατόπεδο είναι θαμμένο στο χιόνι — τουλάχιστον κάτω από 100 πόδια χιονιού και πάγου.

Δεν μπορεί να βγάλεις τα ορυκτά από τη Γροιλανδία

Αυτά γίνονταν τη δεκαετία του 1960. Σήμερα η κατάσταση είναι χειρότερη. Η Αρκτική θερμαίνεται πιο γρήγορα. «Υπάρχει λιγότερος θαλάσσιος πάγος. Διαρκεί για μικρότερο χρονικό διάστημα. Αυτό έχει αναγκάσει απομακρυσμένες κοινότητες να φτιάχνουν διαδρόμους προσγείωσης στη στεριά, επειδή δεν μπορούν πια να προσγειώνουν αεροπλάνα πάνω στον πάγο. Αλλά επίσης λιώνει το παγοκάλυμμα, κάτι που έχει προκαλέσει μεγάλες πλημμύρες, καθώς το νερό απορρέει και παρασύρει γέφυρες 50 ετών» σημειώνει ο Μπίρμαν.

To σημαντικότερο όμως, όπως λέει ο γεωλόγος είναι ότι αρχίζει να ξεπαγώνει και το «μόνιμα παγωμένο έδαφος» (permafrost) με το οποίο καλύπτεται το μεγαλύτερο μέρος της Γροιλανδίας. Ενώ σε αυτή τη μορφή είναι ένα πολύ σταθερό υλικό, όταν ξεπαγώσει θα είναι πολύ δύσκολο να «κρατηθούν» οι υποδομές γύρω από την άκρη του παγοκαλύμματος. Έτσι, καθώς το permafrost λιώνει, συμβαίνουν τεράστιες καταπτώσεις βράχων και κατολισθήσεις σε αυτά τα απότομα τοιχώματα. Οι βράχοι κατρακυλούν στο νερό από κάτω και αυτό δημιουργεί κύματα που τα αποκαλούμε τσουνάμι. «Άρα υπάρχει ολόκληρο «πακέτο» γεωλογικών κινδύνων που κάνει τη συντήρηση υποδομών στη Γροιλανδία δύσκολη, σε αντίθεση με το να συντηρείς υποδομές σε εύκρατες περιοχές».

Στη Γροιλανδία  δεν μπορούν να φτιάχνουν αποχετεύσεις καθώς είναι αδύνατον να μπουν σωλήνες υπογείως. Οπότε, για να κάνει κάποιος την ανάγκη του τα ούρα καταλήγουν στο γρασίδι, ενώ τα στερεά απόβλητα τοποθετούνται σε κίτρινες πλαστικές σακούλες που απομακρύνονται στη συνέχεια. «Είναι ένας διαφορετικός τόπος. Και νομίζω ότι αυτό έχει γεννήσει πολλές ιδέες από ανθρώπους που δεν έχουν πάει ποτέ εκεί, για το τι θα μπορούσαμε να κάνουμε. Και αυτό μεταφέρεται και σε πράγματα όπως η εξόρυξη ορυκτών καυσίμων και η μεταλλευτική δραστηριότητα».

Δεν υπάρχει εθνικό ηλεκτρικό δίκτυο. Δεν υπάρχει εθνικό οδικό δίκτυο. Υπάρχει ένα πολύ μικρό, πολύ εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, επειδή στη χώρα ζουν λιγότεροι από 60.000 άνθρωποι. Και υπάρχουν ζητήματα εφοδιαστικής/λογιστικής που δεν τα αντιμετωπίζεις στην Ευρώπη ή στις ΗΠΑ.

Δεν υπάρχουν υποδομές

Ο λόγος, λοιπόν, που οι εταιρείες δεν κυνηγάνε τον χρυσό και τα σπάνια μέταλλα στη Γροιλανδία είναι ότι δεν υπάρχουν υποδομές και ότι δεν μπορούν να δημιουργηθούν. Ενώ σε άλλα μέρη με πλούσιο ορυκτό πλούτο υπάρχει οδικό δίκτυο, υπάρχουν μονάδες επεξεργασίας, υπάρχουν ηλεκτρικά συστήματα, στη Γροιλανδία «πηγαίνεις σε έναν τόπο όπου δεν υπάρχει τίποτα από αυτά που να στηρίζει την προσπάθεια. Άρα πρέπει να ξεκινήσεις κυριολεκτικά από το μηδέν».

Μπορεί οι Γροιλανδοί να παρακαλούνε εταιρείες να έρθουν στη Γροιλανδία, αλλά όπως λέει χαρακτηριστικά ο γεωλόγος, το καπιταλιστικό σύστημα και οι εταιρείες που κοιτάζουν λένε ότι είναι τόσο ακριβό και τόσο ριψοκίνδυνο να αναπτύξεις τέτοιες δραστηριότητες, ώστε τελικά κάνουν εξόρυξη αλλού. «Αν υπήρχαν όλα αυτά τα ορυκτά που θα μπορούσαν να εξαχθούν σε λογική τιμή και με λογικό ρίσκο, οι άνθρωποι θα ήταν εκεί και θα το έκαναν. Απλώς δεν είναι».

Εξάλλου οι συνθήκες είναι πολύ δύσκολες να στήνει κανείς εξορυκτικά έργα. Για έξι μήνες τον χρόνο δεν υπάρχει τόσο φως. Υπάρχουν θερμοκρασίες -30, -40 βαθμών που πρέπει να διαχειριστείς. Οι σύγχρονοι κινητήρες εσωτερικής καύσης δεν δουλεύουν και τόσο καλά σε αυτές τις θερμοκρασίες. Ο εξοπλισμός γίνεται εύθραυστος και σπάει. Είναι πολύ δύσκολο να φέρεις ανταλλακτικά αν μπορείς να τα φέρεις μόνο με ελικόπτερο, επειδή δεν υπάρχει οδικό δίκτυο — και αυτό είναι πανάκριβο. «Νομίζω ότι όλα αυτά συνωμοτούν ώστε να είναι εξαιρετικά δύσκολο να εξορύξεις αυτά τα ορυκτά και άρα εξαιρετικά ακριβό» σημειώνει.

Είμαι πολύ μπερδεμένος

Ο Αμερικανός επιστήμονες, ακούγοντας τον Αμερικανό πρόεδρο να λέει ότι θέλει να κατακτήσει τη Γροιλανδία, δηλώνει ειλικρινά, «μπερδεμένος» με το τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή. «Δεν το καταλαβαίνω στρατηγικά. Δεν το καταλαβαίνω οικονομικά. Δεν το καταλαβαίνω γεωλογικά», λέει υποδηλώνοντας τον παραλογισμό της διεκδίκησης της Γροιλανδίας.

«Και το λέω αυτό επειδή, αν αυτό το παγοκάλυμμα λιώσει πλήρως -και αυτό θα πάρει τουλάχιστον αιώνες- η παγκόσμια στάθμη της θάλασσας θα ανέβει κατά μέσο όρο περίπου 7 μέτρα. Αυτό θα αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την παγκόσμια πολιτική τάξη, γιατί θα μετατρέψει περίπου μισό δισεκατομμύριο ανθρώπους σε πρόσφυγες, επειδή τα σπίτια τους, οι επιχειρήσεις τους, οι φάρμες τους, οι πόλεις τους θα είναι κάτω από το νερό».

Έτσι για τον ίδιο αυτό που πρέπει να κάνουν οι ηγέτες είναι «να διατηρήσουν τον πάγο. «Αυτό είναι που πραγματικά έχει σημασία. Δεν είναι το πυροτέχνημα μιας σπάνιας γαίας, ούτε λίγο παραπάνω ορυκτό καύσιμο. Μπορούμε να αποσταθεροποιήσουμε ολόκληρη την παγκόσμια τάξη πραγμάτων, πλημμυρίζοντας κάθε μεγάλη παράκτια πόλη. Και αυτό ακριβώς θα συμβεί, αν αφήσουμε το παγοκάλυμμα να λιώσει».

Ειδήσεις Σήμερα: