Τα αεροπλανοφόρα των ΗΠΑ πλησιάζουν το Ιράν, αλλά ο Παχλαβί δεν θα το κυβερνήσει ποτέ

Την ώρα που ο αμερικανικός στρατός κυκλώνει το Ιράν, ελληνικά και ξένα ΜΜΕ προβάλουν πρόσωπα που εναντιώνονται στην καθεστηκυία τάξη στο Ιράν, τασσόμενα με το μέρος των διαδηλωτών στις τελευταίες μαζικές διαμαρτυρίες. Ταυτόχρονα, όμως, δίνουν «βήμα» στον Ρεζά Παχλαβί, «κληρονόμο» της έκπτωτης δυναστείας των Παχλαβί με θετικό «νομιμοποιητικό» πρόσημο. Τα έργα και ημέρες του κληρονόμου, δείχνουν ότι πλανώνται πλάνη οικτρά.

Στο συμπέρασμα μάλιστα αυτό δεν καταλήγουν φορείς ή πράκτορες της σημερινής κυβέρνησης της Τεχεράνης, αλλά έρευνα του δικτύου Free Iran Scholars Network, ενός αντικαθεστωτικού φορέα που δραστηριοποιείται στις ΗΠΑ από το 2022.

Ειδικότερα, δύο Ιρανοί καθηγητές μέλη του δικτύου, διαπιστώνουν ότι στην πραγματικότητα, ο Ρεζά Παχλαβί όχι μόνο δεν είναι ο «σωτήρας» του Ιράν, αλλά μια απάτη, σχεδιασμένη να εμποδίζει την πορεία του Ιράν προς την ελευθερία.

Το καλοκαίρι του 2025, ο Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κάνσας, Χοσείν Σαϊεντιάν, και Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, Καζέμ Καζερουνιάν, σημείωναν μια σειρά αντιφατικών δηλώσεων του Παχλαβί, πλήρη έλλειψη στρατηγική, ακόμα και σχέσεις του με την διαβόητη SAVAK του σάχη, η οποία βασάνιζε συνεχώς ανθρώπους.

«Η άρνησή του να αποκηρύξει τις θηριωδίες της SAVAK ή να αποκόψει δεσμούς με πρόσωπα συνδεδεμένα με τους IRGC, σε συνδυασμό με έναν μιντιακό αντικατοπτρισμό που τροφοδοτείται από μέσα όπως το Iran International, προδίδει τις θυσίες ακτιβιστών που αντιμετωπίζουν θάνατο για τη δημοκρατία. Πουλώντας μοναρχικές αυταπάτες, διαιωνίζει έναν κύκλο διχασμού και ήττας, λειτουργώντας ως εργαλείο αποπροσανατολισμού αντί ως φάρος ελπίδας» αναφέρουν.

Στη συνέχεια τονίζουν ότι το μέλλον του Ιράν δεν χρειάζεται πρίγκιπα, ούτε στέμμα, ούτε ξεθωριασμένα άμφια ενός απαξιωμένου παρελθόντος. «Χρειάζεται ένα πειθαρχημένο, ενωμένο κίνημα, σφυρηλατημένο από το θάρρος εκείνων που αντιμετωπίζουν την τυραννία στο έδαφος: εργατικούς οργανωτές, φοιτητές και υπερασπίστριες των δικαιωμάτων των γυναικών που ρισκάρουν τα πάντα για την απελευθέρωση. Οι δικές τους φωνές -όχι η κενή ρητορική του Παχλαβί- πρέπει να ορίσουν τον αγώνα, αμόλυντες από δυνασικές αυταπάτες ή αυταρχικές σκιές».

«Ο δρόμος προς ένα ελεύθερο Ιράν βρίσκεται με όσους τολμούν να αγωνιστούν, να οργανώσουν και να θυσιαστούν για μια κοσμική, δημοκρατική δημοκρατία. Η δυναστική αποτυχία του Παχλαβί, σημαδεμένη από ευθυγράμμιση με πρόσωπα της SAVAK και των IRGC και ενισχυμένη από νοσταλγικά μέσα, πρέπει να παραμεριστεί ώστε να ενδυναμωθεί η πραγματική αντίσταση. Μόνο με τη δική τους ακλόνητη αποφασιστικότητα θα σπάσει το Ιράν τα δεσμά της τυραννίας, ανακτώντας ένα μέλλον ισότητας, δικαιοσύνης και ελευθερίας για όλους».

«Η σημαία της SAVAK αποτελεί συχνό θέαμα στις αραιά συμμετοχικές συγκεντρώσεις υποστηρικτών του Ρεζά Παχλαβί. Ενώ οι Ιρανοί στους δρόμους φωνάζουν «Κάτω ο δικτάτορας, είτε είναι Σάχης είτε Ανώτατος Ηγέτης», ο Παχλαβί παραμένει αποκομμένος: ένας θεατής του οποίου το κληρονομικό στάτους επισκιάζει τις θυσίες των ακτιβιστών που αντιμετωπίζουν φυλάκιση, βασανιστήρια και θάνατο για να γκρεμίσουν την τυραννία».

Παρά 48 χρόνια εξορίας, επαναλαμβανόμενες ευκαιρίες, πρόσβαση στα μέσα και σημαντικό κληρονομικό πλούτο, ο Ρεζά Παχλαβί δεν έχει χτίσει πολιτικό θεσμό, δεν έχει συγγράψει πολιτικό οδικό χάρτη, ούτε έχει δεσμευθεί σε οποιοδήποτε πολιτικό δόγμα. Η «καριέρα» του, συντηρημένη από τα ξεθωριασμένα άμφια της μοναρχίας και νοσταλγικές παραμορφώσεις, έχει οριστεί όχι από ηγεσία ή θυσία, αλλά από επίμονη άρνηση να αποκηρύξει την αυταρχική κληρονομιά του πατέρα του ή να αποκοπεί από πρόσωπα συνδεδεμένα με τη SAVAK, τους IRGC και καθεστωτικούς κύκλους, υπονομεύοντας τις δημοκρατικές προσδοκίες του Ιράν.

Η πιο διαρκής «κληρονομιά» του Ρεζά Παχλαβί ίσως δεν βρίσκεται σε όσα έκανε, αλλά σε όσα απέτρεψε. Αντί να προσφέρει ηγεσία, όραμα ή δημοκρατικό οδικό χάρτη, προώθησε μια σειρά παθητικών, απατηλών στρατηγικών που εμπόδισαν την πραγματική αντίσταση και δίχασαν την αντιπολίτευση. Κεντρική ανάμεσά τους είναι η φαντασίωσή του περί αλλαγής καθεστώτος «από μέσα» — ιδίως μέσω των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και άλλων κατασταλτικών μηχανισμών. Αυτή η αυταπάτη, μαζί με την απουσία του σε κρίσιμες εξεγέρσεις και τη συνήθειά του να εκδίδει αντιφατικές ή κατευναστικές δηλώσεις στις κορυφώσεις της αντίστασης, έχει προκαλέσει μετρήσιμη ζημιά στον δημοκρατικό αγώνα του Ιράν.

Χρήσιμος ηλίθιος

Το Free Iran Scholars Network έχει εντοπίσει μάλιστα και πολλές ενδείξεις ότι τμήματα του ιρανικού καθεστώτος έχουν ενεργά προωθήσει τον Ρεζά Παχλαβί ως συμβολική, μη απειλητική φιγούρα της αντιπολίτευσης. Αυτή η τακτική εξυπηρετεί το καθεστώς δημιουργώντας την ψευδαίσθηση πολιτικής πολυφωνίας, ενώ διασφαλίζει ότι οι πραγματικές απειλές —ιδίως όσοι προωθούν οργανωμένη, κοσμική ρεπουμπλικανική αλλαγή— παραμένουν στο περιθώριο.

Αυτό δεν είναι απλή εικασία. Σε δημόσια παραδοχή, ο Χασάν Αμπασί που συνεργαζόταν στενά με τους φρουρούς της επανάστασης, αποκάλυψε ότι το πλέον δημοφιλές σύνθημα «Ρεζά Σάχη, ας αναπαυθείς εν ειρήνη / η ψυχή σου ας είναι χαρούμενη», που κάποτε φαινόταν ως αυθόρμητη έκφραση νοσταλγίας, στην πραγματικότητα κατασκευάστηκε σκόπιμα από καθεστωτικούς. Ο Αμπασί είπε: «Εμείς δημιουργήσαμε το σύνθημα “Ρεζά Σάχη, roohat shad” για να αλλάξουμε την κατεύθυνση των διαμαρτυριών».

Αυτή η παραδοχή ενισχύεται περαιτέρω από άρθρο του Φεβρουαρίου 2025 στην καθεστωτική εφημερίδα Vatan Emrouz, όπου ο πολιτικός επιστήμονας Μοχσέν Ρανταντί περιγράφει τον μοναρχισμό ως «αδύναμο και χωρίς ρίζες κίνημα» που εξυπηρετεί τα συμφέροντα του καθεστώτος.

ήξεις αφήξεις

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι οι υπεκφυγές του Παχλεβί να αναλάβει ευθύνες για την οργάνωση των αντιφρονούντων, έχουν γίνει το σήμα κατατεθέν του: «Προβάλλουν ευελιξία ενώ αποφεύγουν τη λογοδοσία. Επικαλούμενος διαρκώς «τη βούληση του λαού» χωρίς να την ορίζει ή να την οργανώνει, ο Παχλαβί δημιουργεί την ψευδαίσθηση δημοκρατικής αρχής, διατηρώντας ταυτόχρονα προσωπική ασάφεια».

Αυτό που ίσως αποκάλυψε πιο ωμά το κενό της στάσης του είναι η δική του παραδοχή ότι δεν είναι διατεθειμένος να θυσιάσει τίποτα στον αγώνα για την ελευθερία. Σε συνέντευξη το 2024 δήλωσε: «Τώρα είμαι ένας ελεύθερος άνθρωπος και δεν είμαι πρόθυμος να είμαι το πρώτο θύμα αυτής της ελευθερίας», έχοντας μάλιστα επαναλάβει ότι «σε καμία περίπτωση δεν είμαι πρόθυμος να θυσιάσω τη δική μου ελευθερία στον αγώνα για την ελευθερία του λαού».

Σε άλλη συνέντευξη στο Aparat, ο Παχλαβί θα έλεγε: «Ακόμη κι αν μια μέρα ο λαός του Ιράν θελήσει να επαναφέρει τη συνταγματική μοναρχία και εγώ γίνω βασιλιάς, και πάλι δεν θέλω να ζήσω στο Ιράν… Για να σας πω την αλήθεια, η ζωή μου τα τελευταία 40 χρόνια ήταν εδώ στην Αμερική. Τα παιδιά μου ζουν εδώ. Οι φίλοι μου είναι εδώ. Όλοι όσους γνωρίζω είναι εδώ… Οι άνθρωποι έχουν αυτή την ιδέα ότι ίσως θέλω να επιστρέψω και να γίνω κάτι. Αλλά σε τι να επιστρέψω; Σε τι να επιστρέψω;».

Ίσως ο πιο κραυγαλέος δείκτης της ακαταλληλότητας του Ρεζά Παχλαβί ως πολιτικού ηγέτη, σημειώνουν οι δύο Ιρανοί επιστήμονες, είναι η αποτυχία του Παχλεβί να εγκαθιδρύσει οποιαδήποτε μορφή οργάνωσης, συμμαχίας ή θεσμικού μηχανισμού. «Τα τελευταία τριάντα χρόνια, ο Ρεζά Παχλαβί ίδρυσε ή ηγήθηκε πολλών πολιτικών οργανώσεων που δεν κατάφεραν να αποκτήσουν απήχηση, ορατότητα, αξιοπιστία ή διάρκεια, συχνά καταρρέοντας μέσα σε μήνες ή ακόμη και εβδομάδες λόγω έλλειψης διαφάνειας, δομής, ή ικανής και συμπεριληπτικής ηγεσίας». Από το Council of Iranian Solidarity της δεκαετίας του 1990 μέχρι το National Collaboration Campaign το 2025, όλα απέτυχαν.