Capital Economics: Ξεχάστε τις «σφαίρες επιρροής», το νου σας στα μπλοκ υπερδυνάμεων

Να μη βιαζόμαστε να ξαναχωρίσουμε τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής, μας συμβουλεύει ο επικεφαλής οικονομολόγος της Capital Economics Νιλ Σίρινγκ, διαβάζοντας «πίσω από τις γραμμές» των τελευταίων γεωπολιτικών εξελίξεων.

Ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι επαναφέρει το Δόγμα Μονρόε, ξαναβαφτισμένο ως Δόγμα Ντονρόε, κηρύσσοντας όλο το Δυτικό Ημισφαίριο αποκλειστική ζώνη συμφερόντων των Ηνωμένων Πολιτειών, στην οποία απαγορεύεται να παρέμβουν άλλες εξωτερικές δυνάμεις.

Το ότι οι ΗΠΑ συμπεριφέρονται λες και η Λατινική Αμερική είναι η «πίσω αυλή τους» και θέλουν να κάνουν τη Γροιλανδία 51η Πολιτεία, δε σημαίνει ότι αποσύρονται σε μια περιοχή που καλύπτει ό,τι βρίσκεται δυτικά του Πρώτου Μεσημβρινού (ή και πάνω σ’αυτόν).

Αν ίσχυε μόνο αυτό, τότε πράγματι θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μια μετατόπιση των διεθνών ισορροπιών, όπου οι ΗΠΑ επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους πιο κοντά στα «του οίκου τους» και αφήνουν τις άλλες χώρες να ασχοληθούν με τα δικά τους προβλήματα.

Αντίπαλα μπλοκ

Ο αρχι-αναλυτής τoυ διεθνούς οίκου μακροοικονομικών προβλέψεων, έχει διαφορετική γνώμη. Τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται με την πρώτη ματιά, και η ερμηνεία του κόσμου με βάση διακριτές σφαίρες επιρροής είναι πολύ βολική για να είναι αληθινή προειδοποιεί.

Αντιθέτως, η Αμερική εξακολουθεί να έχει βλέψεις σε όλη την υφήλιο, ακόμα και αν προβάλλει το δόγμα «America First» ως στροφή στα δικά της εθνικά ζητήματα. Για να δούμε τη μεγάλη εικόνα, δεν αρκεί να σκεφτόμαστε με βάση τη θεωρία των «σφαιρών επιρροής», αλλά να έχουμε στο νου μας ότι συνεχίζεται, με νέα μορφή, η αντιπαράθεση δύο ανταγωνιστικών μπλοκ υπερδυνάμεων. Αυτές δεν είναι άλλες από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Η σύγκρουσή τους δεν έχει ξεκάθαρα γεωγραφικά σύνορα, αλλά εκτείνεται σε όλο τον πλανήτη, όπου υπάρχουν αντικρουόμενα οικονομικά-στρατηγικά συμφέροντα.

Όλα αλλάζουν, για να μείνουν ίδια

Σύμφωνα με την ανάλυση του Σίρινγκ, οι πρώτες ημέρες του 2026 μας υπενθύμισαν με εντυπωσιακό τρόπο τον καθοριστικό ρόλο της γεωπολιτικής, στην οικονομία και τις αγορές.

Η απαγωγή του Μαδούρο ανάγκασε το Καράκας να ευθυγραμμιστεί περισσότερο με τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον. Παράλληλα έδωσε στις αμερικανικές εταιρείες ενέργειας προνομιακή πρόσβαση στα αποθέματα πετρελαίου της χώρας.

Ακολούθησαν αμέσως νέες απειλές από αξιωματούχους του Λευκού Οίκου για την ενσωμάτωση της Γροιλανδίας στο έδαφος των ΗΠΑ – με τη βία αν χρειαστεί. Παράλληλα, η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία,  με όρους που θεωρούνται ευνοϊκοί για τη Ρωσία. Έτσι ενισχύεται η εντύπωση ότι η Αμερική χαλαρώνει τη μακροχρόνια δέσμευσή της προς την Ευρώπη.

Τι σημαίνει το Δόγμα Ντονρόε

Όπως ήταν αναμενόμενο, η επαναδιατύπωση του Δόγματος Μονρόε α λα Τραμπ, συνέβαλε στην ενίσχυση των συζητήσεων για την επιστροφή σε έναν κόσμο χωρισμένο σε «σφαίρες επιρροής»:  Οι  ΗΠΑ κυριαρχούν στο Δυτικό Ημισφαίριο, η Κίνα στην Ασία, όσο για την Ευρώπη… ας τα βγάλει πέρα μόνη της με τη Ρωσία. Πίσω από το ξαναμοίρασμα της τράπουλας, κρύβεται η υποχώρηση της διεθνούς τάξης, που βασίζεται σε κανόνες, και η στροφή στην πολιτική της ωμής ισχύος.

Μην το παρατραβάτε με τις σφαίρες επιρροής

Ας μη μεγαλοποιούμε τη θεωρία των σφαιρών επιρροής, επιμένει η Capital Economics.  πρέπει να τη μεγαλοποιούμε.

Εκτός από την επίθεση στη Βενεζουέλα, οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει το τελευταίο έτος στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Νιγηρία, το Ιράν, την Υεμένη, το Ιράκ και τη Συρία – και τώρα «ξαναζεσταίνουν» τις μηχανές του πολέμου κατά του Ιράν.  Έχουν εντείνει τις προσπάθειές τους για την εξασφάλιση κρίσιμων ορυκτών σε περιοχές της υποσαχάριας Αφρικής, συμπεριλαμβανομένης της Ρουάντα και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό.

Στις Φιλιππίνες, αναβαθμίζουν τη τη ναυτική βάση στο Παλαουάν, ένα νησί με μεγάλη στρατηγική σημασία, που βλέπει στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας.

Μόλις συμφώνησαν σε ένα εξοπλιστικό πακέτο  11 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την Ταϊβάν.

Και ενώ η πρόσφατη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας της κυβέρνησης Τραμπ επέκρινε έντονα τους Ευρωπαίους συμμάχους, επανέλαβε επίσης τη δέσμευση των ΗΠΑ να «σκληρύνουν και να ενισχύσουν» τη στρατιωτική τους παρουσία στον Δυτικό Ειρηνικό.

Είναι λογικό να πιστέψουμε ότι οι ΗΠΑ αναθεωρούν τον ρόλο τους στην Ευρώπη και πιέζουν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του βάρους της ασφάλειας στην περιοχή. Ωστόσο, εξακολουθούν να θεωρούν τον εαυτό τους ως παγκόσμια, και όχι απλώς περιφερειακή, υπερδύναμη με συμφέροντα σε κάθε ήπειρο.

Οι διεθνείς βλέψεις της Κίνας

Η στρατηγική του διεθνούς «κουμανταδόρου», δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Η Κίνα παραμένει ενεργή πολύ πέρα από τα άμεσα σύνορά τη, επιδιώκοντας οικονομικά και στρατηγικά οφέλη σε ολόκληρη την υποσαχάρια Αφρική και σε τμήματα της Λατινικής Αμερικής.

Η Ρωσία, αντίθετα, έχει μεγάλη βαρύτητα στον γεωπολιτικό διάλογο, αλλά πολύ μικρότερη σε οικονομικό επίπεδο, υποστηρίζει ο οικονομολόγος της Capital Economics.

Η στρατηγική του ντιλ

Τα τελευταία γεγονότα ενισχύουν τη θεωρία  περί δύο μεγάλων ανταγωνιστικών μπλοκ και όχι τόσο περί «σφαιρών επιρροής», συνεχίζει η ανάλυση του διεθνούς οίκου.

Έχει αλλάξει η τακτική των ΗΠΑ,αλλά όχι η βαθύτερη στρατηγική τους. Θέλουν να εξασφαλίσουν συμμάχους ( ή μάλλον υποτελείς), στα άμεσά σύνορά τους, απειλώντας και άλλες χώρες εκτός της Βενεζουέλας. Παράλληλα σφίγγουν τους δεσμούς τους με τις πετρελαϊκές δικτατορίες της Μέσης Ανατολής (τα μέγκα-ντιλ του Τραμπ στη Σαουδική Αραβία είναι μέρος αυτής της συμμαχίας). Ο αναλυτής αφήνει στην άκρη τον θανάσιμο εναγκαλισμό ΗΠΑ-Ισραήλ – προφανώς τον θεωρεί δεδομένο.

Η δεύτερη αλλαγή – σύμφωνα με την Capital Economics – είναι ότι οι ΗΠΑ δεν βασίζονται πλέον κυρίως σε κοινές αξίες – δημοκρατία, κράτος δικαίου, φιλελεύθερες αρχές – για να χτίσουν συμμαχίες.  Η προσέγγιση της Αμερικής υπό τον πρόεδρο Τραμπ έχει γίνει πιο ανοιχτά συναλλακτική και εκβιαστική.  Πρόκειται για την «τέχνη του ντιλ» του Τραμπ, που ασκεί εξωτερική πολιτική σαν επιθετικό επενδυτικό τραστ, μέσω επιθετικών εξαγορών, εκβιαστικών συγχωνεύσεων και εξώθησης των αντιπάλων σε χρεοκοπία.

Strategy chess battle Intelligence challenge game on chessboard. Success the chess strategy concept. Chess business leader and success idea. Chess strategy game business competition success play. Chess set photographed on a chess board.

Μακροοικονομικές συνέπειες

Όλα αυτά έχουν σημαντικές μακροοικονομικές συνέπειες. Εάν ο κόσμος πραγματικά κατακερματιζόταν σε διακριτές σφαίρες επιρροής, οι επενδυτές θα έπρεπε να προετοιμαστούν για την ενίσχυση των οικονομικών, χρηματοπιστωτικών και ασφαλιστικών δεσμών μεταξύ των ΗΠΑ και της Λατινικής Αμερικής και για τη σχετική αποδυνάμωση των δεσμών μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης και της Ασίας.

Ομοίως, θα έπρεπε να αναμένουν ότι η Κίνα θα αποσυρθεί από τη Λατινική Αμερική και την Αφρική και θα επικεντρωθεί στην Ασία – και ότι άλλες χώρες της Ασίας, συμπεριλαμβανομένων της Ιαπωνίας και της Κορέας, θα προσαρμοστούν σε έναν νέο κόσμο με την Κίνα ως αδιαμφισβήτητη περιφερειακή ηγεμονική δύναμη.

Όμως τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα. Σέ έναν κόσμο οργανωμένο γύρω από αντίπαλα στρατόπεδα που διαμορφώνονται από βαθιές κοινωνικές, ιστορικές, θεσμικές και τεχνολογικές διασυνδέσεις, οι οικονομικές και χρηματοοικονομικές σχέσεις είναι πιθανό να παραμείνουν πολύ πιο «διασκορπισμένες» γεωγραφικά.

Διακινδυνεύοντας μια πρόβλεψη για την επόμενη δεκαετία, ο Σίριγνκ καταλήγει ότι το πιθανότερο σενάριο για τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις το 2035, δεν είναι ο διαχωρισμός σε σφαίρες επιρροής, αλλά ένα μοτίβο που θυμίζει περισσότερο «τον κατακερματισμένο χάρτη μας».