Αφιέρωμα στο σύγχρονο δημιουργό Bela Tarr

Η New Star, σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, παρουσιάζει από την 25η ως την 31η Οκτωβρίου αφιέρωμα στον κορυφαίο σύγχρονο δημιουργό Bela Tarr, με προβολή του συνόλου του έργου του (8 ταινίες μεγάλου μήκους, 4 μικρού μήκους) και την επίσημη πρεμιέρα της τελευταίας του δημιουργίας «Ο άνθρωπος από το Λονδίνο», παρουσία του Ούγγρου κινηματογραφιστή.

Από το 1977 και την πρώτη του δημιουργία («Οικογενειακή Φωλιά», τότε που κατά δήλωση του ίδιου «Δεν χτυπήσαμε την πόρτα να μας ανοίξουν αλλά τη ρίξαμε με μια κλωτσιά») ο Bela Tarr ακολουθεί έναν δρόμο που ο ίδιος άνοιξε, μια συνεχή πορεία εκ νέου ανακάλυψης του εαυτού του και του σινεμά, μια διαδρομή με αναπάντεχους όσο και γοητευτικούς σταθμούς.

Δεν πρόκειται για μια άσκοπη περιπλάνηση αλλά για μια εξελικτική διαδικασία προς τη διαμόρφωση μιας νέας κινηματογραφικής γλώσσας, έτσι ώστε το κινηματογραφικό προϊόν να αναχθεί σε αυθεντικό έργο τέχνης, αποκαλυπτικό και ανήσυχο, θαυμαστό και απειλητικό, μια τροχιά αναζήτησης εκείνης της πρώτης μοναδικής όσο και τρομερής στιγμής που βίωσαν οι θεατές της «Εισόδου του τραίνου στον σταθμό» των αδελφών Lumiere.

Ο άφατος πυρήνας της «ανθρώπινης κατάστασης» είναι ο πραγματικός πρωταγωνιστής στο Ταρικό σύμπαν. Κάθε έργο του ξεχωριστά, μια προσπάθεια καλλιτεχνικής προσέγγισης της ανθρώπινης πραγματικότητας, στην γυμνή χαοτική μορφή της, απαλλαγμένη από χαρακτηρολογικά φτιασίδια, δραματουργικά τεχνάσματα, κάθε είδους αφηγηματικές – τεχνικές συμβάσεις. Πολύ γρήγορα ο Tarr αντιλαμβάνεται το αναπόδραστο της ανθρώπινης φύσης, το δράμα της ανθρώπινης ύπαρξης ανεξάρτητα από το κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον.

Ο φακός του θα στραφεί ακόμα πιο βαθιά στο χάος του ανθρώπινου ψυχισμού, θα βουτήξει για τα καλά στην κόλαση εντός μας. Κάθε ταινία του ένα νέο στρίψιμο της βίδας, μια στροφή που απαλλάσσεται από τις συμβάσεις που κρύβουν την αλήθεια. Το χρώμα, την συμβατική αφήγηση, την καθιερωμένη «ανάπτυξη των χαρακτήρων», τη διάρκεια των πλάνων, το «κινηματογραφικό δίωρο», τη χρήση της μουσικής και της ηχητικής μπάντας, ακόμα – ακόμα τη στάνταρ διαδικασία προπαραγωγής και εκτέλεσης ενός φιλμ.

Τα ρίσκα του πολλά, η
κόντρα του πρώτα με ένα ηλίθιο γραφειοκρατικό σύστημα κι ύστερα με τους κανόνες της «ελεύθερης αγοράς», κοινώς, σε κάθε φάση με την κυρίαρχη ιδεολογία, σε συνδυασμό με την αμετάκλητη απόφασή του να κάνει τις ταινίες του όπως θέλει ή να μην τις κάνει καθόλου, καθυστερούν απελπιστικά τη χρηματοδότηση κάθε έργου.

Έπρεπε να περάσουν κάπου 20 χρόνια από το κινηματογραφικό του ντεμπούτο, να έρθει το συντριπτικό όσο και μυθικό «Satantango», το αποσβολωτικό «Κολαστήριο» και το αβάσταχτο αίνιγμα των «Αρμονιών του Wekrmeister», μέχρι το ευρύτερο κινηματογραφικό κύκλωμα να πάρει χαμπάρι αυτό που συνέβαινε. Τα αφιερώματα, από το ΜΟΜΑ της Νέας Υόρκης ως το Τορόντο και τη Θεσσαλονίκη έπεσαν βροχή.
Προσωπικότητες του διαμετρήματος της Susan Sontag αναγνώρισαν επιτέλους μια αυθεντική, καλλιτεχνική, ανανεωτική φωνή μέσα στον πολτό της σύγχρονης κινηματογραφικής βιομηχανίας. Ο Γκας βαν Σαντ, βιώνοντας μια εμπειρία ανάλογη αυτής του Παύλου στον δρόμο για τη Δαμασκό υιοθέτησε μέχρι αντιγραφής το «στυλ Ταρ» και κέρδισε κι έναν Χρυσό Φοίνικα με τον «Ελέφαντα». Κι όμως, χρειάστηκαν έξι βασανιστικά χρόνια, ένας θάνατος, κάμποσα δικαστήρια και ένα ανελέητο, μοναχικό κυνήγι χρηματοδότησης για την ολοκλήρωση της τελευταίας ταινίας του Bela Tarr, τον «Ανθρωπο από το Λονδίνο».

Aλλο ένα αναπάντεχο στρίψιμο της βίδας, κι ένα βήμα πιο κοντά στην «ανθρώπινη κατάσταση», ένας ακόμα σταθμός σε μια διαδικασία προς μια καθαρή καλλιτεχνική κινηματογραφική γλώσσα, τον τρόμο και το θαύμα, χωρίς καν τα δεκανίκια αυτή τη φορά της πλοκής, της ίντριγκας του στόρι, της δράσης.

Ο κόσμος του Tarr, οι εσωτερικοί πνευματικοί λαβύρινθοι κάποιων λίγο πολύ περιθωριακών της ζωής σε κρίσιμες φάσεις, συνδιαλέγεται επί ίσοις όροις με τον θεατή. Όπως αναφέρει και ο ίδιος ο δημιουργός «ξέρω όσα κι εσείς, τα πάντα είναι στο πανί». Εδώ δεν υπάρχει εξαπάτηση, δεν υπάρχει δήθεν συναισθηματική ταύτιση με τον «ήρωα», κάποιο μυστικό που μένει να αποκαλυφθεί, πόζες και συμπεριφορές προς υιοθέτηση, νοσταλγικές αναπλάσεις του παρελθόντος, εφετζίδικα τεχνάσματα. Υπάρχει το κάδρο, οι ρυθμοί, οι κινήσεις της μηχανής, τα ανθρώπινα σώματα, η μουσική των οργάνων και των πλάνων, η ανθρώπινη φωνή, η ατμόσφαιρα. Τα βασικά συστατικά του σινεμά από την πρώτη ώρα της γέννησής του δηλαδή.

Ο οίκος του έργου και του κόσμου του Bela Tarr είναι η κινηματογραφική αίθουσα. Αυτός είναι ο μοναδικός φυσικός χώρος για την κατανόηση και την επικοινωνία με την γλώσσα του, με τα συναισθήματα και τις ιδέες. Όπως με όλα τα μεγάλα έργα Τέχνης, η απευθείας επαφή μαζί τους, είναι η μόνη που μπορεί να οδηγήσει τον θεατή στην υπέρβαση. Το σινεμά του Tarr έχει χαρακτηρισθεί από πολλούς υπερβατικό.
Υπερβαίνει το ίδιο το μέσο, σχεδόν ακυρώνοντας τις φόρμες που το ίδιο δημιουργεί όταν αυτές παγιωθούν. Κι είναι ένα έργο απαιτητικό. Δεν είναι μοδάτο, δεν θα μας προσφέρει ένα ξένοιαστο δίωρο, το ξέρουμε καλά. Ίσως όμως και να μην είναι και τόσο απαιτητικό τελικά. Το μόνο που χρειάζεται είναι να δούμε και να ακούσουμε.

Οι ταινίες του αφιέρωματος:

Οικογενειακή Φωλιά, 1977, 100′, ασπρόμαυρο

«Το πρώτο βήμα αυτού του νεαρού δημιουργού είναι ένα αυθεντικό καλλιτεχνικό αριστούργημα»

Istvan Zugan – Uj Tukor

Ξενοδοχείο Μάγκνεζιτ, 1978, 10′, ασπρόμαυρο

Η πρώτη ταινία μικρού μήκους του Tarr, από μια συλλογή ταινιών του Στούντιο Tarasulas

O Αουτσάιντερ. 1979, 122′, έγχρωμο

«Όπως λέει και ο Tarr, δεν υπάρχει τίποτα αστείο εδώ πέρα. Οι άνθρωποι υποφέρουν, από τους ίδιους τους τους εαυτούς κι από το φοβερό περιβάλλον.»

Zsolt Papp – Filmkultura

Προκατασκευασμένες σχέσεις, 1982, 82′, ασπρόμαυρο

«Βρισκόμαστε στην κόλαση. Εκεί όπου οι άνθρωποι, παρά τις επιθυμίες τους ή τις προσπάθειές τους, το μόνο που καταφέρνουν είναι να πληγώνουν τους συνανθρώπους τους».

Elemer Hankiss

Μάκβεθ, 1982, 72′, έγχρωμο

Ένα από τα πιο δυσεύρετα έργα του Tarr, τηλεοπτική μεταφορά του Σεξπηρικού δράματος. Δύο και μοναδικά μονοπλάνα, σηματοδοτούν τη στυλιστική στροφή του μεγάλου δημιουργού.

Φθινοπωρινό Αλμανάκ, 1983, 120′, έγχρωμο

«Εξελίσσοντας τη δραματική ένταση των έργων του Στρίνμπεργκ και την αμεσότητα των έργων δωματίου του Μπέργκμαν, ο Tarr, δημιουργεί μια φορτισμένη ατμόσφαιρα, ένα ανήσυχο περιβάλλον.»

Jonathan Rosenbaum – Chicago Reader

Κολαστήριο, 1987, 122′, ασπρόμαυρο

«Το «Κολαστήριο» αποπνέει μια υπνωτική, αλλόκοτη ποιότητα. Μας προσφέρει μια υπερβατική αποκάλυψη που παραπέμει στον Ταρκόφσκι.»

Peter Brandshaw, Guardian

Το τελευταίο καράβι, 1990, 31′, έγχρωμο

Μια νέα κοινωνία ανατέλλει, τα λείψανα του κομουνισμού ενταφιάζονται κι οι πρώτοι πειρασμοί του καπιταλισμού έχουν αρχίσει την πολιορκία

Satantango, 1994, 435′, ασπρόμαυρο (τριπλό dvd)

«Συντριπτικό, κάθε λεπτό του συναρπαστικό. Θα μπορούσα να το βλέπω συνεχώς για την υπόλοιπη ζωή μου», Susan Sontag

Ταξίδι στη μεγάλη Ουγγρική πεδιάδα, 1995, 31′, έγχρωμο

«Ξεφύλισσα την ιστορία κι έφτασα στην τελευταία σελίδα της». Ένας φόρος τιμής στον μεγάλο Ούγγρο ποιητή Σάντορ Πέτροφι.

Οι Αρμονίες του Werckmeister, 2000, 145′, ασπρόμαυρο

«Μια ταινία για την Αποκάλυψη, τη Δημιουργία, τον Λεβιάθαν, την αρμονία και τη δυσαρμονία, ένας εμπνευσμένος συνδυασμός Λιντς, Χέρτσοκ, Κάφκα και Μέλβιλ.», Nigel Andrews, Financial Times

Πρόλογος, 2004, 4′, ασπρόμαυρο

200 άνεργοι περιμένουν στη σειρά στην πιο φτωχή συνοικία της παγωμένης Βουδαπέστης. Ο τελεσίδικος πρόλογος ενός «οράματος για την Ευρώπη».

Επίσημη Πρεμιέρα της νέας ταινίας του
«Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ»

Επίσκεψη του Bela Tarr στην Αθήνα για την παρουσίαση του έργου του

25 – 31 Οκτωβρίου 2007

Κινηματογράφος «ΤΡΙΑΝΟΝ FILMCENTER»

Τετάρτη 24-10-07 ώρα 12:00 – Συνέντευξη του Bela Tarr
στο IANOS βιβλιοπωλείο/cafe/πολυχώρος Σταδίου 24

Πέμπτη 25-10-07 ώρα 20:30 – Εγκαίνια του Αφιερώματος
παρουσία του σκηνοθέτη

Κινηματογράφος «ΤΡΙΑΝΟΝ FILMCENTER»

9/10/07

Ε.Γ.