Σβήνει η φωνή της αντιπολιτευόμενης Σερβίας

29

Σύμφωνα με τα διαφημιστικά του σποτς, είναι το ραδιόφωνο που ακούτε, που παρακολουθείτε, που διαβάζετε, που αγγίζετε, το ραδιόφωνο που είναι ζωντανό. Σύμφωνα με το BBC, είναι η αμερόληπτη φωνή του Βελιγραδίου. Το καθεστώς Μιλόσεβιτς το αντιμετωπίζει ως μια φωνή που έχει επανειλημμένα καλέσει τους πολίτες να ανατρέψουν τη σερβική κυβέρνηση. Για τους Σέρβους, είναι η φωνή που τους συντρόφευε τις νύχτες των βομβαρδισμών και τις ημέρες της αντίστασης.

Σαν από ειρωνεία της τύχης, ο ραδιοφωνικός σταθμός Β92 έκανε την πρεμιέρα του στον αέρα την ίδια χρονιά που ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς ανέβαινε στην εξουσία της Σερβίας. Εζησαν, δηλαδή, παράλληλα, τις πιο σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ιστορίας της χώρας, ανέπτυξαν και διατήρησαν στη διάρκεια των έντεκα προηγούμενων ετών μια σχέση βασισμένη αποκλειστικά στην αμοιβαία απέχθεια.

Ξεκίνημα με σαρκασμό

Τα επίσημα γενέθλια του σταθμού είναι στις 15 Μαΐου, όταν -εκείνη την ημέρα του 1989- αποκτούσε την άδεια να εκπέμπει πειραματικά και έβγαζε στον αέρα την πρώτη εκπομπή του. Από την πρεμιέρα του κιόλας, το Β92 έδειξε τα δόντια του: η πρώτη ημέρα κύλησε με τη σάτιρα των επίσημων εορταστικών εκδηλώσεων για τα γενέθλια του Τίτο!

Το Γιουγκοσλαβικό καθεστώς έδινε περιθώριο 15 ημερών εκπομπής, όμως οι νεαροί δημοσιογράφοι που ίδρυσαν και στελέχωσαν τον Β92 αποφάσισαν ότι… περνούσαν καλά και πως θα συνέχιζαν με ή χωρίς την άδεια του κράτους. Και δεν τους εμπόδισε το γεγονός πως είχαν μόνο έναν πομπό στη διάθεσή τους, με εμβέλεια μόνο 50 χιλιομέτρων περιμετρικά του Βελιγραδίου.

Η ροή του προγράμματος κυλούσε με γρήγορους ρυθμούς: μουσική, ζωντανές τηλεφωνικές συνομιλίες και ειδήσεις ήταν η ραχοκοκαλιά της καθημερινότητας στη συχνότητα του Β92.

Τα ράφια των εγκαταστάσεων του Β92 άρχισαν γρήγορα να γεμίζουν με βραβεία για τα δυνατά ειδησεογραφικά ρεπορτάζ του, κάτι που προσέδωσε εγκυρότητα στο εγχείρημα, ενώ η υποστήριξη της τοπικής μουσικής δημιούργησε ένα ισχυρό υπόβαθρο για να μετατραπεί από νεανικό ραδιόφωνο σε cult κίνημα.

Η πένα της λογοκρισίας χτυπά την πόρτα

Ηταν τότε, τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 90, που έγινε πονοκέφαλος για την κυβέρνηση Μιλόσεβιτς. Κηρύχτηκε παράνομο, το 1991, για πρόκληση επιθετικής συμπεριφοράς στον πληθυσμό αλλά η μόνη επιθετικότητα που εκδηλώθηκε ήταν οι δυναμικές λαϊκές εκδηλώσεις για την επαναφορά του στα ραδιοκύματα.

Αργότερα δυνάμωσε πολύ και επεκτάθηκε στην τηλεοπτική παραγωγή, τις εκδόσεις και το Internet. Εφτασε, όπως σημειώνει το BBC, να ακούγεται στο 60% της Σερβίας και, μέσω δορυφόρων και Διαδικτύου, σε όλο τον κόσμο. Ο Μιλόσεβιτς εξακολουθούσε να χτυπά, το ίδιο δυναμικά όμως απαντούσαν -με όπλο το μικρόφωνο- και οι δημοσιογράφοι του Β92.

Από το παράθυρο είδα το πυροβόλο του τανκ Τ72 που κατευθυνόταν προς το κτίριό μας -αργότερα καταλάβαμε πως ήταν οπλισμένο με αληθινά πυρομαχικά θυμάται ο ιδρυτής του σταθμού Βέραν Μάτιτς, το 1994. Η αστυνομία μάς έκανε μια προσφορά: να συνεχίσουμε να εκπέμπουμε, αλλά με μειωμένο και λογοκριμένο περιεχόμενο. Την απέρριψα και σιωπήσαμε..

Ποτέ, όμως, δεν έπαψε η μάχη. Το Β92 δραστηριοποιήθηκε έντονα οργανώνοντας πορείες και διαδηλώσεις εναντίον του Μιλόσεβιτς σε όλη τη χώρα, και σήμερα η σερβική αντιπολίτευση αναγνωρίζει τη συμβολή του στην αύξηση του αριθμού των αντικαθεστωτικών στη χώρα.

Πολεμώντας την εξουσία

Οι βομβαρδισμοί του ΝΑΤΟ έφεραν ένα άλλο κεφάλαιο στην ιστορία του σταθμού. Κατελήφθη από την κυβέρνηση, που ξεκίνησε να εκπέμπει (στην ίδια συχνότητα και με την ίδια ταυτότητα) τηρώντας στάση υπέρ του Μιλόσεβιτς -τότε γεννήθηκε ο… Β2-92! Οι συντελεστές τους άλλαζαν διαρκώς συχνότητες και τοποθεσίες στις εγκαταστάσεις, συνεχίζοντας έτσι να φωνάζουν κατά του Σέρβου προέδρου.

Ομως, το βράδυ της Τετάρτης, δύο μόνο ημέρες μετά τα ενδέκατα γενέθλιά του, ο τηλεοπτικός σταθμός Studio B και ο ραδιοφωνικός Β2-92 έκλεισαν -για πάντα ελπίζει ο Μιλόσεβιτς, μόνο για λίγο εύχονται οι αντιπολιτευόμενοι. Τα μέσα της Ευρώπης κατέκριναν με σφοδρότητα την ενέργεια, στο όνομα της ελευθεροτυπίας, και οι Σέρβοι βγήκαν στους δρόμους και διαδήλωσαν για τη φίμωση της φωνής τους και την αυθαιρεσία του ηγέτη της χώρας, καθώς ο σταθμός είχε ιδρυθεί στο όνομα της Διακήρυξης του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Η ειρωνεία είναι πως ο Β92 είχε πάρει την ονομασία του από τον τηλεφωνικό κωδικό για τα επείγοντα περιστατικά της… σερβικής αστυνομίας -ήταν η ίδια που εισέβαλε τα ξημερώματα της 17ης Μαΐου στο κτίριο του σταθμού στο Βελιγράδι για ένα… επείγον καθήκον: να σιωπήσει η πιο δυνατή αντιπολιτευτική φωνή.

Οταν η αστυνομία είχε κλείσει για άλλη μια φορά το σταθμό, οι συντελεστές του επέστρεψαν την επόμενη ημέρα με το τραγούδι των Public Enemy Fight the Power, έγραφε η αμερικανική εφημερίδα Christian Science Monitor το 1993. Σήμερα, έπειτα από το θάνατο του Β92, το κληροδότημα του Βέραν Μάσιτς και της παρέας του στην κοινή γνώμη είναι αυτές ακριβώς οι τρεις λέξεις: πολεμήστε την εξουσία.

Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ