Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΘ’)

Ξεχωριστό ενδιαφέρον όσον αφορά τον Παναθηναϊκό παρουσιάζει η παρεκβατική αναφορά του Ισοκράτη στον ομηρικό Αγαμέμνονα, ο οποίος επαινείται για τις αρετές του –προπάντων για τη φρόνησή του και το ενωτικό πνεύμα του– και παρουσιάζεται ως σύμβολο της πανελλήνιας ιδέας. Και τούτο, διότι εκείνος, ο μόνος που κρίθηκε άξιος να γίνει αρχιστράτηγος όλης της Ελλάδας, δεν έβλαψε καμία ελληνική πόλη, αποκατέστησε την ομόνοια μεταξύ των Ελλήνων, συγκρότησε στρατό και τον οδήγησε εναντίον των βαρβάρων. Επιπλέον, ο Αγαμέμνων ήταν αυτός που κατάφερε να πείσει τους άλλους βασιλιάδες να τεθούν υπό τις διαταγές του, πολεμώντας και κινδυνεύοντας όχι προς υπεράσπιση της ιδιαίτερης πατρίδας και βασιλείας τους, αλλά για να μην υποφέρει η Ελλάδα από τους βαρβάρους.

Σε ό,τι αφορά το ζήτημα του πολιτεύματος, ο Ισοκράτης επαινεί τους μεγαλοφυείς προγόνους του, οι οποίοι παρέλαβαν τη διακυβέρνηση της πόλης από τον Θησέα και επέλεξαν εκείνο το πολιτειακό καθεστώς που κατά γενική ομολογία εξασφαλίζει ισότητα και δικαιοσύνη περισσότερο από κάθε άλλο, ταυτόχρονα δε είναι το πιο ωφέλιμο για όλους και το πιο ευχάριστο για όσους το εφαρμόζουν. Εγκαθίδρυσαν δηλαδή δημοκρατία, και μάλιστα όχι μια δημοκρατία που λειτουργεί στην τύχη και θεωρεί την ασυδοσία ελευθερία και τη δυνατότητα να κάνει κανείς ό,τι θέλει ευδαιμονία, αλλά μια δημοκρατία μετριοπαθή, που κατακρίνει τέτοιου είδους ακρότητες και χρησιμοποιεί τους άριστους πολίτες.

Το τελευταίο τμήμα του Παναθηναϊκού είναι αφιερωμένο στην αντιπαράθεση του Ισοκράτη με έναν προσκεκλημένο από τον ίδιον παλαιό μαθητή του, ο οποίος είχε αναμιχθεί στην πολιτική επί ολιγαρχίας και είχε την τάση να επαινεί τους Λακεδαιμονίους. Ο τελευταίος, σαφώς διαπνεόμενος από φιλικά αισθήματα για τους Λάκωνες, διατείνεται ότι αυτοί επινόησαν τις καλύτερες ασχολίες και τις ωραιότερες αρχές (γυμναστικές ασκήσεις, ανδρεία, ομόνοια, πειθαρχία), γι’ αυτό και αξίζει να τους χρωστούν ευγνωμοσύνη όλοι ανεξαιρέτως οι Έλληνες.

Στον επίλογο του Παναθηναϊκού ο Ισοκράτης υποστηρίζει ότι οι λόγοι που έχουν διδακτικό χαρακτήρα και είναι γραμμένοι σύμφωνα με τους κανόνες της ρητορικής τέχνης είναι σημαντικότεροι από εκείνους που έχουν γραφεί για επίδειξη ή για τα δικαστήρια. Το ίδιο ισχύει –συμπληρώνει– και για τους λόγους που στοχεύουν στην αλήθεια σε σύγκριση με εκείνους που επιδιώκουν να παραπλανήσουν τους ακροατές, αλλά και για τους λόγους που επικρίνουν τα σφάλματα και νουθετούν σε σχέση με όσους λέγονται προς ηδονήν και ευχαρίστηση των ακροατών.

*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, έκδοση του «Παναθηναϊκού» του Ισοκράτη (εισαγωγή – μετάφραση – σημειώσεις Κ. Θ. Αραπόπουλου, εκδόσεις «Πάπυρος»).

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Α’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Β’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Γ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Δ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ε’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΣΤ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ζ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Η’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Θ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ι’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΑ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΒ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΓ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΔ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΕ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΣΤ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΖ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΗ’)