Το γλαύκωμα «κλέβει» την όραση χωρίς σημάδια

Κύρια αιτία τύφλωσης που δεν αναστρέφεται αποτελεί το γλαύκωμα παγκοσμίως, όμως οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν από αυτό, καθώς στα αρχικά στάδια δεν υπάρχουν συμπτώματα. Όταν δε υπάρξουν συμπτώματα, τότε η βλάβη της όρασης είναι ήδη σημαντική.

Το γλαύκωμα πλήττει το 2,5% των ατόμων άνω των 45 ετών, ποσοστό που αυξάνεται με την άνοδο της ηλικίας.

Στη χώρα μας, η συχνότητα του γλαυκώματος φτάνει το 5,5% μετά την ηλικία των 60 ετών σύμφωνα με την Thessaloniki Eye Study (μεγάλη επιδημιολογική μελέτη των οφθαλμολογικών νοσημάτων διεθνούς απήχησης).

Έτσι, εκτιμάται ότι περίπου 170.000 Έλληνες άνω των 60 ετών πάσχουν από γλαύκωμα, ενώ το 50% αυτών δηλαδή περίπου 85.000 άτομα, παραμένουν αδιάγνωστοι.

Ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος βοηθά στη έγκαιρη διάγνωση και γι΄ αυτό προτείνεται η τακτική οφθαλμολογική εξέταση ιδίως μετά την ηλικία των 40-45 ετών. Ειδικότερα, συστήνεται συστηματικός έλεγχος κάθε δύο χρόνια πριν τα 40 και κάθε χρόνο μετά την ηλικία αυτή.

Σύμφωνα με την Thessaloniki Eye Study, οι ασθενείς που δεν είχαν εξετασθεί τον τελευταίο χρόνο από οφθαλμίατρο είχαν 6 φορές αυξημένο κίνδυνο να είναι αδιάγνωστοι.

Στα στοιχεία αυτά αναφέρθηκε ο Πρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας Γλαυκώματος Καθηγητής Οφθαλμολογίας ΑΠΘ Φώτης Τοπούζης, με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Γλαυκώματος, που φέτος το μήνυμά της είναι  «η πρόληψη και ο τακτικός έλεγχος μπορούν να προστατεύσουν την όραση και να αποτρέψουν τη μη αναστρέψιμη απώλειά της», καθώς η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να αποτρέψει τις σοβαρές επιπτώσεις που προκαλεί η προχωρημένη νόσος στην καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής.

Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος, την Τρίτη 10 Μαρτίου φωταγωγήθηκε το κτίριο της Βουλής από τις 8-10 το βράδυ, με το πράσινο χρώμα της Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος, με πρωτοβουλία της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος, στο πλαίσιο δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού.

Ως χρόνια εκφυλιστική πάθηση δοκιμάζει τις υπηρεσίες υγείας, αλλά και την κοινωνική αλληλεγγύη, διότι η αντιμετώπισή της προϋποθέτει προσβασιμότητα στις υπηρεσίες υγείας, στη φαρμακευτική ή χειρουργική θεραπεία, ανθρωπιά και ενσυναίσθηση

Το προφίλ των ασθενών

Αυξημένο κίνδυνο νόσησης από γλαύκωμα έχουν:

• Ηλικιωμένοι ενήλικες, με τη συχνότητα να αυξάνεται σημαντικά μετά τα 60 έτη
• Ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό, καθώς ο κίνδυνος είναι 4–10 φορές μεγαλύτερος. Υπολογίζεται ότι άτομα με θετικό οικογενειακό ιστορικό έχουν 20% πιθανότητα να αναπτύξουν γλαύκωμα στη διάρκεια της ζωής τους
• Άτομα με υψηλή μυωπία, παράγοντας που αναμένεται να συμβάλλει σε περίπου 35 εκατ. νέες περιπτώσεις γλαυκώματος έως το 2060
• Άτομα αφρικανικής ή ασιατικής καταγωγής, όπου το γλαύκωμα εμφανίζεται συχνότερα
•  Χρήστες κορτικοστεροειδών, ειδικά οφθαλμικών κολλυρίων, που μπορεί να αυξήσουν την ενδοφθάλμια πίεση.

Το γλαύκωμα δεν εμφανίζει συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Πολλοί ασθενείς αντιλαμβάνονται το πρόβλημα μόνο όταν η περιφερική όραση έχει αρχίσει να φθίνει, η όραση γίνεται θολή ή αμυδρή και δυσκολεύονται στην οδήγηση, στο διάβασμα ή σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού.

Διάγνωση και προσβασιμότητα στη θεραπεία

Ο Ειδικός Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος Θεόδωρος Φιλιππόπουλος, επεσήμανε ότι: «Παρά τα επιστημονικά άλματα, τα οποία έχουν επιτευχθεί τόσο στη διάγνωση και παρακολούθηση της νόσου, όσο και στη θεραπεία αυτής, τα ποσοστά αναπηρίας και τύφλωσης από γλαύκωμα παραμένουν υψηλά και μάλιστα εμφανίζουν αυξητική τάση της τάξης του 60% λόγω της δημογραφικής γήρανσης στις Δυτικές κοινωνίες. Αυτό οφείλεται στα υψηλά ακόμα ποσοστά ασθενών που παραμένουν αδιάγνωστοι, καθώς η νόσος εξελίσσεται αργά και είναι στα πρώτα στάδια ασυμπτωματική, αλλά και στη συχνά πλημμελή συμμόρφωση των ασθενών στις οδηγίες των γιατρών.

Ως χρόνια εκφυλιστική πάθηση δοκιμάζει τις υπηρεσίες υγείας, αλλά και την κοινωνική αλληλεγγύη, διότι η αντιμετώπισή της προϋποθέτει προσβασιμότητα στις υπηρεσίες υγείας και στη φαρμακευτική ή χειρουργική θεραπεία, ανθρωπιά και ενσυναίσθηση από τους επαγγελματίες υγείας, καθώς και υποστήριξη των πασχόντων από την οικογένεια και το κοινωνικό σύνολο».

Η σύγχρονη οφθαλμολογία διαθέτει πλέον πολύ ακριβή, αντικειμενικά εργαλεία που επιτρέπουν έγκαιρη διάγνωση πριν υπάρξει σοβαρή απώλεια όρασης. Οι βασικοί έλεγχοι περιλαμβάνουν:

• μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης (τονομέτρηση)
• εξέταση οπτικού νεύρου
• OCT (απεικόνιση νευρικών ινών)
• οπτικό πεδίο
• γωνιοσκοπία.

Ποιότητα ζωής

Ο Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος Ευθύμιος Καρμίρης, τόνισε: «Το γλαύκωμα δεν πονά, δεν προειδοποιεί. Απλά… κλέβει σιωπηλά την όραση. Μην το αφήσετε να σας τυφλώσει από αδιαφορία.

Είναι νόσος που παραμένει σε μεγάλο βαθμό «αόρατη», εξελίσσεται ύπουλα χωρίς συμπτώματα, με αποτέλεσμα να χτυπά 1 στους 2 ανυποψίαστους. Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η ίδια η νόσος, αλλά η άγνοια γύρω από αυτήν.

Οι ασθενείς χάνουν ανεπανόρθωτο μέρος της όρασής τους πριν προλάβουν να αντιδράσουν, γιατί απλά δεν γνωρίζουν ότι κινδυνεύουν.

Όμως η ενημέρωση και η τακτική εξέταση είναι η μόνη άμυνα, με την έγκαιρη διάγνωση «ασπίδα» απέναντι στη μη αναστρέψιμη απώλεια όρασης. Ο κανόνας της πρόληψης είναι απλός: Έλεγχος κάθε 2 χρόνια μετά από τα 40 και Έλεγχος κάθε χρόνο μετά τα 60.

Όταν η νόσος φτάσει σε προχωρημένο στάδιο, οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής είναι δραματικές. Με την εξέλιξη της νόσου επηρεάζονται:

• η οδήγηση, το περπάτημα, η εκτίμηση αποστάσεων
• η νυχτερινή όραση και η προσαρμογή σε έντονο/χαμηλό φως
• ο κίνδυνος πτώσεων και ατυχημάτων
• η ψυχική υγεία (άγχος, κατάθλιψη σε έως και 30% των ασθενών).

Θεραπεία

Ο Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος Στυλιανός Κανδαράκης, ανέφερε: «Το γλαύκωμα δεν θεραπεύεται, όμως μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά όταν διαγνωστεί έγκαιρα και αντιμετωπιστεί σωστά.

Η πρώτη γραμμή θεραπείας είναι συνήθως τα κολλύρια που μειώνουν την ενδοφθάλμια πίεση, είτε περιορίζοντας την παραγωγή, είτε αυξάνοντας την παροχέτευση του υδατοειδούς υγρού.

Σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών, η μέθοδος εκλεκτικής τραμπεκουλεκτομής με λέιζερ (Selective Laser Trabeculoplasty – SLT) έχει αποδείξει υψηλή αποτελεσματικότητα και αποτελεί επίσης επιλογή πρώτης γραμμής, καθώς μειώνει την ανάγκη φαρμακευτικής αγωγής και χειρουργείων.

Όταν η πίεση δεν ελέγχεται με κολλύρια ή SLT, τότε απαιτούνται χειρουργικές λύσεις όπως η τραμπεκουλεκτομή, η ένθεση βαλβίδων ή οι πιο σύγχρονες ελάχιστα παρεμβατικές επεμβάσεις (MIGS) που εφαρμόζονται πλέον και στη χώρα μας. Η χειρουργική αντιμετώπιση παραμένει επιλογή σε προχωρημένες περιπτώσεις.

Κληρονομικότητα

Πρόσθεσε επίσης, ότι: «η σωστή ενημέρωση και η στενή συνεργασία με τον οφθαλμίατρο είναι καθοριστικές για τη μακροχρόνια διαχείριση του γλαυκώματος. Ο τακτικός έλεγχος είναι απαραίτητος ακόμη και χωρίς συμπτώματα, ενώ σε περίπτωση διάγνωσης πρέπει να ενημερώνονται και τα μέλη πρώτου βαθμού, καθώς διατρέχουν πολλαπλάσιο κίνδυνο. Η πιστή συμμόρφωση στη θεραπεία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα διατήρησης της όρασης. Αν τα κολλύρια προκαλούν δυσφορία, π.χ. λόγω συντηρητικών, ο ασθενής πρέπει να συμβουλεύεται τον οφθαλμίατρό του για προσαρμογή της αγωγής του. Τέλος, η χρήση κορτικοστεροειδών κολλυρίων χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί να είναι επικίνδυνη και πρέπει να αποφεύγεται».

Καταλήγοντας ο Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος Ιωάννης Χαλκιαδάκης, τόνισε: «Καθώς δεν μπορούμε να θεραπεύσουμε την τύφλωση που προκαλεί το γλαύκωμα έργο μας είναι να την προλάβουμε, αντιμετωπίζοντας τη νόσο σε πρώιμα στάδια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στον Ελληνικό πληθυσμό στον οποίο είναι συχνό το ψευδοαποφολιδωτικο γλαύκωμα, ένας τύπος γλαυκώματος που αν μείνει χωρίς θεραπεία τυφλώνει γρήγορα τους ασθενείς».

Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Γλαυκώματος, η Ελληνική Εταιρεία Γλαυκώματος  προτρέπει για:

• Τακτικό έλεγχο των ματιών από τον οφθαλμίατρο, ακόμα κι αν δεν υπάρχουν συμπτώματα
• Ενημέρωση του οικογενειακού περιβάλλοντος σε περίπτωση νόσησης από γλαύκωμα, καθώς τα μέλη 1ου βαθμού έχουν πολλαπλάσιο κίνδυνο
• Ευλαβική τήρηση της θεραπείας κατά του γλαυκώματος, καθώς η μη συμμόρφωση αποτελεί βασικό παράγοντα απώλειας της όρασης
• Σε περίπτωση που η χρήση κολλυρίων προκαλεί δυσφορία, π.χ. λόγω συντηρητικών, άμεση επικοινωνία με τον οφθαλμίατρο σας, προκειμένου να βοηθήσει για ανακούφιση από την δυσφορία
• Κολλύρια με κορτιζόνη δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική καθοδήγηση.