Pokémon, ετών 30: Πώς ένα παιχνίδι του 1996 ενέπνευσε μια ολόκληρη γενιά επιστημόνων

Το 1996, ο Ιάπωνας δημιουργός βιντεοπαιχνιδιών Σατόσι Τατζίρι σύστησε στον κόσμο τα πρώτα Pokémon μέσω του Nintendo Game Boy. Η ιδέα, που γεννήθηκε από την παιδική του αγάπη για τη συλλογή εντόμων, εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και διαχρονικά πολιτισμικά φαινόμενα της σύγχρονης εποχής. Πίσω από τα πολύχρωμα πλάσματα και τις μάχες κρύβεται μια βαθιά σύνδεση με τη φυσική ιστορία, την ταξινόμηση και την επιστημονική παρατήρηση.

Τρεις δεκαετίες αργότερα, το σύμπαν των φανταστικών πλασμάτων δεν ανήκει μόνο στη σφαίρα της ψυχαγωγίας. Έχει επηρεάσει επιστημονικές διαδρομές και έχει βρει θέση σε ερευνητικά πεδία όπως η οικολογία, η παλαιοντολογία, η εξελικτική βιολογία και η εκπαίδευση. Για μια ολόκληρη γενιά επιστημόνων, τα Pokémon λειτούργησαν ως η πρώτη, παιγνιώδης επαφή με έννοιες όπως η βιοποικιλότητα και η κατηγοριοποίηση ειδών.

«Διαμόρφωσαν το πώς αντιλαμβανόμουν τα ζώα και τη φυσική ιστορία, πριν ακόμη γνωρίσω σε βάθος τον πραγματικό κόσμο», αναφέρει ο Άρτζαν Μαν, βοηθός επιμελητής απολιθωμένων ιχθύων και πρώιμων τετραπόδων στο Field Museum στο Σικάγο.

Με αφορμή τη συμπλήρωση 30 ετών από την κυκλοφορία τους, το περιοδικό Nature συνομίλησε με ερευνητές που μεγάλωσαν παίζοντας το ομώνυμο game και σήμερα δραστηριοποιούνται σε διαφορετικά επιστημονικά πεδία, εξηγώντας πώς το παιχνίδι επηρέασε τον τρόπο σκέψης και την επαγγελματική τους πορεία.

Από τη συλλογή στην επιστημονική ταξινόμηση

Ο Σπένσερ Μονκτον, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Γκουέλφ στον Καναδά, βλέπει ευθείες αναλογίες ανάμεσα στο «Gotta catch ’em all» και στη δουλειά ενός εντομολόγου. Η συστηματική καταγραφή και σύγκριση χαρακτηριστικών, που αποτελεί βασικό μηχανισμό του παιχνιδιού, αντικατοπτρίζει τη διαδικασία της επιστημονικής ταξινόμησης.

Κατά τη διάρκεια έρευνας στη Χιλή το 2013, ο Μονκτον εντόπισε οκτώ νέα είδη μελισσών του γένους Chilicola. Ένα από αυτά, με επιμήκη μορφολογία που του θύμιζε δράκο, έλαβε την ονομασία Chilicola charizard, ως αναφορά στο ομώνυμο Pokémon.

Όταν τα Pokémon συναντούν τα απολιθώματα

Η παλαιοντολογία αποτελεί διαρκή πηγή έμπνευσης για το franchise. Από τις 22 Μαΐου, το Field Museum παρουσιάζει έκθεση που φέρνει σε διάλογο χαρακτήρες του Pokédex με τα πραγματικά απολιθώματα που τους ενέπνευσαν. Σήμερα, ο κατάλογος αριθμεί 1.025 Pokémon, έναντι 151 στην αρχική γενιά.

Το Aerodactyl, για παράδειγμα, παραπέμπει στους πτερόσαυρους — προϊστορικά ιπτάμενα ερπετά συγγενικά αλλά διακριτά από τους δεινόσαυρους. Το Archeops, αντίστοιχα, αντλεί έμπνευση από τον Archaeopteryx, έναν φτερωτό δεινόσαυρο 150 εκατομμυρίων ετών που θεωρούνταν για χρόνια το αρχαιότερο γνωστό πτηνό.

Παιχνίδι ως εργαλείο μάθησης

Η εκπαιδευτική διάσταση των Pokémon έχει απασχολήσει και την ερευνητική κοινότητα. Μελέτη του 2002 στο Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε ότι παιδιά δημοτικού αναγνώριζαν περισσότερα Pokémon απ’ ό,τι είδη της τοπικής άγριας ζωής. Το εύρημα οδήγησε, λίγα χρόνια αργότερα, στη δημιουργία του Phylo, ενός παιχνιδιού καρτών εμπνευσμένου από τη λογική των Pokémon.

Στο Phylo, οι παίκτες συνθέτουν τροφικές αλυσίδες και οικοσυστήματα, ενώ παράλληλα αντιλαμβάνονται πώς φαινόμενα όπως η κλιματική αλλαγή ή οι πετρελαιοκηλίδες μπορούν να διαταράξουν τη φυσική ισορροπία. Σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ, το παιχνίδι έχει αξιοποιηθεί ως εργαλείο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

*Με πληροφορίες από: Nature