Μη με κλάψετε, γιορτάστε: Γιατί στο Ιράν θάβουν τους νεκρούς τους με χορό και τραγούδι
Σε μια ιστορική καμπή για το Ιράν, το παραδοσιακό μαύρο του πένθους φωτίζεται από τα χρώματα της ανυπακοής, καθώς οι κηδείες των θυμάτων της κρατικής καταστολής μετατρέπονται σε εκρηκτικές γιορτές που αμφισβητούν ευθέως το θρησκευτικό κατεστημένο
Καθώς χιλιάδες οικογένειες στο Ιράν αποχαιρετούν τους αγαπημένους τους που έχασαν τη ζωή τους στις πιο αιματηρές διαδηλώσεις στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, το παραδοσιακό σκηνικό του πένθους έχει δώσει τη θέση του σε κάτι απροσδόκητο και, για τα δεδομένα της θεοκρατίας, σκανδαλώδες.
Στα νεκροταφεία της Τεχεράνης, του Γκοργκάν και του Αμπαντάν, ο αέρας δεν δονείται από μοιρολόγια, αλλά από ποπ επιτυχίες και παραδοσιακούς χορούς.
«Δεν θεωρούν τη θλίψη για τους αγαπημένους τους ως κάτι που πρέπει να φέρει ίχνη του θρησκευτικού πένθους, το οποίο είναι εμβληματικό της υποκουλτούρας των δολοφόνων τους», εξηγεί ο Ιρανός αναλυτής με έδρα τις ΗΠΑ, Hosein Ghazian στον The Guardian για τις σκηνές ευφορίας που περιφρονούν τη θεοκρατία. «Αντί να εξωτερικεύουν τη θλίψη τους, επιλέγουν να προτάσσουν τη χαρά. Αυτή η χαρά φέρει ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα επιμονής στον αγώνα ενάντια στους αιμοδιψείς καταπιεστές».
Αντί να πραγματοποιούν μελαγχολικές παραδοσιακές τελετές πένθους υπό την προεδρία ενός σιίτη κληρικού, οι πενθούντες συγγενείς μετατρέπουν τις ταφές σε πανηγυρικούς εορτασμούς της ζωής των αγαπημένων τους προσώπων.
Σε πολλές περιπτώσεις οι συγγενείς αναγκάστηκαν να πληρώσουν μεγάλα ποσά για να παραλάβουν τις σορούς από τα επίσημα νεκροτομεία.
Η μουσική και ο χορός στις εορταστικές κηδείες των διαδηλωτών του Ιράν συμβολίζουν την ανυπακοή και κουβαλούν μήνυμα εξέγερσης
Αντί για απροκάλυπτο πένθος, τα βίντεο απεικονίζουν σκηνές ευφορίας, συμπεριλαμβανομένων γυναικών χωρίς παραδοσιακό ισλαμικό κάλυμμα κεφαλής, να ουρλιάζουν και να χορεύουν με δημοφιλή τραγούδια που ακούγονται από στερεοφωνικά συστήματα ήχου.
Οι οικογένειες που έχασαν συγγενείς δήλωσαν ότι αποφάσισαν να διοργανώσουν ζωντανές γιορτές για να αποτυπώσουν το πνεύμα στο οποίο έζησε ο νεκρός όπως στην περίπτωση του Milad, 17 ετών, που τον αποχαιρέτησαν με το αγαπημένο του τραγούδι, το Ghaf, μια ρομαντική μπαλάντα του Alireza Talischi.
Ο Μilad πέθανε από τραύματα που υπέστη όταν οι δυνάμεις ασφαλείας πυροβόλησαν μια διαμαρτυρία στη γειτονιά Naziabad της Τεχεράνης στις 8 Ιανουαρίου. Οι αρχές αρχικά απαίτησαν το ισοδύναμο των 5.000 λιρών για να επιστρέψουν τη σορό του. Δεν είναι σαφές πόσα πλήρωσε τελικά η οικογένεια.
«Έκαναν αυτό που θα ήθελε ο Μilad», είπε ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Reza, ο οποίος ζει στο Ταλίν της Εσθονίας. «Χόρεψαν μέσα στα δάκρυα στην ταφή. Ακόμα και στο πένθος, τίμησαν τη ζωή του»
Η Shaghayegh, 21 ετών, περιέγραψε παρόμοιες συνθήκες για την κηδεία του 19χρονου ξάδερφού της, ο οποίος πυροβολήθηκε θανάσιμα σε μια διαμαρτυρία στο Narmak, μια γειτονιά στη βόρεια Τεχεράνη.
«Δεν μπορώ καν να σας πω πόσα χρήματα πληρώσαμε, αλλά απλώς τον θέλαμε πίσω», είπε. «Όταν η σορός του τελικά έφτασε στο σπίτι, η οικογένεια προετοιμάστηκε σαν για γάμο. Στήθηκαν μεγάφωνα. Μεγάλες σκηνές γέμισαν το γκαράζ. Τα μέλη της οικογένειας μαγείρεψαν μαζί, όπως ακριβώς θα έκαναν σε μια γιορτή. Η μόνη διαφορά ήταν ότι κανείς μας δεν γελούσε. Γιορτάζαμε τη ζωή του, αυτό που σήμαινε για εμάς, αυτό που θα μπορούσε να είχε δώσει στον κόσμο».
Το σκηνικό επαναλμβάνεται με επιμονή, καθώς η στροφή στην «εορταστική κηδεία» αποτελεί μια συνειδητή απόπειρα των Ιρανών να αποσυνδέσουν τον θάνατο των παιδιών τους από τα θρησκευτικά σύμβολα που χρησιμοποιεί το καθεστώς για να νομιμοποιήσει την εξουσία του.
«Αντικαθιστώντας το κλάμα και τον θρήνο με μια μορφή πικρής χαράς, θέλουν να πουν στην κυβέρνηση ότι δεν κλαίνε για τους μάρτυρες της ελευθερίας – εκείνοι επέλεξαν τον σωστό δρόμο και είναι πηγή περηφάνιας»
Στην πρόσφατη ταφή του Sourena Golgoon, ενός 18χρονου φοιτητή που, σύμφωνα με την οικογένειά του, πυροβολήθηκε από πίσω κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, ένα βίντεο που έγινε viral απαθανατίζει κόρνες αυτοκινήτων να ηχούν και γυναίκες να χορεύουν καθώς οι συμμετέχοντες αναπαραστούσαν το tabaq-keshi, την παραδοσιακή γαμήλια τελετή μεταφοράς δώρων σε δίσκους . Ήταν ένας αποχαιρετισμός για τη ζωή που ο Golgoon δεν πρόλαβε να ζήσει.
Στο θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης που εδώ και δεκαετίες έχει απαγορεύσει τις δημόσιες εορταστικές εκδηλώσεις, τον γυναικείο χορό και τις εκφράσεις θλίψης και χαράς, οι εορταστικές κηδείες μετατρέπουν το πένθος σε πράξη αντίστασης. Το σόρνα, ένα παραδοσιακό ιρανικό πνευστό όργανο με διαπεραστικό ήχο, και το ντοχόλ, ένα μεγάλο δυνατό τύμπανο, παίζονταν μαζί, ένας συνδυασμός που συνδεόταν, μέχρι τώρα, με υπαίθριες γιορτές και κοινοτικούς χορούς.
Η χρήση παραδοσιακών οργάνων όπως το σόρνα, ένα παραδοσιακό ιρανικό πνευστό όργανο με διαπεραστικό ήχο, και το ντοχόλ, ένα μεγάλο δυνατό τύμπανο, που συνδέονται ιστορικά με υπαίθριες γιορτές, λειτουργεί ως μια ηχηρή υπενθύμιση της περσικής κληρονομιάς που το ισλαμικό καθεστώς επιχείρησε επί δεκαετίες να καταστείλει σημειώνουν οι Financial Times.
«Αντικαθιστώντας το κλάμα και τον θρήνο με μια μορφή πικρής χαράς, θέλουν να πουν στην κυβέρνηση ότι δεν κλαίνε για τους μάρτυρες της ελευθερίας – εκείνοι επέλεξαν τον σωστό δρόμο και είναι πηγή περηφάνιας» λέει ο Saeed Paivandi, κοινωνιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Λωρραίνης.
Πηγή έμπνευσης σε αυτό το κύμα των πένθιμων γιορτών είναι ο Majidreza Rahnavard, ο οποίος εκτελέστηκε το 2022, σε ηλικία 23 ετών, αφού κατηγορήθηκε ότι μαχαίρωσε δύο μέλη των Basij, της παραστρατιωτικής ομάδας του Ιράν κατά τη διάρκεια των διαμαρτυριών Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί.
Λίγο πριν την εκτέλεση του κυκλοφόρησαν πλάνα στο διαδίκτυο του Rahnavard με τον ίδιο να λέει την τελευταία του επιθυμία:
«Δεν θέλω να θρηνήσει κανείς πάνω στον τάφο μου. Δεν θέλω να διαβάσετε το Κοράνι ή να προσευχηθείτε. Απλώς γιορτάστε και παίξτε χαρούμενη μουσική».
Ίσως η πιο εμβληματική στιγμή που πυροδότησε αυτό το κύμα αντισυμβατικών κηδειών ήταν η εκτέλεση του 23χρονου Ματζιντρέζα Ραχναβάρντ το 2022.
Σήμερα, το Ιράν φαίνεται να ακολουθεί την εντολή του. Παρά τις απειλές, παρά το γεγονός ότι οι αρχές επιβάλλουν κηδείες υπό το σκοτάδι με ελάχιστους συγγενείς, η επιθυμία για ζωή παραμένει το ισχυρότερο όπλο.
«Δεν θέλω να θρηνήσει κανείς πάνω στον τάφο μου. Δεν θέλω να διαβάσετε το Κοράνι ή να προσευχηθείτε. Απλώς γιορτάστε και παίξτε χαρούμενη μουσική»
Όπως έγραψε ο μεταρρυθμιστής κοινωνιολόγος Mohammad Fazeli που βρίσκεται κοντά στην κυβέρνηση, «αποτύχαμε να κάνουμε το Ιράν ένα καλύτερο μέρος. Η ιστορία μας θα είναι δεμένη με [αυτές τις δολοφονίες] για δεκαετίες και θα παραμείνει θαμμένη κάτω από τα ερείπια αυτής της καταστροφής».
Οι Αρχές του Ιράν ανακοίνωσαν ότι 3.117 άνθρωποι σκοτώθηκαν πριν οι διαμαρτυρίες τεθούν τελικά υπό έλεγχο μετά από σαρωτική καταστολή.
Ωστόσο, ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο εξωτερικό εκτιμούν ότι ο αριθμός των νεκρών είναι πολύ υψηλότερος, με την οργάνωση Human Rights Activists να αναφέρει ότι τουλάχιστον 6.126 άνθρωποι έχει επιβεβαιωθεί πως σκοτώθηκαν στις διαμαρτυρίες, ενώ επιπλέον 17.091 θάνατοι βρίσκονται ακόμη υπό διερεύνηση. Άλλες εκτιμήσεις υποστηρίζουν ότι 30.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν στις διαδηλώσεις που ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου και εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα.
Οι αντίπαλοι του καθεστώτος έχουν αγκαλιάσει τον Rahnavard ως λαϊκό ήρωα και έχουν επικαλεστεί τα λόγια του ως κληρονομιά με τον μαρτυρικό χορό να συνεχίζεται.
- Ο παθιασμένος έρωτας είναι πιο σπάνιος από όσο πιστεύουμε
- Το «μπουμ» των micro-weddings
- Η κλιματική μετανάστευση είναι εδώ – Από τον Παγκόσμιο Νότο στα φονικά περάσματα της Μεσογείου
- Δεν βλέπουν να βγαίνει στην κυβέρνηση η επιχείρηση αλλαγής ατζέντας «γαλάζιες» φωνές
- Κατασκοπεία στις Ένοπλες Δυνάμεις: Το άρθρο 298 στο ν. Δένδια ανοίγει τη συζήτηση περί ελληνικής ιθαγένειας
- Τη μέρα που «κράσαρε» το 100
