Ουίνστον Τσώρτσιλ: Ο πρώτος μεταξύ των μεγάλων Ευρωπαίων
Η συμβολή του στη σωτηρία της Δύσης
Στις 30 Ιανουαρίου 1965, ημέρα Σάββατο, τελέστηκε στο Λονδίνο, παρουσία της βασίλισσας Ελισάβετ, υψηλών προσκεκλημένων και μυριάδων λαού, η κηδεία του Ουίνστον Τσώρτσιλ, του αποκληθέντος Πατέρα της Νίκης, μιας από τις εξέχουσες φυσιογνωμίες ολόκληρου του περασμένου αιώνα.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 31.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Ο διακεκριμένος βρετανός πολιτικός και συγγραφέας έφυγε από τη ζωή στις 24 Ιανουαρίου 1965, πλήρης ημερών (είχε γεννηθεί στις 30 Νοεμβρίου 1874).
Στις 10 Μαΐου 1940, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ —σε ηλικία 66 ετών και ύστερα από μια πολιτική διαδρομή τεσσάρων ολόκληρων δεκαετιών— ανέλαβε την πρωθυπουργία του Ηνωμένου Βασιλείου μετά την παραίτηση του Νέβιλ Τσάμπερλεν.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 31.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Έμεινε στο τιμόνι της χώρας έως τον Ιούλιο του 1945 (τον διαδέχθηκε ο Κλέμεντ Άτλη), έχοντας διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη νίκη της χώρας του και των Συμμάχων επί της ναζιστικής Γερμανίας. Ακολούθησε μια δεύτερη πρωθυπουργική θητεία του, από τον Οκτώβριο του 1951 έως τον Απρίλιο του 1955.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 31.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Σύντροφος της ζωής του, πολύτιμη και πιστή, από τις αρχές του 20ού αιώνα, υπήρξε η Κλημεντίνη Όγκιλβυ Χόζιερ (1885-1977).
Στο φύλλο του «Βήματος» που είχε κυκλοφορήσει την επομένη της κηδείας του Τσώρτσιλ, την Κυριακή 31 Ιανουαρίου 1965, υπήρχε εκτενής περιγραφή της τελετής αποχαιρετισμού, στο πλαίσιο ενός ολοσέλιδου δημοσιεύματος που ήταν αφιερωμένο στον εκλιπόντα.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 31.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Η παράθεση της πρώτης παραγράφου και μόνο του κειμένου αυτού είναι αρκετή για να αντιληφθεί κανείς το τι είχε συμβεί στη βρετανική πρωτεύουσα εκείνο το χειμωνιάτικο μεσημέρι τού τόσο μακρινού πια 1965:
«Μόνον ως αποθέωσις μπορεί να χαρακτηρισθή η υστάτη τιμή την οποίαν, με μίαν από τας λαμπροτέρας κηδείας που έγιναν ποτέ, απέτισε το Βρεττανικόν Έθνος εις τον μεγάλον ηγέτην του. Χιλίων ετών ιστορία, μεγαλείον, παραδόσεις και κλέος συνώδευσαν σήμερον τον Ουίνστον Τσώρτσιλ εις την αθανασίαν. Και ήτο δύσκολον να φαντασθή κανείς πώς εις το μικρόν εκείνο φέρετρον που εκάλυπτεν η βρεττανική σημαία, ήτο δυνατόν να χωρή ένας τόσον μεγάλος άνθρωπος, εις τους κτύπους της καρδίας του οποίου, κατά τα σκοτεινά έτη του πολέμου, έπαλλεν η καρδία ολοκλήρου του αγωνιζομένου διά την τιμήν και την ελευθερίαν του κόσμου».
Όμως, πέραν των όσων —συγκλονιστικών ως μαρτυριών και συγκινητικών ως στιγμών— αναφέρονταν στην καθαυτό τελετή, η εφημερίδα είχε φροντίσει να τιμήσει δεόντως τη μνήμη του Τσώρτσιλ με τη δημοσίευση (κατ’ αποκλειστικότητα μάλιστα) ενός κειμένου που είχε συγγράψει ειδικά για την περίσταση ο διάσημος γάλλος δημοσιογράφος και συγγραφέας Ρεϊμόν Καρτιέ (Raymond Cartier, 1904-1975).
Ο Ρεϊμόν Καρτιέ
Τα όσα ακολουθούν προέρχονται από τη γραφίδα του σημαντικού αυτού πνευματικού ανθρώπου, που είχε γεννηθεί —ας μην το λησμονούμε αυτό— στην άλλη πλευρά του Στενού της Μάγχης:
«Σαν να πεθαίνη ολόκληρη η Αγγλία!» έλεγε μια γυναίκα που προσευχόταν στο Χάιντ Παρκ Γκέιτ. Η αφελής αυτή κουβέντα είναι πολύ βαθειά. Με τον Ουίνστον Σπένσερ Τσώρτσιλ σβήνει πράγματι μια ολόκληρη Αγγλία.
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Το τι ήταν η Αγγλία αυτή όταν αυτός ήρθε στον κόσμο, πριν από ενενήντα χρόνια, είναι σχεδόν αδύνατο να το φαντασθούμε τώρα. Έμοιαζε κτισμένη πάνω σε βάσεις εξ ίσου μεγάλες κι’ ακλόνητες με της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας την εποχή των Αντωνίνων. Οι πολίται της περιέφεραν στον κόσμο μιαν έπαρση ανάλογη με κείνη που εξέφραζε το περίφημο ρητό Civis Romanus sum. Η Βικτωρία, 37 ετών βασίλισσα και 55 ετών γυναίκα, βρισκόταν στις παραμονές της ανακηρύξεώς της ως αυτοκράτειρας της Ινδίας, κι’ ο κόσμος έλεγε «Παξ Μπριτάνικα» όπως άλλοτε έλεγε «Παξ Ρομάνα». Μια τρίχα από τα μαλλιά ενός Άγγλου αν άγγιζες, λίγο να πήγαινες αντίθετα στα συμφέροντά του, και σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη μας κι’ αν βρισκόταν ο Άγγλος αυτός, αμέσως έμπαιναν σε κίνησι στόλοι και στρατοί.
[…]
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Η εσωτερική σταθερότητα ήταν ισότιμη με την εξωτερική μεγαλοπρέπεια. Ο 19ος αιών, που είχε διαρρεύσει κατά τα τρία του τέταρτα, είχε δη αναστατώσεις γεννημένες από την αθλιότητα των μαζών, μα οι αναστατώσεις δεν είχαν ούτε κατ’ ιδέαν κλονίσει μια κοινωνία της οποίας οι ιεραρχίες, τα ήθη, οι αρχές, ακόμη κι’ οι αδικίες, εθεωρούντο ιερές.
[…]
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Πλήθος από παραδείγματα μπορεί να βρη κανείς στην κοινωνική και κοσμική στήλη της Μεγάλης Βρεττανίας. Ένας μαρκήσιος ήταν φτιαγμένος από άλλη πάστα από τον έμπορο. Ένας λόρδος απλώς καταδεχόταν να πατήση το ίδιο χώμα μ’ έναν αστό.
Η Μοναρχία, το Κοινοβούλιο. Γι’ αυτούς τους δύο βασικούς θεσμούς, καρπούς σεβαστούς των αιώνων, κανένας Άγγλος δεν είχε βαθύτερη και σταθερώτερη προσήλωσι από τον Ουίνστον Τσώρτσιλ. Σ’ όλη τη ζωή του υπήρξε άνθρωπος ανυπόμονος, γεμάτος πάθη, θυμώδης (σ.σ. ευέξαπτος, οξύθυμος), με συνείδησι της ανωτερότητός του κι’ όχι στερημένος από την αλαζονεία εκείνη που εξουσιάζει και διαφθείρει συχνά τις μεγάλες σταδιοδρομίες. Γνώρισε έξη μονάρχες —τη Βικτωρία, τον Εδουάρδο 7ο, τον Γεώργιο 5ο, τον Εδουάρδο 8ο, τον Γεώργιο 6ο, την Ελισάβετ Β’— και οι προσωπικότητές τους δεν στάθηκαν πάντοτε στο ύψος του δικού του αναστήματος. Υπήρξε μέλος —με μερικές εκλείψεις— δεκαπέντε νομοθετικών σωμάτων, σαν πρωθυπουργός, υπουργός ή απλός βουλευτής. Ποτέ παράτολμη κουβέντα δεν του ξέφυγε ούτε έναντι των Ανακτόρων του Μπάκιγχαμ ούτε έναντι του Ουεστμίνστερ Χωλ.
[…]
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Μα αλλοίμονο! Όλη η ενεργητικότητα του Ουίνστον Τσώρτσιλ δεν μπορούσε να στρέψη πίσω το ρεύμα που παράσερνε τον κόσμο. Όταν μπήκε στην πολιτική Ιστορία της εποχής του, η Βρεττανική Αυτοκρατορία ήταν ένας γαλαξίας, του οποίου τίποτε δεν μπορούσε να περιορίση το μεγαλείο ή ν’ αμαυρώση τη λάμψι του. Όταν έσβησε, ο γαλαξίας είχε ήδη σβήσει πριν απ’ αυτόν. Η Αυτοκρατορία δεν υπήρχε πια.
[…]
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Ο Τσώρτσιλ δεν μπορούσε να σώση τη Βρεττανική Αυτοκρατορία. Ο Τσώρτσιλ δεν μπορούσε να παρατείνη τη ζωή ενός οργανισμού που, παρ’ όλες τις ατέλειές του, καταργήθηκε ωστόσο πολύ στα βιαστικά. Στάθηκε πιο τυχερός στην προάσπισι της Ευρώπης και προπάντων στον υπέροχο αγώνα που διεξήγαγε για έναν από τους στυλοβάτες αυτής της Ευρώπης, για τη Γαλλία, ώστε να μη χαντακωθή για πάντα κάτω από τις συνέπειες της αιματηρής ήττας που είχε υποστή.
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Όπως και στο αποικιακό ζήτημα, ο Τσώρτσιλ εύρισκε πάντοτε μπροστά του, όταν επρόκειτο για τη Γαλλία, τη σοβιετοαμερικανική σύμπραξι. Ο Στάλιν, του οποίου η στρατιωτική ανόρθωσις είχε επακολουθήσει μιας οπισθοχωρήσεως 1.500 χιλιομέτρων και μιας απωλείας 4 εκατομμυρίων αιχμαλώτων, δειχνόταν αλύπητος για την ήττα μιας χώρας που είχε σταθή ανίκανη να πληρώση το ίδιο τίμημα σε έκτασι και ανθρώπινες ψυχές. Σύμφωνα με τα λόγια του, η Γαλλία «είχε ανοίξει τα σύνορά της στους ναζί». Της άξιζε να τιμωρηθή «για την εγκληματική αυτή συνεργασία». Στη συνδιάσκεψι της Τεχεράνης, που υπήρξε ο πρόλογος της Γιάλτας, ο Στάλιν δήλωσε στον Ρούσβελτ:
«Δεν μου φαίνεται δυνατόν, μετά από τη νίκη μας, η Γαλλία να ξαναβρή την αυτοκρατορία της, τη στιγμή που βοήθησε τον Χίτλερ».
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Το πάθος του «μπαρμπα-Ιωσήφ» εξαρτιόταν κι’ από τα συμφέροντά του. Με μια Γερμανία κατεστραμμένη και μια Γαλλία ταπεινωμένη, ολόκληρη η Ευρώπη ήταν ρωσική. Ο Ρούσβελτ δεν φάνηκε να αντιλήφθηκε αυτήν τη λεπτομέρεια. Ενέκρινε την άποψη του Στάλιν υπερθεματίζοντας μάλιστα.
[…]
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Πρέπει να έχωμε συνείδησι της σταλινορουσβελτικής αυτής νοοτροπίας, του κοινού τους μίσους εναντίον της Γαλλίας και της περιφρονήσεώς τους έναντι της Ευρώπης, για να εκτιμήσωμε τον αγώνα του Ουίνστον Τσώρτσιλ.
«Στη Γιάλτα», έλεγε ο Χόπκινς (σ.σ. ο Χάρι Χόπκινς, 1890-1946, αμερικανός πολιτικός, έμπιστος σύμβουλος και συνεργάτης του αμερικανού Προέδρου Ρούσβελτ), «ο Τσώρτσιλ αγωνίστηκε για τη Γαλλία σαν τίγρις».
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Η επιμονή του νίκησε. Αν η Γαλλία ενσωματώθηκε πάλι ταχύτατα στις Μεγάλες Δυνάμεις, αν την εδέχθηκαν σαν μόνιμο μέλος στο Συμβούλιο Ασφαλείας, αν της εδόθηκε μια ζώνη κατοχής στη Γερμανία, αυτά τα οφείλει κατά μέγα μέρος στον Ουίνστον Τσώρτσιλ.
Δεν είναι εντελώς απίθανο για την υποστήριξι αυτή να έπαιξε μεγάλο ρόλο και μια έμφυτη γαλλοφιλία. Και οι πιο ρεαλισταί πολιτικοί δεν είναι στερημένοι από προσωπικές συμπάθειες και προτιμήσεις. Ο Τσώρτσιλ γνώριζε τη Γαλλία και τους Γάλλους. Υπέφερε ειλικρινά για την ήττα τους και δεν απήλλαξε την Αγγλία από τις ευθύνες της για την ήττα αυτή.
[…]
Βαθύτατα Άγγλος, δεν συμμερίστηκε ποτέ ωστόσο την παράλογη γαλλοφοβία που, τη βικτωριανή άνοιξι της ζωής του, διαπότιζε την αγγλική κοινωνία.
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
«Σ’ όλη μου τη ζωή», είπε κάποτε, «ήμουν ευγνώμων προς τη Γαλλία για τη συνεισφορά της στην καλλιέργεια και τη δόξα της Ευρώπης».
Ανεξάρτητα από κάθε πολιτικό υπολογισμό, ετάχθηκε αδίστακτα υπέρ της αναστηλώσεως μιας χώρας που αγαπούσε.
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Μα στην αμέσως μεταπολεμική περίοδο τα προβλήματα που παρουσιάζονταν ήσαν πολύ μεγαλυτέρας σημασίας απ’ ό,τι η απλή αναστήλωσις του γαλλικού γοήτρου. Παιζόταν το μέλλον ολοκλήρου της Δύσεως, το μέλλον δηλαδή της προσωπικότητος του ανθρώπου. Όταν επέρασε τη Μάγχη, σαν νικητής, ο Τσώρτσιλ κατελήφθη από φρίκη και αγωνία μπροστά στην κατάστασι της Ευρώπης.
«Τι είναι η σημερινή Ευρώπη; Ένα ερείπιο, ένα σφαγείο, μια εστία μίσους και λιμού».
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Την ίδια εποχή πολλοί Αμερικανοί διέγραφαν με μια μονοκοντυλιά τη μαρτυρική ήπειρο και παραδέχονταν ότι η Ευρώπη, θαμμένη κάτω από ανυπολόγιστα υλικά και ηθικά ερείπια, δεν θ’ ανορθωνόταν ποτέ. Πολλοί Άγγλοι, ακολουθώντας άλλωστε μια παλιά τσωρτσιλική θέσι, δεν έβλεπαν σωτηρία για την τόσο ταλαιπωρημένη χώρα τους παρά μόνο σε μια συμβίωσι με τον εκείθεν του Ατλαντικού γίγαντα αγγλικής γλώσσας. Ο Τσώρτσιλ κατάλαβε πως δεν θα υπήρχε νίκη κι’ ότι η εξόντωσις της ναζιστικής θηριωδίας δεν θα εσήμαινε τίποτε, αν δεν ανασταινόταν η Ευρώπη. Επί πέντε χρόνια συνέχεια δεν είχε φωνάξει παρά μόνο συνθήματα μάχης κι’ εκδικήσεως. Πάνω στα ερείπια και τα νωπά ακόμη μίση, έρριξε το σύνθημα της ενώσεως. «Ζητώ από σας», είπε στα μέλη της Συντηρητικής Νεολαίας, «να ενωθήτε μαζί μου σ’ αυτήν την επίκλησι, ή μάλλον σ’ αυτήν την προσευχή:
Let Europe arise! «Ν’ ανασηκωθή η Ευρώπη για να σωθή η Δύσις».
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Ολόκληρη η Ευρώπη είναι οφειλέτις στον Ουίνστον Τσώρτσιλ. Είχε πολεμήσει τη Γερμανία μ’ όλη την ψυχή του. Μόλις ηττήθηκε, τη σκέπασε με το σώμα του. Διά του σχεδίου Μοργκεντάου, έργο του σοβιετικού πράκτορος Ντέξτερ Χουάιτ, το περιβάλλον του Ρούσβελτ μελετούσε να καταστρέψη όλα τα γερμανικά εργοστάσια, να υποβιβάση τη Γερμανία στην κατάστασι «αγροτικής χώρας», που σημαίνει πως ήθελαν να σπάσουν τη βιομηχανική σπονδυλική στήλη της Ευρώπης και ν’ ανοίξουν τον δρόμο για τη σοβιετική αποικιοκρατία. Ο Στάλιν προσέθετε πως έπρεπε να κοπούν χωρίς δίκη τα πενήντα ή εκατό χιλιάδες κεφάλια που αποτελούσαν την τεχνική ανωτερότητα της Γερμανίας. Αγωνιζόμενος εναντίον αυτών των σχεδίων εξουθενώσεως, ο Τσώρτσιλ επέσυρε επάνω του το φαρμακερό βέλος του δικτάτορος:
«Βλέπω ότι τίποτε δεν θα μπορέση να θεραπεύση τον πρωθυπουργό της Μεγάλης Βρεττανίας από τη συμπάθειά του προς τους Γερμανούς».
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Ο Στάλιν έσφαλλε ή προσεποιείτο ότι έσφαλλε. Όταν ο Τσώρτσιλ αγωνιζόταν για να μη μεταβληθή σε έρημο η καρδιά της Ευρώπης, σκιαγραφούσε το μεγάλο πολιτικό σχέδιο που επρόκειτο να παρουσιάση μερικούς μήνες αργότερα, στη Ζυρίχη (σ.σ. στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, στις 19 Σεπτεμβρίου 1946), κάμνοντας την πρώτη έκκλησι για μια συμφιλίωσι μεταξύ Γάλλων και Γερμανών.
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αγγλία τής πλέον υπέροχης απομονώσεως. Υπήρξε επανειλημμένως ο ραψωδός της νησιώτικης υπεροψίας. Επίστεψε στην ανωτερότητα των «αγγλοφώνων λαών», των οποίων έγινε ενθουσιώδης ιστορικός. Εξύμνησε τους μεγάλους θαλασσίους ορίζοντες της χώρας του, λέγοντας ότι η Αγγλία δεν θα τους εστερείτο ποτέ, και αγωνίσθηκε ως το τέλος για να παραμείνη η Αυτοκρατορία η δεσπόζουσα ιδέα της βρεττανικής πολιτικής σκέψεως.
«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 23.1.1965, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Αυτά δεν τον εμπόδισαν να γίνη στας δυσμάς του βίου του ο πρώτος μεταξύ των μεγάλων Ευρωπαίων. Υπήρξε ένα μεγαλειώδες παράδειγμα. Υπήρξε ένα υπέροχο μάθημα.
- Ντον Λέμον: Συνελήφθη από πράκτορες στις ΗΠΑ για συμμετοχή σε διαμαρτυρία κατά της ICE – «Κάλυπτα τη συγκέντρωση»
- Γαλλία: Εκτενής κάλυψη ΜΜΕ της επίσκεψης Βοτρίν στην Αθήνα – Υψηλό το επίπεδο σχέσεων των δύο χωρών στην άμυνα
- Ποιος είναι ο εκλεκτός του Τραμπ για την προεδρία της Fed
- Αλεπού… έκανε έφοδο στο Μέγαρο Μαξίμου
- Καστέλι: Το 2028 έτοιμο το πιο σύγχρονο αεροδρόμιο στη Μεσόγειο – Η σύμβαση για τον εξοπλισμό αεροναυτιλίας
- Νέα Αριστερά: Σοβαρά ερωτήματα για την άδεια λειτουργίας της «Βιολάντα» – Η κυβέρνηση ψάχνει τρόπο διαχείρισης
