«Το μόνο που ήθελα ήταν να γίνω ζωγράφος»: Έκθεση φωτίζει τον κόσμο του Ντέιβιντ Λιντς, πέρα από τον κινηματογράφο

Ο Ντέιβιντ Λιντς έμεινε στην ιστορία για εικόνες που δεν εγκαταλείπουν ποτέ τον θεατή: το κομμένο αυτί στο Blue Velvet, το Κόκκινο Δωμάτιο στο Twin Peaks, το παραμορφωμένο χαμόγελο του Γουίλεμ Νταφόε στο Wild at Heart. Πίσω όμως από τον σκηνοθέτη που καθόρισε όσο λίγοι τη σύγχρονη οπτική αφήγηση, υπήρχε πάντα ένας ζωγράφος. Και για τον ίδιο, οι δύο ιδιότητες δεν υπήρξαν ποτέ ξεχωριστές.

Η σχέση του Λιντς με τη ζωγραφική ξεκίνησε πολύ νωρίς. Στην εφηβεία του είχε ήδη δικό του εργαστήριο, ενώ στα 18 του έγινε δεκτός στη School of the Museum of Fine Arts στη Βοστώνη. Εκεί, όμως, ένιωσε ότι το περιβάλλον ήταν υπερβολικά συντηρητικό και αποχώρησε.

Ο ίδιος ο Λιντς δεν έκρυβε ποτέ ότι η ζωγραφική ήταν η πρώτη και σταθερότερη ταυτότητά του. «Το μόνο που ήθελα να γίνω από την ένατη τάξη ήταν ζωγράφος», έλεγε, εξηγώντας ότι ο κινηματογράφος προέκυψε ως ανάγκη να δημιουργήσει έναν «κινούμενο πίνακα».

Σπουδάζοντας στην Pennsylvania Academy of the Fine Arts στη Φιλαδέλφεια, επηρεασμένος από τον εξπρεσιονισμό του Φράνσις Μπέικον, γύρισε το 1967 το Six Men Getting Sick, ένα εικαστικό animation που αποτέλεσε την αφετηρία της κινηματογραφικής του πορείας και θεμελίωσε την αντίληψή του ότι ζωγραφική και φιλμ είναι εκφράσεις της ίδιας δημιουργικής διαδικασίας.

Η Φιλαδέλφεια, η βιομηχανία και η γέννηση του κινηματογράφου

Η πραγματική του καλλιτεχνική αφύπνιση ήρθε στην Pennsylvania Academy of the Fine Arts, σε μια Φιλαδέλφεια βιομηχανική, σκοτεινή και — όπως την περιέγραφε ο ίδιος — «διεφθαρμένη και γεμάτη φόβο». Εκεί γεννήθηκε και η μετάβασή του στον κινηματογράφο.

Όπως αφηγούνταν ο ίδιος, ένα βράδυ μπροστά στον καμβά ένιωσε ότι τα φύλλα του πίνακά του κινούνταν. «Σκέφτηκα: ένας κινούμενος πίνακας». Από αυτή την ιδέα προέκυψε η πρώτη του ταινία, ένα μονολεπτο animation σε λούπα, αλλά και μια θεμελιώδης πεποίθηση: ότι ζωγραφική, φιλμ, φωτογραφία και γλυπτική προέρχονται από την ίδια εσωτερική πηγή.

Η Pace Berlin και η βιομηχανική μνήμη

Αυτή ακριβώς τη λογική αναδεικνύει και η έκθεση που ετοιμάζει η Pace Gallery στο Βερολίνο, λίγους μήνες πριν από μια μεγάλη αναδρομική στο Λος Άντζελες. Ο χώρος της Pace Berlin — ένα πρώην πρατήριο καυσίμων — είχε ιδιαίτερη σημασία για τον Λιντς, λόγω της ωμής, βιομηχανικής του αισθητικής.

Στην έκθεση θα παρουσιαστούν φωτογραφίες εγκαταλελειμμένων εργοστασίων που είχε τραβήξει ο ίδιος στο Βερολίνο, καθώς και χαρακτηριστικά αντικείμενα και κατασκευές που συνδέονται με τη συνολική του εικαστική πρακτική.

Το φως ως υλικό

Ξεχωριστή θέση κατέχουν τα φωτιστικά-γλυπτά που κατασκεύαζε από ξύλο, μέταλλο, ρητίνη και πλεξιγκλάς. Το φως υπήρξε θεμελιώδες στοιχείο και στο κινηματογραφικό του έργο: από τα αναβοσβήνοντα φώτα του Mulholland Drive έως το σχεδόν εκκλησιαστικό σκοτάδι του Eraserhead.

Η αισθητική αυτή συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της λιντσικής ατμόσφαιρας — ονειρικής, ειρωνικής, αλλά ταυτόχρονα απειλητικής.

Όταν το Twin Peaks προβλήθηκε το 1990, άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο μπορούσε να αφηγηθεί μια τηλεοπτική σειρά την ιστορία της. Η ιδέα ότι πίσω από τη βιτρίνα της μικροαστικής ζωής κρύβεται κάτι βαθιά σκοτεινό επηρέασε όσο λίγες τη μεταγενέστερη τηλεοπτική μυθοπλασία, από τα X-Files έως τους Sopranos.

Το ίδιο μοτίβο διατρέχει και τη ζωγραφική του: παράξενες φιγούρες, αποσπασματικές φράσεις, επιφάνειες που μοιάζουν αλλοιωμένες ή τραυματισμένες.

Το υποσυνείδητο ως πρώτη ύλη

Οι πίνακες του Λιντς δεν αντιμετωπίζονταν από τον ίδιο ως αρνητικές ή σκοτεινές εικόνες. Όπως επισημαίνουν συνεργάτες του, στόχος του ήταν η πρόσβαση στο υποσυνείδητο, πέρα από τα όρια του κλασικού σουρεαλισμού, μέσα από μια προσωπική, σχεδόν ενστικτώδη διαδικασία.

Η μακροχρόνια παραγωγός του, Σαμπρίνα Σάδερλαντ, περιγράφει έναν δημιουργό για τον οποίο η ονειροπόληση ήταν εργασία. Στα γυρίσματα, ξεκινούσε πάντα από μια εικόνα απόλυτα σχηματισμένη στο μυαλό του και αναζητούσε πολλαπλούς τρόπους για να την υλοποιήσει.

Από τον Λίο Καστέλι στις μεγάλες αναδρομικές

Καθοριστικό ρόλο στην είσοδό του στον κόσμο της σύγχρονης τέχνης έπαιξε η Ιζαμπέλα Ροσελίνι, που τον σύστησε στον ιστορικό γκαλερίστα Λίο Καστέλι. Η πρώτη του έκθεση στη γκαλερί Castelli το 1989 άνοιξε τον δρόμο για μια διεθνή εικαστική πορεία.

Ακολούθησαν μεγάλες αναδρομικές εκθέσεις, με κορυφαία εκείνη του Bonnefanten Museum στο Μάαστριχτ το 2018, όπου παρουσιάστηκαν περίπου 500 έργα.

Όπως λένε όσοι συνεργάστηκαν μαζί του, ο Ντέιβιντ Λιντς δεν σταμάτησε ποτέ να εργάζεται. Ζωγράφιζε, κατασκεύαζε, γύριζε ταινίες, επιδιόρθωνε αντικείμενα, σκεφτόταν διαρκώς εικόνες.

Ίσως γι’ αυτό ο πιο ακριβής τρόπος να περιγραφεί δεν είναι ούτε «σκηνοθέτης» ούτε «ζωγράφος», αλλά ένας δημιουργός που αντιμετώπιζε κάθε μέσο ως μέρος του ίδιου, ενιαίου σύμπαντος.