37

της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΔΑΦΕΡΜΟΥ

Τη χρονιά που η νεολαία σε όλον τον κόσμο ονειρευόταν να επανατοποθετήσει τις προσωπικές και κοινωνικές αξίες της ζωής και επαναστατούσε, ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ γύριζε τη μοναδική ίσως ταινία του που κρατήθηκε έξω από κοινωνικούς και ταξικούς προβληματισμούς και εισχώρησε στην περιοχή του μεταφυσικού. Ετσι στο πλαίσιο της εποχής όσο και στο πλαίσιο του έργου του Κιούμπρικ, το «2001: Οδύσσεια του Διαστήματος» αποτελεί (παραδειγματική) εξαίρεση.

Το «2001: Οδύσσεια του Διαστήματος» ήταν, κατά τον Μάρτιν Σκορσέζε, ταινία αναζήτησης του επέκεινα, του θείου, που υπάρχει ως ερώτημα και ανάγκη για γνώση, που διαπερνά την ιστορία της ανθρωπότητας, που διαφεύγει από εκλογικεύσεις και σχήματα, οδηγώντας στο άπειρο του χώρου και του χρόνου. Συμβολίζεται στο έργο με τη γνωστή γρανιτένια στήλη, το απόλυτα κανονικό παραλληλεπίπεδο που εμφανίζεται ανεξήγητα στις διάφορες φάσεις της πορείας του κόσμου.

Στον εκτενή πρόλογο με τίτλο «Η αυγή του ανθρώπου», ο Κιούμπρικ παρακολουθεί την εξέλιξη του νοήμονος όντος από τις απαρχές της εμφάνισής του ως την ανακάλυψη του κόκαλου, του πρώτου όπλου του. Σε μία από τις πιο αριστοτεχνικές και πυκνές σε νόημα εφαρμογές τού (κατά Αϊζενστάιν) δυναμικού μοντάζ, το κόκαλο-όπλο εκσφενδονίζεται στον αέρα για να αντικατασταθεί ακαριαία από τεράστιο διαστημόπλοιο που ταξιδεύει στον αιθέρα.

Στο μεγαλύτερο μέρος της ταινίας έχουμε να κάνουμε με χορογραφία από κομήτες, αστροναύτες και διαστημόπλοια που μετεωρίζονται σε αργή κίνηση μέσα στο Σύμπαν υπό τις μελωδίες του «Γαλάζιου Δούναβη», υποβάλλοντας την αίσθηση του φόβου για το άγνωστο.

Η κύρια μυθοπλασία περιλαμβάνει ταξίδι στον Δία όπου ο ηλεκτρονικός εγκέφαλος που οδηγεί το διαστημόπλοιο, με όλες τις ανθρώπινες πληροφορίες εγγεγραμμένες στο «σώμα» του, εμφανίζει στοιχεία προσωπικότητας, συναισθήματα και ελαττώματα καθαρά ανθρώπινα και επαναστατεί παίρνοντας την εξουσία από τους αληθινούς ανθρώπους, για να τιμωρηθεί με ανατριχιαστικό θάνατο. Και στο τέρμα, πέρα από το άπειρο, πάντα η παράξενη στήλη, αιώνιο μεταφυσικό ανεξήγητο.

Το «2001: Οδύσσεια του Διαστήματος» θεωρήθηκε η πρώτη και πιο άρτια ταινία επιστημονικής φαντασίας που δημιουργήθηκε ποτέ. Ακόμη και σήμερα δεν μοιάζει σε τίποτε γερασμένη. Ωστόσο, ακόμη και αν ο Κιούμπρικ έκανε ταινίες «είδους», κάθε φορά τις υπερέβαινε χάρη στο μέγεθος και στην επιβλητικότητα της παραγωγής, τη μαθηματική ακρίβεια και ευστοχία της σκηνοθεσίας του και, επιπλέον, χάρη στη διαφορά της πνευματικής φιλοδοξίας. Ετσι κέρδιζε πάντα τον μέσο θεατή, αλλά και τον διανοούμενο. Καίτοι κατηγορήθηκε για την ακρίβεια αυτή, που έκανε τις ταινίες του να μοιάζουν με τέλειους μηχανισμούς, και για την απουσία του δικού του προσώπου πίσω από τις «ανώνυμες κατασκευές», το έργο του δείχνει υψηλή καλλιτεχνική και ταυτόχρονα ηθική συνείδηση, που συνδιαλέγεται γόνιμα με τον σύγχρονο κόσμο.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ

Ειδήσεις Σήμερα: