musiK/Re-Arranging The 20th Century – Κριτική

Έξι χρόνια μετά τη μόνιμη εγκατάστασή του στη Βρετανία, ο εκπατρισμένος Ισραηλινός βιρτουόζος των πνευστών Gilad Atzmon έχει καταφέρει να αναδειχθεί σε κορυφαία καλλιτεχνική φυσιογνωμία της σύγχρονης world music. Με τις προηγούμενες δισκογραφικές του κυκλοφορίες «Gilad Atzmon & The Oriental House Ensemble» (2000), «Nostalgico» (2001) και «Exile» (κέρδισε από το BBC τη διάκριση του «Καλύτερου jazz άλμπουμ της χρονιάς» για το 2003) εξέλιξε ένα προσωπικό στιλ με έντονα προσωπική σφραγίδα, τον πυρήνα του οποίου καταλαμβάνει ένα εκλεκτικό post-bop χαρμάνι από βαλκανικές, τουρκικές, ιουδαϊκές και αραβικές επιρροές, tango, κλασικά θέματα μουσικής του 20ού αιώνα (Gershwin, Ellington, Weill) και ανατολίτικης ιδιοσυγκρασίας προσεγγίσεις στον Cole Porter. Άλλες δραστηριότητές του περιλαμβάνουν τη συμμετοχή του στο υποψήφιο για βραβείο Mercury άλμπουμ του Robert Wyatt «Cuckooland» (2003), καθώς και την έκδοση του πρώτου του μυθιστορήματος «Guide to the Perplexed».
Με το «musiK» ο Atzmon συνεχίζει την περιήγησή του στους μουσικούς κόσμους των Βαλκανίων, της Μεσογείου, του Ισραήλ, του ευρωπαϊκού chanson και του καμπαρέ, με κοινό παρονομαστή την αμερικανική jazz. Το εγχείρημα υποστηρίζουν το σταθερό συνοδευτικό του σχήμα Oriental House Ensemble αλλά και καλεσμένοι μουσικοί και βοκαλίστες. Τη συνολική καλλιτεχνική ομάδα απαρτίζουν οι Atzmon (σοπράνο και άλτο σαξόφωνο, κλαρινέτο, τρομπόνι, φλάουτο shabbaabeh, πίκολο), Frank Harrison (πιάνο), Yaron Stavi (μπάσο), Asaf Sirkis (ντραμς, bandir, riqq), Romano Viazzani (ακορντεόν), Dimitru Ovidiu Fratila (βιολί), Robert Wyatt (φωνητικά, τρομπέτα), Guillermo Rozenthuler (φωνητικά), Ματθαίος Τσαχουρίδης (ποντιακή λύρα, μπουζούκι) και Tali Atzmon (φωνητικά).
H συμμετοχή του Αργεντινού τραγουδιστή Rozenthuler δίνει μια διαφορετική λατινοαμερικανική προοπτική στους ήχους του Atzmon, ενώ σπουδαία είναι και η συνεισφορά του Wyatt, ο οποίος ανταποδίδει τη φιλοφρόνηση της βοήθειας του Atzmon στο «Cuckooland» με μια κορυφαία ερμηνεία, πλήρως αντάξια των διαπιστευτηρίων του.
Στο ευφυές, τολμηρό, απεριόριστο και παιχνιδιάρικο «musiK» η μουσική έχει την τιμητική της, καθώς το σοπράνο σαξόφωνο του Atzmon άλλοτε θυμίζει τον Coltrane και άλλοτε πλάθει ατμόσφαιρα καμπαρέ· οι μουσικοί συμπράττουν σε γλεντζέδικους αυτοσχεδιασμούς με αναφορά στους ρυθμούς της Νέας Ορλεάνης· τα διαχυτικά tango δίνουν τη θέση τους στο γιορταστικό swing και το αιχμηρό bebop. Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι το θεωρητικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο στηρίζεται η όλη προσπάθεια. Το εκθέτει ο ίδιος ο Atzmon με το καλλιτεχνικό μανιφέστο που φιλοξενείται στο ένθετο του άλμπουμ:
«Στο ξεκίνημα του 20ού αιώνα ο πολιτισμός έγινε βιομηχανία και η μουσική έγινε προϊόν. Αρχικά η όλη εξέλιξη φάνταζε υποσχόμενη: μουσική για το λαό, ομορφιά για τις μάζες. Τότε ήταν που γεννήθηκε η jazz, που το tango διέσχισε ωκεανούς, που ο Nino Rota συνάντησε τον Fellini, που οι Beatles κατάφεραν να ξεσηκώσουν τους πιτσιρικάδες. Αλλά τα πράγματα άλλαξαν, κάτι πήγε στραβά.
»Ήταν μια σκοτεινή ημέρα όταν συνειδητοποίησα ότι η λαϊκή μουσική δεν στόχευε στην ομορφιά. Η μουσική έπαψε να αναφέρεται στον εαυτό της. Η αισθητική δολοφονήθηκε βίαια στο φως της ημέρας και μια ρηχή αίσθηση μόδας πήρε τη θέση της. Μια αγοραία αξία καρφιτσώθηκε πάνω σε κάθε μουσικό μέτρο. Η μουσική έγινε επίπλωση, μια υπόθεση στιλ, ένα μαζικό παγκόσμιο προϊόν, μια προέκταση των τζιν Levi’s ή ένα συνοδευτικό προϊόν της Coca Cola.
»Είναι καιρός να προχωρήσουμε, να ανακαλύψουμε ξανά το γιατί όλοι ακούσαμε εν πρώτοις μουσική, γιατί κάποιοι από εμάς αποφασίσαμε να ζήσουμε παίζοντας μουσική. Είναι καιρός να αναζητήσουμε μια ένδειξη ουσίας στο θορυβώδες περιβάλλον μας. Τώρα είναι καιρός να αναδιοργανώσουμε τον 20ό αιώνα, να επαναστατήσουμε, να αντισταθούμε και να πούμε ‘όχι ευχαριστώ’. Είναι καιρός να πούμε στο Μεγάλο Αδερφό: ‘Εγώ θα αποφασίσω ποιο είναι το νόημα της μουσικής’. Το άλμπουμ αυτό είναι μια έρευνα για τα μέσα μάλλον παρά για το αποτέλεσμα. Αφορά στην ερμηνεία της μουσικής· αφορά στη δημιουργία μουσικής για χάρη της Μουσικής».