Αϊβαλί, 1922: «Θα σε θυμάμαι…»

Μου ζητάτε μιαν ανάμνηση από τη μητέρα μου. Σας τη δίνω συνδεμένη με την καταστροφή του Ελληνισμού της Μικρασίας. Αποσπώ μια στιγμή από το βιβλίο μου «Το νούμερο 31328», που είναι αυτοβιογραφικό.

«Φθινόπωρο του 1922. Οι Τούρκοι έχοντας καταλάβει το Αϊβαλί, την πατρίδα μου, στα παράλια της Μικρασίας, συλλαμβάνουν και εξοντώνουν όλο τον άρρενα πληθυσμό, επιτρέποντας να μπαρκάρουν και να σωθούν στην Ελλάδα μόνο τα γυναικόπαιδα και οι γέροντες. Οι Τούρκοι έχουν πιάσει κι’ εμένα και μ’ έχουν ρίξει στην φυλακή όπου, μαζί με άλλους πατριώτες μου, περιμένουμε να μας πάρουν κι’ εμάς και να μας σφάξουν.

[…]

Το Αϊβαλί άδειασε πια. Το απόγευμα φεύγει το τελευταίο βαπόρι. Όσοι είναι να φύγουν για την Ελλάδα —τα γυναικόπαιδα— θα φύγουν. Αλλιώς δεν έχει άλλο. Από τον μικρό αδερφό μου, ένα παιδάκι, μαθαίνω πως κλαίνε όλοι στο σπίτι μας. Η μητέρα μου δεν θέλει να φύγη. Ο πατέρας μου την παρακαλεί και της λέει πως έχουμε κορίτσια. Πρέπει. Έρχεται και σ’ εμένα και με ρωτά απ’ το παράθυρο της φυλακής τι να κάνη. Είναι συντριμμένος.

— Πατέρα, γρήγορα! του φωνάζω. Να φύγετε γρήγορα, πατέρα. Θα χαθήτε κι’ εσείς!

«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 9.5.1969, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Κατά τις τρεις το απόγευμα την καταφέρνουν, τέλος, και τη μητέρα μου πως «πρέπει». Έρχονται στη φυλακή και παρακαλούν τον αξιωματικό, μια τελευταία ικεσία: να τους αφήση να μπουν μες στο υπόγειο να μ’ αποχαιρετήσουν. Με πολλή δυσκολία τούς δίνει την άδεια. Είναι όλοι. Ο γερο-πατέρας, η μητέρα μου, ο Θάνος, η Ανθίππη, η Σοφία, η Αγάπη, η Λένα, όλοι. Μ’ αγκαλιάζουν πρώτα και με φιλούν τα παιδιά. Ένα-ένα, μόλις κάνουν το καθήκον τους, φεύγουν έξω. Οι άλλοι φυλακισμένοι μάς έχουν τριγυρίσει. Παρακολουθούν σιωπηλά. Με πιάνει από τους ώμους ο πατέρας μου. Δεν τον είχα δη να κλάψη ποτέ. Με κρατά μια μακριά στιγμή έτσι, από τους ώμους, ύστερα σκύβει και με φιλά στο μέτωπο. Ένα νευρικό έχει πιάσει τα ματόκλαδά του. Ύστερα, έχει ξοδέψει πια όλες τις δυνάμεις, κατεβάζει τα χέρια. Όμως η μητέρα μου, που έρχεται τελευταία, δεν θέλει να ξεκολλήση από πάνω μου. Είμαστε εκεί μια μάζα. Έχω χώσει το κεφάλι μου μες στον μαραμένο κόρφο της, να κρατήσω για τελευταία φορά αυτή τη ζέστη πάνω στο μάγουλό μου. Με σφίγγει, δεν θέλει να μ’ αφήση. Τα δάκρυά της εμποδίζουν τα λόγια της να βγουν καθαρά. Μόλις καταλαβαίνω πως λέει πως δεν θα το βαστάξη και θα πεθάνη γρήγορα. Το ξαναλέει, σα να είναι κάτι που μου το υπόσχεται. Σηκώνει το πρόσωπό της, πιάνει το δικό μου με τα χέρια της και με κυττάζει σαν μια εικόνα που δεν πρόκειται να τη δη ποτέ πια, σκύβει πάλι, μου μαζεύει το σακκάκι, ασυναίσθητα, να με κουμπώση μην κρυώνω, σαν που ήμουν παιδάκι.

Ο πατέρας μου την τραβά:

— Δεν θα προφτάσουμε το βαπόρι… Δεν θα προφτάσουμε…, μουρμουρίζει συγκινημένος. Κι’ εγώ τη σπρώχνω, μη τυχόν και δεν προφτάσουν.

— Μανούλα, να φύγετε! Θα σε θυμάμαι…

Βγαίνω έξω. Ώσπου να στρίψουν τη γωνιά τη βλέπω που τη σέρνουν τα παιδιά μας. Κι’ εκείνη γυρίζει και κυττάζει πίσω, μήπως με ξεχωρίσει.

— Μητέρα σου είναι; λέει ο Τούρκος σκοπός που παρακολούθησε όλη τη σκηνή.

Δεν μιλώ.

— Ναι, λέει ένας δικός μας. Μητέρα του είναι.

Ο σκοπός κουνά το κεφάλι του σκεφτικός».

*Απόσπασμα από δημοσίευμα του «Ταχυδρόμου» της 9ης Μαΐου 1969, που έφερε τον τίτλο «Εγκώμιο της Μάνας». Οι υπεύθυνοι του περιοδικού, με την ευκαιρία του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας της Μητέρας, είχαν ζητήσει από ανθρώπους των γραμμάτων και της τέχνης να μιλήσουν δημοσίως για τη μάνα τους και για τη Μάνα. Ένας εξ αυτών ήταν ο λογοτέχνης και ακαδημαϊκός Ηλίας Βενέζης (1904-1973), ο οποίος θυμήθηκε όχι μόνο τη μητέρα του αλλά και το Αϊβαλί (Κυδωνίες) της Μικράς Ασίας, τη γενέτειρά του.

Ο Ηλίας Βενέζης

Ανιψιός του Βενέζη (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Ηλία Μέλλου), γιος της αδελφής του Αγάπης, ήταν ο Πέτρος Μολυβιάτης, ο κατά δήλωσίν του Αϊβαλιώτης.

Ο Μολυβιάτης, επιφανής πολιτικός της πατρίδας μας και εξέχον στέλεχος του λεγόμενου συντηρητικού χώρου, είχε γεννηθεί στη Χίο στις 12 Ιουνίου 1928.

Σπούδασε Νομική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ακολούθησε καριέρα στο διπλωματικό σώμα, με θητεία σε καίριες θέσεις: στις μόνιμες αντιπροσωπείες της Ελλάδας στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και στην έδρα του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες, καθώς και στις ελληνικές πρεσβείες της Μόσχας, της Άγκυρας και της Πρετόριας.

Ο Μολυβιάτης υπήρξε στενότατος συνεργάτης του Κωνσταντίνου Καραμανλή ως διευθυντής του Πολιτικού Γραφείου του πρωθυπουργού (1974-1980) και γενικός γραμματέας της Προεδρίας της Δημοκρατίας (1980-1985 και 1990-1995).

Εξελέγη βουλευτής Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας (1996-2004) και διετέλεσε τρεις φορές υπουργός Εξωτερικών (2004-2006, 2012 και 2015).

Ο Πέτρος Μολυβιάτης, «ένας από τους άτυπους αλλά ουσιαστικούς θεματοφύλακες της ιστορικής περιόδου της Μεταπολίτευσης» κατά τον Ευάγγελο Βενιζέλο, απεβίωσε στις 4 Μαΐου 2025.