Συνάντηση Τραμπ-Νετανιάχου: Τα αδιέξοδα και τα πέντε σημεία τριβής

Μπορεί από το περασμένο σαββατοκύριακο να έχουν παγώσει οι συγκρούσεις ΗΠΑ-Ιράν, ωστόσο, οι εξελίξεις θα επηρεαστούν εν πολλοίς από τη συνάντηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Τι μπορεί να βγει, όμως, από μια συζήτηση δύο ηγετών που αντιμετωπίζουν τα δικά τους αδιέξοδα, οι διαφωνίες τους έχουν πολλαπλασιαστεί και ο ένας θεωρεί τον άλλον «τρελό»;

Η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντασης μεταξύ των δύο συμμάχων: παρότι ο Τραμπ υπερασπιζόταν επί μακρόν το Ισραήλ, εμφανίζεται πλέον ολοένα και πιο πρόθυμος να επικρίνει δημόσια τον Νετανιάχου, θεωρώντας ότι είναι υπερβολικά επιθετικός απέναντι στον Λίβανο.

Έρχεται επίσης σε μια κρίσιμη καμπή ενός πολέμου που διαρκεί ήδη πέντε μήνες, με τις ΗΠΑ να ταλαντεύονται μεταξύ προσπαθειών για ειρήνη και μιας πιο επιθετικής φάσης των συγκρούσεων.

Οι ΗΠΑ και το Ιράν ανέστειλαν τις αμοιβαίες επιθέσεις, εν μέσω ελπίδων για νέα συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, όμως ο Τραμπ συνεχίζει να απειλεί με «μαζικές επιθέσεις» εναντίον της χώρας, μετά την κατάρρευση προηγούμενης ειρηνευτικής συμφωνίας νωρίτερα αυτόν τον μήνα.

Σύμφωνα μάλιστα με Αμερικανό αξιωματούχο του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, η συνάντηση απέκτησε μεγαλύτερη σημασία μετά την αποτυχία του τελευταίου κύματος αμερικανικών επιθέσεων κατά ιρανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων να ανακόψει τις επιθέσεις του Ιράν εναντίον εμπορικών πλοίων στα στενά

Υπενθυμίζεται ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, κατά την τελευταία συνάντησή τους στον Λευκό Οίκο, φέρεται να έπεισε τον Τραμπ να ξεκινήσει πόλεμο με το Ιράν.

Αυτά που θα ζητήσει ο Νετανιάχου και τα όρια του Τραμπ

Έτσι και τώρα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός πιθανότατα θα επιχειρήσει να ωθήσει τον πρόεδρο σε μια νέα, πιο μακροχρόνια φάση του πολέμου, που θα μπορούσε να εμπλέξει τις ΗΠΑ σε σύγκρουση στη Μέση Ανατολή για μήνες, αν όχι για χρόνια.

Ο Μάικλ Μακόβσκι, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Jewish Institute for National Security of America, μιας σκληροπυρηνικής φιλοϊσραηλινής δεξαμενής σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον, δήλωσε ότι ο Νετανιάχου θα παροτρύνει τον Τραμπ να επαναλάβει μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν.

Πρόσθεσε ότι ο Νετανιάχου, ο οποίος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στο να πείσει τον Τραμπ να ξεκινήσει τον πόλεμο, θα είναι προσεκτικός ως προς την εντύπωση ότι ασκεί πίεση στον Αμερικανό πρόεδρο.

Ο Μακόβσκι είπε ότι ελπίζει ο Τραμπ να επιλέξει την επιστροφή στη στρατιωτική δράση. «Σχεδόν τέσσερις μήνες διπλωματίας δεν οδήγησαν πουθενά», είπε, προσθέτοντας ότι «οι διαρκείς εναλλαγές μεταξύ πολέμου και διπλωματίας μάς κάνουν να φαινόμαστε αναποφάσιστοι και αδύναμοι».

Ο Κερτ Μιλς, εκτελεστικός διευθυντής του περιοδικού American Conservative, χαρακτήρισε τη συνάντηση «DEFCON 1», δηλαδή την ύψιστη κατάσταση πολεμικής ετοιμότητας των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τον Μιλς, ο ισραηλινός ηγέτης θα υποστηρίξει τη βασική λογική της κλιμάκωσης, «η οποία σημαίνει ότι -αν ο Τραμπ δεν είναι διατεθειμένος να δώσει μια ευκαιρία στο μνημόνιο συνεννόησης και αν δεν είναι διατεθειμένος να αποχωρήσει πλήρως από τη σύγκρουση χωρίς κάποια λύση- τότε πιθανότατα θα προχωρήσουμε σε περαιτέρω κλιμάκωση. Και αυτό ακριβώς βλέπουμε τις τελευταίες δύο εβδομάδες».

«Ο Νετανιάχου θα προωθήσει τη δική του ατζέντα, η οποία δεν θεωρώ ότι σε αυτή την περίπτωση είναι απαραίτητα συμβατή με τα δικά μας συμφέροντα. Ωστόσο, δεν ανησυχώ καθόλου ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα χειραγωγηθεί από οποιονδήποτε ηγέτη ώστε να κάνει κάτι που δεν εξυπηρετεί πρώτα τα συμφέροντα της Αμερικής» δήλωσε ο Άλεξ Γκρέι, πρώην προσωπάρχης του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ.

Ο Νετανιάχου δημιουργεί προβλήματα

Στην ίδια γραμμή κινείται μεγάλος αριθμός αξιωματούχων.

Πρώην στέλεχος του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ είπε πως «Ο Νετανιάχου είναι κάπως ο άνθρωπος που δημιουργεί προβλήματα αυτή τη στιγμή, σωστά; Αυτός ο πόλεμος έχει κυριαρχήσει τους τελευταίους πεντέμισι μήνες περίπου. Δεν υπάρχει σαφής λύση».

Έτσι συνεχίζει ο ίδιος, «ο Τραμπ πιθανότατα, είτε δημόσια είτε όχι, επιρρίπτει εν μέρει ευθύνες στον Νετανιάχου ή τον συνδέει με μια κατάσταση που εξελίσσεται άσχημα. Δεν χρειάζεται να φταίει ο ίδιος. Αρκεί που έχει συνδεθεί με αυτήν. Και ο πρόεδρος είναι εξοργισμένος γι’ αυτό».

Πράγματι, μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Air Force One, τη Δευτέρα 27 Ιουλίου, ο Τραμπ είπε ότι το Ισραήλ «χρειάζεται τις ΗΠΑ». «Ξέρετε ποιος δεν θα επιβίωνε χωρίς εμάς; Το Ισραήλ. Ο Μπίμπι έρχεται, θα σας το πει», είπε. «Αν δεν είχα εμπλακεί και αν δεν είχα κάνει σκόνη εκείνα τα πυρηνικά, ουσιαστικά τα όπλα που σύντομα θα γίνονταν πυρηνικά, το Ισραήλ θα είχε εξαφανιστεί πριν από μήνες.» Ο Τραμπ πρόσθεσε ότι ο ίδιος και ο Νετανιάχου παραμένουν «αρκετά κοντά».

Τα όρια του Τραμπ

Η αντίδραση του Αμερικανού προέδρου, έναντι του Νετανιάχου ερμηνεύεται από το γεγονός ότι βρίσκεται σε ένα επικίνδυνο αδιέξοδο με τον πόλεμο στο Ιράν.

Όπως διαπίστωσε και ο ίδιος κατά τις τελευταίες δύο εβδομάδες κλιμάκωσης, η στρατιωτική δράση συνήθως αναστατώνει τις αγορές και εκτοξεύει τις τιμές της ενέργειας, πλήττοντας έντονα τους Αμερικανούς καταναλωτές στις αντλίες καυσίμων.

Οι υψηλές τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ ήδη πιέζουν τους Ρεπουμπλικανούς στο Κογκρέσο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, ενώ αυξάνονται οι ενδείξεις της ανυπομονησίας τους για τη σύγκρουση. «Πρέπει να το τελειώνουμε», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στους δημοσιογράφους ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Μάικ Τζόνσον.

«Οι Ιρανοί γνωρίζουν ότι τα χρονικά περιθώρια του Τραμπ είναι μικρότερα από τα δικά τους», δήλωσε η Ντέινα Στρούλ, ανώτατη αξιωματούχος του Πενταγώνου για την πολιτική στη Μέση Ανατολή επί κυβέρνησης Μπάιντεν.

Την ίδια στιγμή οι στρατιωτικοί του συνιστούν εγκράτεια λόγω στρατιωτικών περιορισμών.

Ενώ απείλησε να πλήξει τις εγκαταστάσεις Pickaxe Mountain, ο Τραμπ τελικά απέρριψε αυτή την επιλογή το Σαββατοκύριακο, έπειτα από προειδοποιήσεις ανώτερων αξιωματούχων για εξάντληση των αποθεμάτων σε πυρομαχικά. Ο ίδιος ο Τραμπ παραδέχτηκε τη Δευτέρα 27 Ιουλίου «Θα ήθελα να έχουμε περισσότερα [πυρμαχικά], για να είμαι ειλικρινής, αλλά δόθηκαν πάρα πολλά στην Ουκρανία».

Τα σημεία τριβής

Με δεδομένη την παραπάνω κατάσταση, λοιπόν, οι δύο ηγέτες έχουν βασικές διαφορές που μένει να φανεί αν θα τις ξεπεράσουν στη συνάντησή τους.

1. «Αλλαγή καθεστώτος»

Πρώτο σημείο τριβής είναι η «αλλαγή καθεστώτος» στο Ιράν. Σύμφωνα με τον Άλεξ Βατάνκα, από το Middle East Institute, ο Νετανιάχου είναι πιθανό να προσπαθήσει να «πουλήσει ξανά την ιδέα της αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη».

«Δεν νομίζω ότι αυτό θα γίνει δεκτό θετικά από τον πρόεδρο Τραμπ, επειδή δεν θέλει να το κάνει», είπε ο Βατάνκα. «Πολιτικά, στις ΗΠΑ, αυτός ο πόλεμος είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής, επομένως μένει να φανεί τι θα αποκομίσει ο πρωθυπουργός Νετανιάχου από αυτή τη συνάντηση.»

Πρόσθεσε ότι προηγούμενες συναντήσεις μεταξύ Τραμπ και Νετανιάχου στην Ουάσιγκτον συχνά προηγήθηκαν έξαρσης των εντάσεων με το Ιράν και μένει να φανεί αν αυτή η συνάντηση θα σπάσει αυτό το μοτίβο.

2. Λίβανος

Δεύτερο αγκάθι είναι ο Λίβανος. Το Ισραήλ έχει αρνηθεί να αποχωρήσει από τον Λίβανο, επιμένοντας ότι έχει το δικαίωμα να βομβαρδίζει τη χώρα οποτεδήποτε, ως απάντηση σε «απειλές». Ωστόσο, υπενθυμίζεται ότι στη σύνοδο κορυφής της G7 τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ επέκρινε τη συνεχιζόμενη στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολάχ, ενώ προσπαθούσε να προωθήσει μια εύθραυστη ειρηνευτική συμφωνία.

Και ο αντιπρόεδρός του, Τζέι Ντι Βανς, έχει επίσης εντείνει τις επικρίσεις του κατά του Ισραήλ, κατηγορώντας την κυβέρνηση Νετανιάχου ότι υπονομεύει τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν με στόχο να παρατείνει τον πόλεμο.

Σύμφωνα με το Axios, σε τηλεφωνική συνομιλία στις αρχές Ιουνίου, ο Τραμπ είπε στον Νετανιάχου: «Όλοι σε μισούν τώρα… όλοι μισούν το Ισραήλ εξαιτίας αυτού.» Σύμφωνα με Ισραηλινό αξιωματούχο που επικαλέστηκε το CNN, ο Νετανιάχου είπε την Κυριακή στο συμβούλιο ασφαλείας του ότι η κυβέρνηση Τραμπ θέλει το Ισραήλ να αποχωρήσει από τον Λίβανο, τη Συρία και τη Γάζα, αλλά ότι ο ίδιος θα αντιταχθεί σε αυτή την ιδέα.

3. Βαλλιστικό πρόγραμμα

Τρίτο πεδίο προστριβών είναι το μνημόνιο συνεννόησης που συμφωνήθηκε με την Τεχεράνη στις 17 Ιουνίου, καθώς σύμφωνα με τον Βατάνκα οι Ισραηλινοί «έχουν διαφορετική αντίληψη της απειλής σε ό,τι αφορά το Ιράν».

Οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι θα θέλουν ο Νετανιάχου να συνεχίσει να πιέζει τον Τραμπ σχετικά με τα προγράμματα βαλλιστικών πυραύλων και πυρηνικών του Ιράν, είπε.

«Η απάντηση της κυβέρνησης Τραμπ σε αυτό είναι ότι υπάρχουν όρια στο τι μπορούν να κάνουν στρατιωτικά οι ΗΠΑ, εκτός αν αποφασίσουν να εισβάλουν και να καταλάβουν το Ιράν, και αυτό είναι κάτι που κανείς δεν θεωρεί πραγματικά σοβαρό ενδεχόμενο», πρόσθεσε.

Ωστόσο, σε βιντεοσκοπημένη δήλωση πριν αναχωρήσει για την Ουάσιγκτον, ο Νετανιάχου είπε: «Σε αυτούς τους περίπλοκους καιρούς, χρειάζεται να ενεργεί κανείς τόσο με μεγάλη αποφασιστικότητα όσο και με μεγάλη σύνεση. Θα συζητήσουμε όλα τα θέματα της ατζέντας, πρωτίστως το Ιράν.»

«Φυσικά, στόχος μας είναι να προστατεύσουμε την ασφάλειά μας και επίσης να διευρύνουμε τον κύκλο της ειρήνης γύρω μας», πρόσθεσε.

4. Συμφωνία ΗΠΑ-Τουρκίας για αεροσκάφη

Τέταρτον σημείο τριβής μεταξύ των δύο ηγετών, σύμφωνα με τον ανταποκριτή του Al Jazeera στην Ουάσιγκτον Άλαν Φίσερ, είναι η πώληση μαχητικών F-35 από την Ουάσιγκτον στην Τουρκία.

«Ο Νετανιάχου δεν θέλει να συμβεί αυτό. Ο Τραμπ ρωτήθηκε σχετικά τις τελευταίες ώρες και είπε ότι θα πουλήσουμε σε όποιον θέλει. Επομένως, θα μπορούσε να είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα συνάντηση στον Λευκό Οίκο την Τρίτη», είπε ο Φίσερ.

Τον Ιούλιο, σε συνέντευξή του στο Fox News, ο Νετανιάχου είπε: «Δεν νομίζω ότι θα πρέπει να τους δοθούν F-35 ή οι κινητήρες για τα μαχητικά τους αεροσκάφη, επειδή αυτό θα ανέτρεπε την ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή, η οποία τελικά διασφαλίζεται από την ισραηλινή αεροπορική υπεροχή και επίσης, πιστεύω, από τη στάση της Αμερικής στη Μέση Ανατολή».

5. Δυτική Όχθη

Πέμπτον, Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ έχουν διαφορετική πολιτική για τη Δυτική Όχθη στην οποία έχουν κλιμακωθεί τα πογκρόμ και η βία από Ισραηλινούς εποίκους κατά παλαιστινιακών κοινοτήτων. Υπενθυμίζεται όμως ότι τον Φεβρουάριο, αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι η κυβέρνηση Τραμπ αντιτίθεται επίσης σε οποιαδήποτε ισραηλινή προσάρτηση της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης.

Η επέκταση, όμως, των παράνομων οικισμών θα βοηθούσε τον Νετανιάχου να εξασφαλίσει τη στήριξη της ακροδεξιάς στις επερχόμενες εκλογές, λένε πολιτικοί παρατηρητές.

Ο Ντόναλντ Τραμπ μάλιστα δέχτηκε επιστολή 600 πρώην Ισραηλινού αξιωματούχους απηύθυναν έκκληση στον Τραμπ, λέγοντας ότι είναι ο μόνος που μπορεί να βοηθήσει να αποτραπεί η «καταστροφή» από την κλιμάκωση της βίας στη Δυτική Όχθη και οι συνέπειές της για την ασφάλεια του Ισραήλ, των ΗΠΑ και της ευρύτερης περιοχής.

«Αν δεν ανακοπεί γρήγορα και αποφασιστικά, η κλιμακούμενη βία στη Δυτική Όχθη είναι έτοιμη να πυροδοτήσει την περιοχή και ενέχει σοβαρές συνέπειες τόσο για την ισραηλινή ασφάλεια όσο και για τα περιφερειακά συμφέροντα των ΗΠΑ», ανέφερε η επιστολή της ομάδας πίεσης Commanders for Israel’s Security. «Κατά την επαγγελματική μας κρίση, κανείς εκτός από εσάς, κύριε πρόεδρε, δεν μπορεί να αποτρέψει αυτή την καταστροφή».

Η ατζέντα λοιπόν της συζήτησης είναι κάτι παραπάνω από βαριά. Πάντως σύμφωνα με τον Άλαν Φίσερ αυτή τη στιγμή δεν αναμένεται να δημοσιοποιηθεί το αποτέλεσμα της συνάντησης μεταξύ των δύο ηγετών.

Πηγές: Politico, New York Times, Al Jazeera