«Φυλακή ή Επιστροφή»: Παγωμένες οι διαδικασίες ασύλου, οι νόμιμα αιτούντες υπό κράτηση

Περισσότερα απ’ ό,τι φάνηκαν αρχικά αποδεικνύονται τα διοικητικά προβλήματα που έχουν ανακύψει από τις 12 Ιουνίου, όταν στην Ελλάδα και τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ ξεκίνησε η εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, που έθεσε εκτός λειτουργίας τις διαδικασίες χορήγησης ασύλου σε όλη τη χώρα.

Μάλιστα, κάποιες εξ αυτών δεν έχουν επανέλθει στην προβλεπόμενη λειτουργία τους μέχρι και σήμερα, ενώ παράγουν αμφιλεγόμενης νομιμότητας αποτελέσματα όταν συνδυάζονται με τις νομοθετικές προβλέψεις του δόγματος Πλεύρη, γνωστού ως «φυλακή ή επιστροφή».

Το ζήτημα αναδεικνύει με σημερινό δελτίο Τύπου το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες που συνέδραμε νομικά έναν 18χρονο αιτούντα άσυλο από τη Σομαλία, ο οποίος βρέθηκε αντιμέτωπος με έναν ιδιότυπο Γολγοθά εν μέσω της διοικητικής αυτής παράλυσης.

Συγκεκριμένα, τον Ιούνιο, μετά την ψήφιση του εφαρμοστικού νόμου του νέου ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και την έναρξη της ισχύος του, ο 18χρονος Σομαλός επισκέφθηκε γραφείο της Υπηρεσίας Ασύλου προκειμένου να εκκινήσει τις προβλεπόμενες από το εγχώριο, ενωσιακό και διεθνές δίκαιο διαδικασίες για αίτηση αναγνώρισής του ως πρόσφυγα και χορήγησης καθεστώτος Διεθνούς Προστασίας.

Λόγω των παγωμένων διαδικασιών καταγραφής, ο Σομαλός αιτών αποχώρησε από το γραφείο φέροντας μόνο ένα χειρόγραφο σημείωμα με την ημερομηνία του νέου ραντεβού για την εξέταση της υπόθεσής του: 13 Ιουλίου.

Αυτό ήταν και το μόνο «διοικητικό» έγγραφο που έφερε πάνω του όταν τον σταμάτησαν αστυνομικοί για έλεγχο στα περίχωρα της Αττικής, με αποτέλεσμα να συλληφθεί και να κινηθεί εναντίον του διαδικασία αυτοφώρου για παράνομη διαμονή στη χώρα, που με τον νόμο Πλεύρη του περασμένου Σεπτεμβρίου επισύρει ποινή φυλάκισης χωρίς αναστολή, εκτός αν ο συλληφθείς επιλέξει την οικειοθελή αποχώρηση από τη χώρα.

Η υπόθεση είχε προσωρινά  αίσιο τέλος όταν το δικαστήριο αποδέχθηκε τη βεβαίωση που ζήτησε και πήρε από την Υπηρεσία Ασύλου ο συνήγορος του 18χρονου, όπου οι αρμόδιοι επιβεβαίωναν ότι επρόκειτο πράγματι για αιτούντα άσυλο, δηλαδή για πρόσωπο που προστατεύεται από απέλαση μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας.

Υπενθυμίζεται ότι η Σύμβαση της Γενεύης απαγορεύει την επιβολή κυρώσεων σε αιτούντες άσυλο για λόγους που σχετίζονται με τις συνθήκες εισόδου στη χώρα, ενώ στην ΕΕ, δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζεται με ποινική διαδικασία οτιδήποτε ρυθμίζεται από το ενωσιακό δίκαιο.

Αιτούντες άσυλο σε κράτηση

Την προηγούμενη εβδομάδα, σε ανακοίνωσή της η οργάνωση Refugee Support Aegean ανέδειξε δύο υποθέσεις αιτούντων που βρέθηκαν να υφίστανται παρατεταμένη κράτηση και απειλή απέλασης, ενώ ακολουθούσαν την προβλεπόμενη από το νόμο διαδικασία αίτησης και χορήγησης ασύλου.

Μιλώντας στο in, εκπρόσωποι του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες τονίζουν ότι σε πολλές υποθέσεις που έχουν στηρίξει νομικά βλέπουν ανθρώπους με προσφυγικό προφίλ να παραπέμπονται στα ποινικά δικαστήρια με βάση τη νομοθεσία για την παράνομη διαμονή στη χώρα και κάποιοι εξ αυτών να καταδικάζονται.

Εκτιμάται, δε, ότι αυτό είναι πιο σύνηθες στις περιπτώσεις αιτούντων που παρίστανται χωρίς δικηγόρο στο δικαστήριο, όπως έγινε σε πρόσφατη υπόθεση ατόμου από το Αφγανιστάν, τη χώρα προέλευσης με το μεγαλύτερο ποσοστό αναγνώρισης προσφυγικού προφίλ.

Ψηλά στην κατάταξη, λόγω της συνεχιζόμενης επισιτιστικής κρίσης και του πολυετούς πλέον εμφυλίου πολέμου, βρίσκεται και η Σομαλία από την οποία προέρχεται ο 18χρονος. Μάλιστα, λόγω των προβλημάτων στις διαδικασίες ασύλου σε συνδυασμό με τις επιπτώσεις του «φυλακή ή επιστροφή», επαγγελματίες του πεδίου υποστηρίζουν ότι πλήθος Σομαλών βρίσκονται αυτή τη στιγμή κρατούμενοι σε ΠΡΟΚΕΚΑ, χωρίς όμως να υπάρχει η δυνατότητα επιστροφής τους.

Photo: Nikos Libertas / SOOC

Με κοινή επιστολή τους προς το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου στις αρχές του Ιουλίου, η οποία τέθηκε στη διάθεση του in, μια σειρά από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών ζήτησαν μεταξύ άλλων την «άμεση αποκατάσταση και καθιέρωση πραγματικής, αποτελεσματικής, δωρεάν και δημόσια διαθέσιμης διαδικασίας πρόσβασης στο καθεστώς της διεθνούς προστασίας», την αποχή από αυθαίρετη κράτηση των αιτουσών/ούντων διεθνή προστασία, τη δημοσιοποίηση της μη-λειτουργίας της ηλεκτρονικής πλατφόρμας και την ενημέρωση για εναλλακτικούς τρόπους επαφής με την Υπηρεσία Ασύλου για τους αιτούντες.

Στο κείμενο της επιστολής, οι υπογράφουσες οργανώσεις κάνουν ρητή αναφορά σε άτομα που «παραμένουν μέχρι σήμερα άνευ καταγραφής, σε καθεστώς στέρησης ελευθερίας (de facto κράτησης)», ενώ δεν ολοκληρώνεται η διαδικασία του ελέγχου διαλογής, ούτε έχουν καταχωριστεί οι υποβληθείσες αιτήσεις διεθνούς προστασίας.

Όπως λένε, οι αιτούντες «άνευ υπαιτιότητάς τους, δεν έχουν κανένα μέσο πρόσβασης στη διαδικασία ελέγχου διαλογής και στην διαδικασία ασύλου και αδυνατούν να αποδείξουν το καθεστώς τους ως αιτούντων διεθνή προστασία». Λόγω της τρέχουσας νομοθεσίας, δε, «διατρέχουν άμεσο και πραγματικό κίνδυνο σύλληψης και κράτησης, αλλά και ποινικής δίωξης, καταδίκης και μη ανασταλτικής ποινής φυλάκισης».

«Το ‘φυλακή ή επιστροφή’ θα εφαρμοστεί απαρέγκλιτα»

Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης. (Photo: Dimitris Kapantais / SOOC)

Ανοιχτά παραμένουν τα ερωτήματα, ωστόσο, για τους λόγους που έθεσαν εκτός λειτουργίας τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες αρχικής καταγραφής και μεταγενέστερων αιτήσεων, παγώνοντας έτσι τις διαδικασίες καταγραφής και εξέτασης αιτημάτων χορήγησης ασύλου. Ιδίως από τη στιγμή που το νέο ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο είχε οριστικοποιηθεί από τον Μάιο του 2024, δύο χρόνια πριν τις 9 Ιουνίου που πέρασε ο εφαρμοστικός νόμος από το ελληνικό κοινοβούλιο και τις 12 Ιουνίου, όταν ξεκίνησε η οριζόντια, πανευρωπαϊκή εφαρμογή του.

Το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου αποδίδει τα προβλήματα στο eu-LISA, τον ευρωπαίο διαχειριστή των σχετικών πληροφοριακών συστημάτων, ενώ υπολογίζει ότι αυτά κράτησαν περίπου δύο εβδομάδες προτού επιλυθούν. Στις 1717 υπολογίζονται από το υπουργείο οι περιπτώσεις που ολοκληρώθηκε η διαδικασία εξέτασης των αιτημάτων ασύλου από την εφαρμογή του νόμου και μετά.

Ωστόσο, επαγγελματίες του πεδίου στη διαδικασία χορήγησης ασύλου υποστηρίζουν ότι ενώ πράγματι έχει αποκατασταθεί η λειτουργία σε μεγάλο βαθμό, δεν έχουν επανεκκινήσει παντού οι διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένου συμπτωματικά του γραφείου της Υπηρεσίας Ασύλου στο οποίο απευθύνθηκε αρχικά ο 18χρονος Σομαλός.

Από εκεί και πέρα, συνεχίζει να μαίνεται η συζήτηση για τις επιπτώσεις του νόμου που θέσπισε τις προβλέψεις του δόγματος «φυλακή ή επιστροφή», το οποίο έχει δεχθεί τα πυρά πολλών οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών τόσο για το πνεύμα του, όσο και για τα διοικητικά και νομικά ζητήματα που δημιουργεί.

«Η χώρα έχει αξιολογηθεί θετικά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ τα όποια προβλήματα υπήρξαν τις πρώτες εβδομάδες έχουν αποκατασταθεί», τονίζει σε δήλωσή του στο in ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης. «Το δόγμα ‘φυλακή ή επιστροφή’ θα εφαρμοστεί απαρέγκλιτα. Ήδη 878 άτομα έχουν καταδικαστεί και έχουν ζητήσει να επιστρέψουν απευθείας στη χώρα τους. Τα 455 έχουν ήδη επιστρέψει και για τα υπόλοιπα ετοιμάζεται η επιστροφή τους».