Ξενοφών Ζολώτας: Η σημασία του ανθρώπινου παράγοντα

Στις 10 Ιουνίου 2004 (στις σχετικές πηγές απαντά ως ημερομηνία θανάτου και η 11η Ιουνίου) απεβίωσε εκατοντούτης ο Ξενοφών Ζολώτας, διαπρεπής οικονομολόγος και ακαδημαϊκός, μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του ελληνικού δημόσιου βίου κατά τον περασμένο αιώνα.

Στις 23 Νοεμβρίου 1989 ο Ζολώτας ανέλαβε την πρωθυπουργία της χώρας ως επικεφαλής της αποκληθείσης οικουμενικής κυβερνήσεως, κατόπιν συμφωνίας των τριών σημαντικότερων πολιτικών ανδρών εκείνης της περιόδου, του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη (ΝΔ), του Ανδρέα Παπανδρέου (ΠΑΣΟΚ) και του Χαρίλαου Φλωράκη (Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου).

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 30.11.1989, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Οι επικεφαλής των τριών μειζόνων πολιτικών σχηματισμών είχαν οδηγηθεί εκόντες άκοντες στην απόφαση να προβούν στο σχηματισμό κυβέρνησης μεικτής συνθέσεως λόγω του πολιτικού αδιεξόδου που είχε δημιουργηθεί μετά τις εκλογές της 5ης Νοεμβρίου 1989.

Ο Ζολώτας, προσωπικότητα κοινής αποδοχής, παρέμεινε στην πρωθυπουργία έως τις 11 Απριλίου 1990.

Ο Ξενοφών Ζολώτας, γεννημένος στην Αθήνα το 1904, φοίτησε στη Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή (1916-1918) και σπούδασε νομικά και οικονομικά στην Αθήνα, στη Λειψία (εκεί αναγορεύτηκε διδάκτωρ οικονομικών) και στο Παρίσι.

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 10.5.1979, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Το 1931 εξελέγη τακτικός καθηγητής στην έδρα της Πολιτικής Οικονομίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και το 1952 τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Ο Ζολώτας κατέλαβε κορυφαία αξιώματα σε ελληνικούς και διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, η Νομισματική Επιτροπή και η Οικονομική Επιτροπή της Ευρώπης.

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 10.5.1979, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ως διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος (1955-1967) ο Ζολώτας είχε καθοριστική συμβολή στη Συμφωνία Σύνδεσης Ελλάδας – ΕΟΚ, βάσει της οποίας η χώρα κατέστη το πρώτο συνδεδεμένο κράτος με την Κοινότητα.

Το 1968 παραιτήθηκε από την έδρα της Πολιτικής Οικονομίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, εκφράζοντας την αντίθεσή του στο δικτατορικό καθεστώς.

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 30.11.1989, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Το 1974, μετά την πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών, τοποθετήθηκε εκ νέου στη θέση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος (παρέμεινε σε αυτήν έως το 1981, όταν αποχώρησε με τον τίτλο του επίτιμου διοικητή της Τράπεζας).

Ο Ζολώτας είχε αναλάβει πρώτη φορά κυβερνητικό χαρτοφυλάκιο το 1952, ως υπουργός Συντονισμού σε υπηρεσιακή κυβέρνηση.

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 30.11.1989, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Το ίδιο χαρτοφυλάκιο είχε αναλάβει εκ νέου στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας υπό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Ιούλιο του 1974.

Μαζί με τη σύζυγό του, Καλλιρρόη (Λόλα) Ρίτσου

«ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 30.11.1989, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο Ξενοφών Ζολώτας κατέλιπε πλουσιότατο επιστημονικό έργο σε θέματα οικονομικής και πολιτικής θεωρίας, καθώς και κοινωνικής, δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής. Μελέτες του μεταφράστηκαν στην αγγλική, τη γαλλική και τη γερμανική γλώσσα.

Στο τεύχος του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» που είχε κυκλοφορήσει στις 30 Νοεμβρίου 1989, μία ακριβώς εβδομάδα μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Ζολώτα, υπήρχε ένα σύντομο άρθρο που έφερε τον τίτλο «Ο Ξενοφών Ζολώτας και ο Οικονομικός».

«ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 30.11.1989, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Σε αυτό αναφέρονταν τα εξής:

Παλαιός γνώριμος του «Οικονομικού», αφού υπήρξε συνεργάτης του από την εποχή που κυκλοφόρησε (1926) μέχρι σήμερα, ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Ξενοφών Ζολώτας έχει κατ΄επανάληψη εκφράσει τις σκέψεις του από τις στήλες του περιοδικού μας.

«ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 26.7.1990, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Είναι χαρακτηριστικό ότι, σε συμφωνία των δύο πλευρών, μια σειρά από τέσσερις σημαδιακές συνεντεύξεις-τοποθετήσεις του σημερινού πρωθυπουργού συγκεντρώθηκαν το 1988 σε τόμο, έκδοση του «Οικονομικού». Ακριβώς επειδή έχουν διατυπωθεί σε χρόνο ανύποπτο (μολονότι ο Ξεν. Ζολώτας συχνά-πυκνά ακουγόταν ως υπουργός Εθνικής Οικονομίας ή πρωθυπουργός κυβερνήσεων κρίσεως ή αδιεξόδου), σημειώνουμε μερικές πάγια επανερχόμενες απόψεις:

«Θα πρέπει να επιδιωχθεί η προσέλκυση ξένου επιχειρηματικού κεφαλαίου, εφοδιασμένου με νέες τεχνολογικές και οργανωτικές μεθόδους, των οποίων στερούμεθα. Ιδιαίτερα πρέπει να επιδιώξουμε συμμετοχικές συνεργασίες με ξένους επιχειρηματικούς οργανισμούς. Η είσοδος ξένου επιχειρηματικού κεφαλαίου έχει το πλεονέκτημα ότι δεν δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις και διευκολύνει ταυτόχρονα το ισοζύγιο πληρωμών.

Μαζί με τον Γιάννη Μαρίνο

«ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 26.7.1990, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Επειδή υπάρχουν πολλοί θιασώτες του δημόσιου τομέα, πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι στον τόπο μας αποδείχθηκε πως ο δημόσιος τομέας νοσεί σοβαρότατα και χρειάζεται εντατική αγωγή, για μεγάλο δε χρονικό διάστημα θα ήταν παρακινδυνευμένο να αναλάβει επιχειρηματικές πρωτοβουλίες. Το μέλλον της οικονομίας μιας χώρας προσδιορίζεται από το ρυθμό των παραγωγικών επενδύσεων και τις προσπάθειες του εργαζόμενου πληθυσμού της για την αύξηση της παραγωγικότητας».

«ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 26.7.1990, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Βασικός όμως αρμός της συλλογιστικής του νέου πρωθυπουργού είναι ο ανθρώπινος παράγοντας, ο οποίος έχει τραγικά υποβαθμιστεί στη σημερινή Ελλάδα:

«Όπως μου δόθηκε η ευκαιρία να τονίσω πρόσφατα, ο ανθρώπινος παράγων στη χώρα μας έχει υποβαθμιστεί. Έχει εκλείψει η φιλοπονία, ο ζήλος και η υπευθυνότητα σε όλους τους κλάδους και τις βαθμίδες της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών για μεγαλύτερη απόδοση και βελτίωση της ποιότητας του προϊόντος. Πρέπει να κατανοηθεί από όλους μας ότι, αν δε συμβάλουμε στην αναβάθμιση του ανθρώπινου παράγοντα, δεν πρόκειται να δούμε καλύτερες μέρες».

Ας τα διαβάσουμε και ας τα ξαναδιαβάσουμε. Μπας και τα κατανοήσουμε, κάποτε…

Στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ο Ξενοφών Ζολώτας μαζί με τη σύζυγό του, κατά την επιστροφή τους από ένα ταξίδι στο εξωτερικό (πηγή: «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 29.3.1979, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»).