«Ό,τι πιο ηλίθιο έχω ακούσει»: Όταν πρώην αρχηγός της Μοσάντ προειδοποιούσε εναντίον της επίθεσης στο Ιράν

«Αν συγκεντρώνονταν οι αρχηγοί των μυστικών υπηρεσιών του κόσμου, θα τον ανακήρυσσαν τον καλύτερο ανάμεσά τους». Αυτό είχε δηλώσει ο πρόεδρος του Ισραήλ Σιμόν Πέρες, για τον Μέιρ Νταγκάν, τον άνθρωπο που διεύθυνε τη Μοσάντ σχεδόν για μια δεκαετία (2002-2011). Αν και εκ των πλέον σκληροπυρηνικών, ο Νταγκάν θεωρούσε εντελώς «ηλίθια» πράξη ενδεχόμενο βομβαρδισμό του Ιράν από τη χώρα του.

Δεκαπέντε χρόνια πριν από την ισραηλινή και αμερικανική επίθεση στο Ιράν, είχε ήδη περιγράψει με εντυπωσιακή ακρίβεια ποιες θα ήταν οι συνέπειες μιας τέτοιας επιλογής.

Μιλώντας στις 6 Μαΐου 2011 σε συνέδριο στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, χαρακτήρισε το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής επίθεσης της ισραηλινής Αεροπορίας στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν ως «το πιο ηλίθιο πράγμα που έχω ακούσει ποτέ». Ήταν η πρώτη δημόσια εμφάνισή του μετά την αποχώρησή του από τη θέση του επικεφαλής της Μοσάντ, στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2010.

Μια τέτοια δήλωση από έναν διευθυντή της Μοσάντ είχε από μόνη της βαρύτητα, πόσο μάλλον όταν ανήκει στον άνθρωπο που είχε βάλει σκοπό να αποτρέψει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Γιατί όμως ο Μέιρ να υποστηρίξει μια τέτοια θέση, ήταν μήπως τόσο φιλειρηνιστής;

«Μην κάνετε λάθος» έλεγε στον New Yorker τον Αύγουστο του 2012. «Δεν είμαι φιλελεύθερος ως προς τις απόψεις μου. Αν πίστευα ότι η χρήση ωμής βίας εναντίον του Ιράν θα σταματούσε την πυρηνική απειλή στην περιοχή και για το Ισραήλ, αυτό θα ήταν διαφορετικό ζήτημα. Κρίνω τα πράγματα από πρακτική άποψη».

Ο Νταγκάν δεν είχε καμία αμφιβολία για τις επιχειρησιακές δυνατότητες της ισραηλινής αεροπορίας. Οι αμφιβολίες αφορούσαν, όμως, το κατά πόσο θα μπορούσε να ολοκληρώσει επιτυχώς την αποστολή και να πλήξει όλους τους στόχους.

«Πρέπει να λάβετε υπόψη τα ακόλουθα ερωτήματα σχετικά με μια ισραηλινή επίθεση: Τι θα επιτευχθεί; Τι θα συμβεί πέντε λεπτά αργότερα; Και ποιες θα είναι οι συνέπειες μιας τέτοιας επίθεσης;»

Μέσα από συνεντεύξεις που έδωσε το διάστημα το διάστημα 2011-2012, σε ισραηλινά και αμερικανικά ΜΜΕ, φρόντισε να δώσει απαντήσεις που επιβεβαιώθηκαν σε μεγάλο βαθμό.

Παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο

Ο 10^ος αρχηγός της Μοσάντ πίστευε ότι το Ιράν διαθέτει μια μυστική πυρηνική υποδομή, η οποία λειτουργεί παράλληλα με τη νόμιμη, πολιτική πυρηνική του υποδομή. Όπως είπε, η νόμιμη αυτή υποδομή βρίσκεται υπό τη διεθνή εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA).

Ωστόσο, προειδοποιούσε ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον αυτής της νόμιμης υποδομής θα ήταν «κατάφωρα παράνομη βάσει του διεθνούς δικαίου».

Διασπορά εγκαταστάσεων

Ήταν πεπεισμένος ότι μια τέτοια επιχείρηση θα διέφερε από την επιτυχημένη αεροπορική επιδρομή του Ισραήλ εναντίον του πυρηνικού αντιδραστήρα του Ιράκ το 1981. Όπως είπε, το Ιράν έχει διασπείρει τις πυρηνικές του εγκαταστάσεις σε διαφορετικά σημεία της χώρας, γεγονός που θα καθιστούσε δύσκολη την πραγματοποίηση μιας αποτελεσματικής ισραηλινής επίθεσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, υπήρχαν αποδείξεις ότι το Ιράν έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει τις πυρηνικές του δραστηριότητες από το ένα μέρος στο άλλο, ώστε να τις απομακρύνει από την επιτήρηση της διεθνούς κοινότητας και των υπηρεσιών πληροφοριών. Όπως είπε, αν το επιθυμούσαν, κανείς στο Ιράν δεν θα δυσκολευόταν να εγκαταστήσει ένα σύστημα φυγοκεντρητών στο υπόγειο ενός σχολείου.

«Αν πίστευα ότι μια στρατιωτική επίθεση θα έλυνε το πρόβλημα, πιστέψτε με, θα ήμουν υπέρ της. Αν πίστευα ότι μια επίθεση θα σταματούσε το πυρηνικό πρόγραμμα, θα ήμουν υπέρ» έλεγε. Όμως, τι να κάνουμε; Μια επίθεση δεν μπορεί να σταματήσει το πυρηνικό πρόγραμμα· μπορεί μόνο να το καθυστερήσει για ένα χρονικό διάστημα»

Το Ιράν θα μας πετάει πυραύλους επί μήνες

Ερωτηθείς τι θα συνέβαινε μετά από μια ισραηλινή επίθεση, ο πρώην αρχηγός της Μοσάντ απάντησε: «Θα ακολουθήσει πόλεμος με το Ιράν. Είναι από εκείνες τις καταστάσεις όπου ξέρουμε πώς αρχίζουν, αλλά όχι πώς τελειώνουν».

Οι Ιρανοί έχουν τη δυνατότητα να εκτοξεύουν πυραύλους κατά του Ισραήλ επί μήνες, ενώ η Χεζμπολάχ θα μπορούσε να εκτοξεύσει δεκάδες χιλιάδες πυραύλους Grad και εκατοντάδες πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, είπε.

Παράλληλα, πρόσθεσε ότι η Τεχεράνη μπορεί να ενεργοποιήσει τη Χαμάς, ενώ υπάρχει και ο κίνδυνος να εμπλακεί στον πόλεμο η Συρία. «Ένας βομβαρδισμός θα θεωρούνταν πολεμική πράξη και θα ακολουθούσε μια απρόβλεπτη αντεπίθεση εναντίον μας. Και οι Ιρανοί μπορούν να καλέσουν την οργάνωση-εντολοδόχο τους, τη Χεζμπολάχ, η οποία, με τους πυραύλους της, μπορεί να πλήξει σχεδόν οποιονδήποτε στόχο στο Ισραήλ». Στη συνέχεια όλα αυτά θα οδηγούσε σε «περιφερειακό πόλεμο» προσέθετε.

Αν προτιμούσε να κάνει κάποιος ένα προληπτικό χτύπημα, αυτός προτιμούσε να είναι οι Αμερικανοί. Ανησυχούσε για τη βροχή πυραύλων, που κατά ορισμένες εκτιμήσεις θα μπορούσε να φτάσει τους 50.000. «Θα πυροδοτήσουμε, τουλάχιστον κατά τη δική μου άποψη, έναν περιφερειακό πόλεμο. Και τους πολέμους ξέρετε πώς αρχίζουν. Ποτέ δεν ξέρετε πώς θα τελειώσουν» έλεγε στο CBS News και προέβλεπε ότι ο πόλεμος «θα έχει καταστροφικές συνέπειες στην ικανότητά μας να συνεχίσουμε την καθημερινή μας ζωή. Πιστεύω ότι το Ισραήλ θα βρεθεί σε πολύ σοβαρή κατάσταση για μεγάλο χρονικό διάστημα».

Δεν θα καταρρεύσει το καθεστώς

Ήταν πεπεισμένος ότι οι Ιρανοί θέλουν να καταστρέψουν το Ισραήλ και ήταν υπέρμαχος της αλλαγής καθεστώτος, θεωρώντας ως καλύτερη λύση να εκτοπιστούν οι «μουλάδες» από την εξουσία, υποστηρίζοντας τους ιρανούς φοιτητές και τις μειονότητες.

«Είναι καθήκον μας να βοηθήσουμε οποιονδήποτε επιθυμεί να εκφράσει ανοιχτή αντίθεση απέναντι στο καθεστώς στο Ιράν», σημείωνε, αλλά απέφευγε να πει αν το Ισραήλ ενθάρρυνε ή βοηθούσε νεανικές ομάδες της αντιπολίτευσης που διαδηλώνουν κατά του καθεστώτος.

Αυτό, όμως, που τον εξόργιζε, όπως ανέφερε το The Atlantic είναι ότι οι ιθύνοντες της τότε ισραηλινής κυβέρνησης πίστευαν ότι ένα ισραηλινό πλήγμα κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν θα μπορούσε να πυροδοτήσει την τελική κατάρρευση του καθεστώτος.

Ο πρώην αρχηγός της Μοσάντ προέβλεπε το αντίθετο: «Κρίνοντας από τον πόλεμο του Ιράν με το Ιράκ, ακόμη και άνθρωποι που υποστήριζαν τον Σάχη, ακόμη και οι κομμουνιστές, ένωσαν τις δυνάμεις τους με τον Αγιατολάχ Χομεϊνί για να πολεμήσουν τον Σαντάμ», είπε, προσθέτοντας: «Σε περίπτωση επίθεσης, η πολιτική πίεση προς το καθεστώς θα εξαφανιστεί, και στην πραγματικότητα θα «έλυνε τα εσωτερικά προβλήματα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν».

Έτσι, αφού ο πόλεμος θα συσπείρωνε την ιρανική κοινωνία πίσω από την ηγεσία, ο Νταγκάν προσέθετε ότι αυτό δημιουργούσε ενότητα γύρω από το πυρηνικό ζήτημα.

Θα έδινε πολύ καλή δικαιολογία στην Τεχεράνη

Όπως υπογράμμισε χαρακτηριστικά ο Νταγκάν, ο πόλεμος θα δικαιολογούσε το Ιράν να ανοικοδομήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα και να πει: «Κοιτάξτε, βλέπετε, δεχθήκαμε επίθεση από τον σιωνιστικό εχθρό και είναι σαφές ότι πρέπει να το αποκτήσουμε».

«Αν επιτεθεί το Ισραήλ, δεν έχω καμία αμφιβολία ότι αυτό θα τους δώσει επίσης τη δικαιολογία να προχωρήσουν και να κινηθούν γρήγορα προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων» έλεγε – κάτι που θεωρούσε μεγάλο λάθος.

Πράγματι, ο Νταγκάν δεν ήθελε να επαναληφθούν λάθη του παρελθόντος. Αυτό που τον στοίχειωνε ήταν η στρατιωτική καταστροφή του Πολέμου του Γιομ Κιπούρ. «Ήμουν λοχαγός του στρατού το 1973 και παρακολούθησα τις συζητήσεις των στρατιωτικών ηγετών και των επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών μας» είπε. «Κανένας τους δεν ήταν ανόητος. Αυτή ήταν η καλύτερη ομάδα που διέθετε το Ισραήλ. Παρόλα αυτά, έκαναν λάθη που κόστισαν 2.500 ζωές. Δεν θέλω να βρεθώ σε μια κατάσταση όπου θα κοιτάζω πίσω και θα διαπιστώνω ότι δεν ενήργησα και δεν μίλησα σύμφωνα με τη συνείδησή μου».

Γι’ αυτό και κατέληγε ότι «οι μυστικές επιχειρήσεις έχουν καλύτερο αποτέλεσμα στην αντιμετώπιση της διάδοσης από ό,τι μια επίθεση», είπε.

Οι Ιρανοί δεν είναι αντισημίτες

Στην κριτική του για το Ιράν, ο Νταγκάν δεν υιοθετούσε την ιδεοληπτική ρητορική που ακούμε από ηγέτες σαν τον Νετανιάχου, που βαπτίζει αντισημιτικό οτιδήποτε εχθρικό. «Είναι υπερβολικά σοβαρό ζήτημα για να το συνδέουμε τόσο επιπόλαια με το Ολοκαύτωμα», έλεγε ο Νταγκάν. «Υπάρχουν χιλιάδες Εβραίοι στο Ιράν και κανείς δεν τους αγγίζει. Δεν υποφέρουν εκεί ως Εβραίοι. Δεν πιστεύω ότι το ιρανικό καθεστώς είναι αντισημιτικό με αυτή την έννοια».

Αυτό δεν σημαίνει ότι η τότε ρητορική του ιρανικού καθεστώτος δεν ήταν γεμάτη μίσος, σύμφωνα με τον ίδιο: «Αυτό άρχισε με τον αγιατολάχ Χομεϊνί, ο οποίος μας συνέκρινε με σκύλους και πιθήκους». Αλλά, είπε, «θυμηθείτε, όταν ο Αχμαντινετζάντ λέει αυτά τα πράγματα, δεν μιλά στις ΗΠΑ ή στους Ευρωπαίους. Το κάνει για να ικανοποιήσει ορισμένες ομάδες στο Ιράν. Ο Αχμαντινετζάντ δεν είναι ανόητος. Μην κάνετε λάθος. Είναι ένας πολύ ικανός γραφειοκράτης. Στο πανεπιστήμιο ήταν μηχανικός και υπήρξε ικανός διαχειριστής. Υιοθετεί μια ριζοσπαστική ισλαμιστική προσέγγιση; Ασφαλώς. Και οι Ιρανοί θεωρούν το Ισραήλ κράτος που ιδρύθηκε μέσω μιας αδικίας και το βλέπουν ως απειλή για την περιοχή. Θεωρούν ότι το Ισραήλ διαδίδει μια δυτική ιδεολογία και αποτελεί απειλή για τις ομάδες που βρίσκονται κάτω από την ομπρέλα του».

Δεν ήταν μόνος ο αρχηγός της Μοσάντ

Ο Νταγκάν όμως δεν ήταν ο μόνος που πίστευε τα παραπάνω εκείνη την εποχή. Ο Γιουβάλ Ντίσκιν, επικεφαλής της Σιν Μπετ από το 2005 έως το 2011, κατηγορούσε τον Νετανιάχου ότι ενεργεί με «μεσσιανικό» ζήλο. «Δεν έχω καμία εμπιστοσύνη στη σημερινή ισραηλινή ηγεσία», έλεγε ο Ντίσκιν δημόσια, προειδοποιώντας ότι «ένα από τα αποτελέσματα μιας ισραηλινής επίθεσης στο Ιράν θα μπορούσε να είναι η δραματική επιτάχυνση του ιρανικού προγράμματος».

Ο Αχαρόν Ζεεβί Φαρκάς, πρώην επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, δήλωνε στη Jerusalem Post ότι μια ισραηλινή επίθεση θα στερούνταν νομιμοποίησης, θα ένωνε μια κατακερματισμένη ιρανική ηγεσία και θα καθιστούσε «σαφές ότι χρειάζονται τώρα μια βόμβα, ώστε να μην μπορούμε να τους επιτεθούμε ξανά».

Οι επικριτές του Νετανιάχου και του Μπαράκ, οι οποίοι επικαλούνταν συνέχεια το Ολοκαύτωμα και την ρητορική του τότε προέδρου του Ιράν, τρομοκρατούσαν τον κόσμο. «Η φράση του Μπαράκ “η ζώνη ανοσίας” είναι σκέτες μπούρδες», θα έλεγε στον New Yorker απόστρατος ισραηλινός στρατηγός.

«Άκουσα την ίδια φράση από εκείνον το 2010 και το 2011», συνέχισε. «Οι πληροφορίες είναι κάτι που πάντοτε επιδέχεται αμφισβήτηση. Θυμηθείτε, είχαμε έναν απαχθέντα ισραηλινό στρατιώτη, τον Γκιλάντ Σαλίτ, ο οποίος κρατούνταν επί πέντε χρόνια ακριβώς πέρα από τα σύνορά μας, και δεν γνωρίζαμε πού βρισκόταν. Είμαστε πραγματικά βέβαιοι ότι γνωρίζουμε τα πάντα για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα;».

Εκείνη την εποχή, την άποψη του πρώην αρχηγού της Μοσάντ τη συμμεριζόταν η πλειοψηφία των πολιτικών, των επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας, όπως επίσης και των πολιτών. Οι εποχές άλλαξαν όμως, και η ισραηλινή κοινωνία στράφηκε στην ακροδεξιά και σε ακραίες πολιτικές. Δημοσκόπηση του Israel Democracy Institute, της 15-17 Ιουνίου 2025, μετά την έναρξη των ισραηλινών επιθέσεων, έδειξε ότι το 70% του ισραηλινού πληθυσμού υποστήριζε την απόφαση για επίθεση στο Ιράν. Τον Φεβρουάριο του 2026 το 44% ήθελε άμεση συμμετοχή σε νέα επίθεση.

Ο Νταγκάν – ο οποίος υπέκυψε στον καρκίνο το 2016 – θεωρούσε το Ιράν πολύ ορθολογικό. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το ιρανικό καθεστώς ίσως να μην είναι ακριβώς ορθολογικό με βάση αυτό που αποκαλώ δυτικό τρόπο σκέψης, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι λαμβάνει υπόψη όλες τις συνέπειες των ενεργειών του». Οι σύγχρονοι συμπατριώτες του όμως δεν φαίνεται να το κάνουν.

Πηγές: Ηaaretz, The Atlantic, The Jerusalem Post, The New Yorker, CBS News

*Στην κύρια φωτογραφία: Ο Μέιρ Νταγκάν, πρώην επικεφαλής της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών Μοσάντ, στην Ιερουσαλήμ στις 18 Δεκεμβρίου 2006. (Reuters)