Η ευρωπαϊκή κεντροαριστερά βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια βαθιά υπαρξιακή κρίση, μια πολιτική παραλυσία που θυμίζει έντονα την ακινησία ενός ζώου που έχει τυφλωθεί από τα φώτα ενός διερχόμενου αυτοκινήτου μέσα στη νύχτα.

Σύμφωνα με την αιχμηρή ανάλυση του συμβούλου πολιτικής της ΕΕ Rodrigo Vaz στο Social Europe, η κεντροαριστερά και ευρύτερα ο προοδευτικός χώρος στη Γηραιά Ήπειρο αντιμετωπίζουν το φάσμα μιας ιστορικής εκλογικής κατάρρευσης.

Το βασικό τους πρόβλημα δεν είναι οργανωτικό ούτε αμιγώς επικοινωνιακό, αλλά βαθιά ιδεολογικό: οι ηγεσίες των κομμάτων αυτών επέλεξαν τη συντηρητική διαχείριση του πολιτικού ρίσκου και την ασφάλεια (caution) εις βάρος της γνήσιας πολιτικής πεποίθησης (conviction). Αντί να προτείνουν κάτι ριζικά νέο και ανατρεπτικό, μοιάζουν ανίκανες να εμπνεύσουν, εγκλωβισμένες σε μια προσέγγιση που στοχεύει αποκλειστικά στο να μην ενοχλήσει κανέναν.

Η παγίδα του «ελάχιστου κοινού παρονομαστή»

Η παγίδα του ελάχιστου κοινού παρονομαστή αποτελεί ίσως την πιο καταστροφική τάση της σύγχρονης σοσιαλδημοκρατίας. Στην προσπάθειά τους να κρατήσουν ενωμένους τεράστιους, ετερόκλητους συνασπισμούς ψηφοφόρων -που εκτείνονται από τους παραδοσιακούς συνδικαλιστές της εργατικής τάξης μέχρι τους φιλελεύθερους αστούς προοδευτικούς, και από τους σκληρούς δημοσιονομικούς παρατηρητές μέχρι τους ριζοσπάστες οικολόγους- οι κομματικές ηγεσίες έχουν υιοθετήσει μια πολιτική της συνεχούς υποχώρησης. Μαθαίνουν να πλοηγούνται στο πολιτικό σκηνικό αναζητώντας τη θέση εκείνη που προκαλεί τις λιγότερες εσωτερικές τριβές.

Όταν η πολιτική φιλοδοξία αντικαθίσταται από τη στείρα διαχείριση κινδύνου και τα μηνύματα δοκιμάζονται εξαντλητικά σε ομάδες εστίασης (focus groups) προτού καν ειπωθούν δημόσια, το αποτέλεσμα είναι μια επίπεδη, άοσμη και αδιάφορη πολιτική πρόταση. Η κεντροαριστερά φαίνεται να έχει χάσει την ικανότητά της να προκαλεί τη δημιουργική «αναστάτωση» (disruption), να δίνει μάχες, να αναλαμβάνει ρίσκα και να προσφέρει οράματα που οι ψηφοφόροι δεν έχουν ξανακούσει. Αντ’ αυτού, προσφέρει απλώς περισσότερα από τα ίδια, ίσως σε μια ελαφρώς πιο τακτοποιημένη εκδοχή, αποτυγχάνοντας να απαντήσει στις πραγματικές αγωνίες των πολιτών.

Οι προκλήσεις της σημερινής εποχής -από τη δραματική στεγαστική κρίση, την ανεξέλεγκτη ακρίβεια και την αύξηση των ανισοτήτων, μέχρι την κλιματική κρίση- απαιτούν ριζοσπαστικές τομές. Όταν ένα προοδευτικό κόμμα επιχειρεί να αντιμετωπίσει τέτοια τεκτονικά προβλήματα με ημίμετρα, προκειμένου να διατηρήσει τις ισορροπίες, η αποτυχία είναι προδιαγεγραμμένη. Η πολιτική μετατρέπεται σε ένα εργαλείο απλής διαχείρισης της φθοράς.

Τα αδιέξοδα σε Γερμανία και Βρετανία

Η θεωρία αυτή επιβεβαιώνεται από πρόσφατα και ηχηρά παραδείγματα σε δύο από τις μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης. Στη Γερμανία, η περίπτωση του κυβερνητικού συνασπισμού του «φωτεινού σηματοδότη» (Σοσιαλδημοκράτες του SPD, Πράσινοι και Ελεύθεροι Δημοκράτες του FDP) αποτελεί το πλέον διδακτικό παράδειγμα αυτής της παράλυσης. Ο συνασπισμός πέρασε τον τελευταίο χρόνο της θητείας του απόλυτα εγκλωβισμένος σε ένα διαρκές τριπλό αδιέξοδο. Η αδυναμία εξεύρεσης κοινού εδάφους σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η δημοσιονομική πολιτική, η αναγκαία ενεργειακή μετάβαση και οι επείγουσες οικονομικές μεταρρυθμίσεις, οδήγησαν τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης σε επικίνδυνη στασιμότητα. Το καθοριστικό χαρακτηριστικό της κυβέρνησης αυτής δεν ήταν τελικά το έργο που παρήγαγε, αλλά τα όσα δεν μπόρεσε να βρει το θάρρος να εφαρμόσει.

Στη Μεγάλη Βρετανία, το Εργατικό Κόμμα παρουσιάζει παρόμοια συμπτώματα διστακτικότητας. Ένας συνδυασμός πρόσφατων σκανδάλων υψηλού προφίλ, σε συνάρτηση με τον εμφανή δισταγμό να προωθηθεί οποιαδήποτε πραγματικά δομική μεταρρύθμιση, αποκαλύπτει την αδυναμία της προοδευτικής ηγεσίας να συγκρουστεί. Υπό τον φόβο μήπως αποξενώσει οποιοδήποτε τμήμα της τεράστιας εκλογικής του βάσης, το Εργατικό Κόμμα θυσιάζει το πολιτικό του στίγμα στον βωμό της καθολικής αποδοχής, καταλήγοντας να μην εμπνέει ούτε τα μέλη του ούτε το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.

Η εξαίρεση της Ισπανίας

Μέσα σε αυτή την εικόνα πολιτικής υποχώρησης, υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις που υποδεικνύουν έναν εναλλακτικό δρόμο. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ και του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος της Ισπανίας (PSOE). Σε αντίθεση με τους ομολόγους του στην υπόλοιπη Ευρώπη, ο Σάντσεθ επέλεξε συνειδητά να αγνοήσει την πολιτική της απόλυτης ασφάλειας. Πήρε τεράστια πολιτικά ρίσκα, συγκρούστηκε ανοιχτά με ισχυρά κατεστημένα συμφέροντα και προώθησε ριζοσπαστικές πολιτικές που ξεφεύγουν από τη συνηθισμένη, άχρωμη διαχείριση. Η στάση αυτή αποδεικνύει ότι, όταν η κεντροαριστερά παρουσιάζει ένα σαφές, συγκρουσιακό αφήγημα υπέρ των πολλών, μπορεί όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά και να κυριαρχήσει πολιτικά, κινητοποιώντας ξανά την κοινωνική της βάση.

Η άνοδος της λαϊκιστικής δεξιάς

Το τίμημα της συναινετικής και υποτονικής κεντροαριστεράς το πληρώνει ολόκληρο το δημοκρατικό σύστημα. Όταν οι προοδευτικές δυνάμεις λειτουργούν ως υπερασπιστές του status quo, αδυνατώντας να αφουγκραστούν την οργή των πολιτών, το κενό καλύπτεται ταχύτατα από την ακροδεξιά.

Αυτός ο χώρος ελκύει τους απογοητευμένους ψηφοφόρους ακριβώς επειδή προβάλλει αυτό που λείπει από την κεντροαριστερά: την ενέργεια της «πεποίθησης», έστω και αν αυτή είναι προσποιητή και, εν τέλει, καταστροφική. Προσφέρει αυστηρές (αν και συχνά επικίνδυνα απλοϊκές) απαντήσεις, και δείχνει πρόθυμη να γκρεμίσει το υπάρχον σύστημα. Η έλλειψη πάθους από πλευράς κεντροαριστεράς κάνει την ορμή της λαϊκιστικής δεξιάς να φαντάζει ως η μόνη ζωντανή εναλλακτική λύση στα μάτια πολλών πολιτών.

Η ανάγκη για γενναίες αποφάσεις

Η προοδευτική παράδοση της Ευρώπης, που στο παρελθόν οικοδόμησε το κοινωνικό κράτος και κατοχύρωσε ιστορικά δικαιώματα, δεν έχει πεθάνει. Έχει όμως παγιδευτεί σε μια τεχνοκρατική λογική μικροδιαχείρισης.

Όπως υπογραμμίζεται στην ανάλυση, η διάσωση της ευρωπαϊκής κεντροαριστεράς από την επερχόμενη εκλογική εξαφάνιση δεν πρόκειται ποτέ να έρθει μέσα από καλύτερες εκστρατείες επικοινωνίας, πιο έξυπνα σλόγκαν ή προσεκτικά ζυγισμένα μηνύματα που προκύπτουν από αλγόριθμους. Η απάντηση είναι καθαρά πολιτική. Οι προοδευτικές δυνάμεις οφείλουν να ανακαλύψουν ξανά το θάρρος τους, να εγκαταλείψουν την παρηγορητική ασφάλεια του συμβιβασμού και να τολμήσουν να προτείνουν και να εφαρμόσουν ρηξικέλευθες λύσεις. Μόνο μέσα από γενναίες επιλογές μπορεί η ευρωπαϊκή κεντροαριστερά να βγει από το αδιέξοδο και να πείσει ξανά πως αποτελεί μια πραγματική, ζωντανή δύναμη ελπίδας και αλλαγής.

Ειδήσεις Σήμερα: