Λέον Μπλακ: Από τη «μυστική» συλλογή Βίνσεντ βαν Γκογκ στις βαριές καταγγελίες των αρχείων Έπσταϊν

Τα πρόσφατα δημοσιοποιημένα αρχεία για την υπόθεση του καταδικασμένου παιδοβιαστή και μαστροπού Τζέφρι Έπσταϊν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ φέρνουν στο φως όχι μόνο το δίκτυο σχέσεών του, αλλά και μια λιγότερο γνωστή πτυχή: τη μεγάλη και έως σήμερα σχετικά αθόρυβη συλλογή έργων του Βίνσεντ βαν Γκογκ που είχε συγκεντρώσει ο Αμερικανός επενδυτής Λέον Μπλακ.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο πίνακας Quarry near Saint-Rémy (Σεπτέμβριος 1889), που το 2016 αποτιμήθηκε στα 60 εκατ. δολάρια. Το έργο, το οποίο ανήκε προηγουμένως στον επιχειρηματία Στιβ Γουίν από το Λας Βέγκας, αγοράστηκε από τον Μπλακ έναντι 46 εκατ. δολαρίων, πιθανότατα στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Το 2014 παρουσιάστηκε στο Musée d’Orsay στο Παρίσι, στο πλαίσιο της έκθεσης Van Gogh/Artaud: Le Suicidé de la Société.

Στη συλλογή περιλαμβανόταν επίσης το μεγάλο σχέδιο Garden with Flowers (Αύγουστος 1888), που είχε επιλεγεί για το εξώφυλλο του καταλόγου της έκθεσης για τα σχέδια του καλλιτέχνη το 2005 στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης και στο Μουσείο Van Gogh στο Άμστερνταμ. Ο Μπλακ το είχε αποκτήσει για 8,5 εκατ. δολάρια, με την αξία του να εκτιμάται στα 25 εκατ. δολάρια το 2016.

Επιπλέον, κατείχε τα σχέδια Roofs, Arles και Wheatfield with Sheaves από την περίοδο της Αρλ, καθώς και ένα αντίτυπο της μοναδικής χαρακτικής του βαν Γκογκ, το Portrait of Dr Paul Gachet. Δεν έχει διευκρινιστεί αν τα έργα ανήκαν προσωπικά στον Μπλακ ή σε εταιρικά σχήματα, ούτε αν παραμένουν στην κατοχή του, καθώς δεν έχουν εμφανιστεί σε δημοπρασία.

Ο ίδιος ο Έπσταϊν δεν είναι γνωστό ότι κατείχε έργα του βαν Γκογκ. Το 2012, ωστόσο, έλαβε πρόταση μέσω email για πίνακα με τίτλο Les Meules (Wheat Stacks), διαστάσεων 79,7 x 90,2 εκ., μαζί με τέσσερα έργα Παλαιών Δασκάλων, σε «εκτός αγοράς» συναλλαγή περιορισμένου χρόνου, η οποία τελικά δεν προχώρησε.

Οι καταγγελίες που περιλαμβάνονται στα νέα αρχεία

Η ίδια δέσμη εγγράφων περιλαμβάνει εκτενείς και ιδιαίτερα σοβαρές καταγγελίες σε βάρος του Λέον Μπλακ. Μεταξύ αυτών βρίσκονται σαρωμένες σελίδες φερόμενου προσωπικού ημερολογίου με αφηγήσεις σε πρώτο πρόσωπο για κακοποίηση, καθώς και email που περιγράφουν κατηγορίες εναντίον του.

Ορισμένες λεπτομέρειες —όπως ο χρόνος και ο τόπος— συμπίπτουν με αγωγή του 2023, σύμφωνα με την οποία ο Μπλακ φέρεται να βίασε το 2002, στο σπίτι του Έπσταϊν στο Μανχάταν, μια 16χρονη με αυτισμό και σπάνια μορφή συνδρόμου Down, της οποίας η αναπτυξιακή ηλικία εκτιμήθηκε τότε στα 12 έτη. Η υπόθεση βρίσκεται σε εξέλιξη, ενώ η ενάγουσα, γνωστή ως Τζέιν Ντο, απέλυσε πρόσφατα τον δικηγόρο της.

Σε μία σελίδα του ημερολογίου είχε επικολληθεί το ποίημα «Stopped Dead» της Σύλβια Πλαθ (1962), με το όνομα «Leon Black» γραμμένο δίπλα στον τίτλο και συγκεκριμένους στίχους υπογραμμισμένους. Ορισμένα αποσπάσματα φέρονται να είναι γραμμένα σε κώδικα· έγγραφο με την ένδειξη «Confidential for Attorney’s Eyes Only» τα αποκωδικοποιεί, περιλαμβάνοντας ισχυρισμό ότι ο Μπλακ δάγκωσε το θύμα προκαλώντας αιμορραγία, με αναφορά στη διεύθυνση του Έπσταϊν στην Upper East Side.

Στα αρχεία περιλαμβάνονται επίσης email της συνεργάτιδας του δικηγορικού γραφείου Wigdor LLP, Ζαν Κρίστενσεν, με αναλυτικές αναφορές σε καταγγελίες, καθώς και σημειώσεις από τηλεφωνικές συνομιλίες που μιλούν για δαγκώματα και βιασμό ανηλίκου. Υπάρχει ακόμη φωτογραφία μηνύματος του 2018, στο οποίο ο αποστολέας κατηγορεί τον Μπλακ για σεξουαλική παρενόχληση, διακίνηση και βιασμό.

Οι απαντήσεις και οι αντιδράσεις στον χώρο της τέχνης

Ο Λέον Μπλακ έχει αρνηθεί κατηγορηματικά κάθε παράνομη πράξη και κάθε γνώση εγκληματικών ενεργειών του Τζέφρι Έπσταϊν. Η δικηγόρος του, Σούζαν Έστριτς, επικαλείται ανεξάρτητη έρευνα της νομικής εταιρείας Dechert, σύμφωνα με την οποία οι πληρωμές ύψους 158 εκατ. δολαρίων προς τον Έπσταϊν αφορούσαν φορολογικό και κληρονομικό σχεδιασμό.

Η ίδια χαρακτήρισε την Τζέιν Ντο «απατεώνα» και δήλωσε ότι επιδιώκονται κυρώσεις για ψευδείς ισχυρισμούς, επισημαίνοντας ότι από τις τρεις αστικές αγωγές κατά του Μπλακ, η μία απορρίφθηκε, η δεύτερη αποσύρθηκε και η τρίτη αντιμετωπίζει αίτημα επιβολής κυρώσεων.

Σε άλλη υπόθεση, η πρώην Ρωσίδα μοντέλο Γκουζέλ Γκάνιγεβα είχε καταγγείλει τον Μπλακ για δυσφήμηση και σεξουαλική κακοποίηση. Δικαστής απέρριψε την αγωγή, κρίνοντας ότι καταβολή 9,5 εκατ. δολαρίων στο πλαίσιο συμφωνίας μη αποκάλυψης δεν της επέτρεπε να συνεχίσει. Η Σέρι Πίρσον απέσυρε οριστικά το 2024 αγωγή που είχε καταθέσει το 2022 για φερόμενο βιασμό το 2002.

Παρά τις αρνήσεις, καλλιτέχνες και ακτιβιστές ζητούν εδώ και χρόνια την απομάκρυνσή του από το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης. Το 2021, μετά από ανοιχτή επιστολή που υπέγραψαν περισσότεροι από 150 άνθρωποι του πολιτισμού, ανακοινώθηκε ότι δεν θα διεκδικήσει εκ νέου την προεδρία του διοικητικού συμβουλίου, αν και παραμένει μέλος.

Η ίδια δημοσιοποίηση αρχείων έφερε στο φως και άλλες διασυνδέσεις στον χώρο της τέχνης, όπως δείπνο του Τζεφ Κουνς στο σπίτι του Έπσταϊν μετά την καταδίκη του και την παραίτηση του Ντέιβιντ Α. Ρος από τη School of Visual Arts λόγω ανταλλαγών μηνυμάτων και φερόμενης υποστήριξης προς τον χρηματιστή.

*Με πληροφορίες από: The Art Newspaper, Hyperallergic, Kεντρικη Φωτογραφία: Portrait of Dr Paul Gachet, Βίνσεντ βαν Γκογκ, Πηγή:WikiArt