Δήμος Γοργολαΐνης

Με έδρα του το χωριό του Αγίου Μύρωνα, ο Δήμος αποτελείται από πέντε άλλες κοινότητες, τις Ανω Ασίτες, Κάτω Ασίτες, Πενταμόδι, Πετροκέφαλο και Πυργού, και έχει συνολικό πληθυσμό 3.124 κατοίκους. Κύρια ασχολία τους είναι η γεωργία, ενώ στην περιοχή Ανω και Κάτω Ασιτών έχουν αναπτυχθεί η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία.

Στο Δήμο λειτουργούν επίσης ένα ποτοποιείο, ένα βαρελοποιείο, έξι ελαιουργεία, εργαστήριο αγγειοπλαστικής, ένα τυροκομείο, καθώς και βιοτεχνία αεριούχων ποτών.

Αγιος Μύρων
Το κεφαλοχώρι του Αγίου Μύρωνα έχει 708 κατοίκους και βρίσκεται σε απόσταση 18χλμ. νοτιοδυτικά από το Ηράκλειο. Ο Αγιος Μύρων είναι κτισμένος πάνω σε δύο λόφους, σε υψόμετρο 440μ., στην τοποθεσία της αρχαίας Ραύκου, που ήταν αυτόνομη πόλη της ελληνιστικής εποχής με δικό της νόμισμα και σύμμαχος της Γόρτυνας κατά της Κνωσσού και της Λυκάστου. Το όνομα του χωριού προέρχεται από τον ομώνυμο Αγιο -του οποίου και υπήρξε η γεννέτειρα-, τον επίσκοπο Γόρτυνας και Κνωσσού του 3ου αιώνα, που μαρτύρησε στους διωγμούς του Ρωμαίου αυτοκράτορα Δεκίου (249-251 μ.Χ.).

Χωριό με ενδιαφέρουσα πολεοδομική συγκρότηση και εξαιρετικά δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, ο Αγιος Μύρων καταστράφηκε ολοσχερώς από το σεισμό του 1856, με αποτέλεσμα όλα του τα κτίσματα να είναι μεταγενέστερα. Διακριτικά γνωρίσματά του είναι το ρολόι του σχολείου, ορατό σε ολόκληρη την επαρχία Μαλεβυζίου, η τρίκλιτη εκκλησία του Αγίου Μύρωνα και οι τρεις πέτρινες κρήνες του 1906, αναπόσπαστο στοιχείο του εορτασμού του κλήδονα.

Στην περιοχή Δράκος, σε μικρή απόσταση από το χωριό, η λαϊκή παράδοση πιστεύει ότι βρίσκεται απολιθωμένο ένα θεριό, το οποίο τυραννούσε επί χρόνια τους κατοίκους της τότε Ραύκου, μέχρις ότου το χτύπησε με την επισκοπική του ράβδο ο Αγιος Μύρων και το πέτρωσε. Η τοποθεσία είναι γνωστή και με το όνομα του Δράκου το χαράκι, καθώς βρίσκεται σε μικρή χαράδρα όπου ο άνεμος προκαλεί ένα μοναδικό φυσικό φαινόμενο και το απολιθωμένο θεριό φαίνεται να βογκά. Ο μύθος παρουσιάζεται από τον Κωστή Λουλάκη στο άρθρο του Ο δράκος του Αγίου Μύρωνα (Στιγμές, τεύχος 26).

Πετροκέφαλο
Κτισμένο σε υψόμετρο 340μ., σε βραχώδη λόφο που προσομοιάζει με ανθρώπινο κεφάλι, το χωριό Πετροκέφαλο παρουσιάζει χαρακτηριστικά οχυρωμένου οικισμού. Εχει 248 κατοίκους και απέχει 3χλμ. βόρεια από τον Αγιο Μύρωνα ή 15χλμ. νοτιοδυτικά από το Ηράκλειο. Στην περιοχή του χωριού αποκαλύφθηκε πρόσφατα λαξευτός τάφος με λουτροειδή λάρνακα, σαρκοφάγο και ταφικούς πίθους.

Πενταμόδι
Σε απόσταση 4χλμ. βορειοδυτικά από τον Αγιο Μύρωνα ή 16χλμ. νοτιοδυτικά από το Ηράκλειο, στην κοιλάδα του Γαζανού ποταμού, βρίσκεται το χωριό Πενταμόδι, ένα από τα παλαιότερα της Κρήτης. Στον οικισμό υπάρχει ενετική κρήνη του 15ου αιώνα, που φέρει το οικόσημο των Quirini και στην κορυφή της ένα λιοντάρι, και θεωρείται ένα από τα καλύτερα αρχιτεκτονικά δείγματα αυτής της εποχής.

Πυργού
Ο οικισμός Πυργού είναι κτισμένος 1χλμ. νότια από τον Αγιο Μύρωνα στην πλαγιά μικρού λόφου, με θέα προς τον Κρουσώνα και το φαράγγι της Αγίας Ειρήνης, και αριθμεί 354 κατοίκους. Πρόκειται για παραδοσιακό χωριό οχυρωματικού τύπου, με περίμετρο παλαιών, πετρόκτιστων κτιρίων και σημαντικό αριθμό μνημείων αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος, όπως οι εκκλησίες του Αγίου Ιωάννη και του Αγίου Γεωργίου και οι αλευρόμυλοι της περιοχής Καζόλα.

Κάτω Ασίτες
Ακολουθώντας το δρόμο νοτιοδυτικά από την Πυργού και σε απόσταση 6χλμ. από τον Αγιο Μύρωνα ή 24χλμ. νοτιοδυτικά από το Ηράκλειο, συναντά κανείς τον παραδοσιακό οικισμό Κάτω Ασίτες, έδρα της ομώνυμης κοινότητας με 1.113 κατοίκους.
Το χωριό είναι κτισμένο σε υψόμετρο 450μ., στους πρόποδες του όρους Κουδούνι (1.860μ.), της δεύτερης υψηλότερης κορυφής της οροσειράς του Ψηλορείτη, και παρουσιάζει αξιόλογα δείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Ο χώρος λέγεται ότι κατοικείται από τη μινωική εποχή, ενώ το όνομα Ασίτες προέρχεται από την εγκατάσταση μισθοφόρων του Νικηφόρου Φωκά το 961 μ.Χ., των οποίων η καταγωγή ήταν από τη μικρασιατική Ασσο.
Στους Κάτω Ασίτες υπάρχουν βυζαντινές και νεότερες εκκλησίες, καθώς και τα υπολείμματα ρωμαϊκών θερμών λουτρών.
Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι, στα μισά σχεδόν της διαδρομής Πυργού-Κάτω Ασίτες, βρίσκεται η Νίση, ένας από τους σημαντικότερους εγκαταλελειμμένους οικισμούς του Νομού Ηρακλείου, με παραδοσιακά σπίτια ιδιαίτερου αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος.

Ανω Ασίτες
Η κοινότητα Ανω Ασιτών, με έδρα το ομώνυμο χωριό, εκτείνεται σε δασώδη περιοχή 11.513 στρεμμάτων στον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη. Ο παραδοσιακός οικισμός Ανω Ασίτες είναι κτισμένος 7χλμ. νοτιοδυτικά από τον Αγιο Μύρωνα (ή 25χλμ. νοτιοδυτικά από το Ηράκλειο) ακολουθώντας το δρόμο προς τον Πρινιά του Δήμου Αγίας Βαρβάρας.
Η περιοχή κατοικείται από την εποχή της αρχαιότητας. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, τα ρωμαϊκά ευρήματα στο χωριό Ανω Ασίτες αποδεικνύουν ότι πρόκειται για το χώρο που ήταν κτισμένη η αρχαία Πάννονα, πόλη η οποία έχασε την ανεξαρτησία της και προσαρτήθηκε στη Γόρτυνα, ενώ σε μικρή απόσταση από το σημερινό οικισμό βρισκόταν η αρχαία πόλη της Ριζηνίας. Τέλος,η νεκρόπολη στη θέση Σιντερόσπηλια θεωρείται ότι βεβαιώνειτηνανθρώπινη παρουσία στηνπεριοχήεδώ και τουλάχιστονχίλια χρόνια.

Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ηρακλείου