Το 2025 υπήρξε για την Ελλάδα μία από τις πέντε χειρότερες χρονιές των τελευταίων είκοσι ετών, τόσο λόγω των καμένων εκτάσεων (478.280 στρέμματα), όσο και του συνολικού αριθμού των πυρκαγιών. Τι γίνεται, όμως, σε μια περιοχή μετά τη φωτιά; Πώς πρέπει να γίνεται η διαχείριση μιας περιοχής όταν σβήσουν οι φλόγες;

Η αποκατάσταση είναι οικολογικό, κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα, στο οποίο εμπλέκονται πολλοί φορείς με διαφορετικές απόψεις

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει έρευνα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα και καταγράφει το τι πιστεύουν τα ενδιαφερόμενα μέρη για το θέμα αυτό. Γι’ αυτήν συνεργάστηκαν έξι περιβαλλοντικοί επιστήμονες, από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το Πανεπιστήμιο Σέντερτερν, το Πανεπιστήμιο Ανατολικής Αγγλίας και το Λόντον Σάουθ Μπανκ, οι οποίοι μελέτησαν απόψεις κυβερνητικών αξιωματούχων, επιστημόνων, δασολόγων, εκπροσώπων επιχειρήσεων, Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και ανθρώπων που επλήγησαν από πυρκαγιές.

Η τελική διαπίστωση είναι πως… δεν υπάρχει ενιαία άποψη. «Η μελέτη αποσκοπούσε στο να δείξει ότι η αποκατάσταση δεν είναι μόνο ένα οικολογικό ζήτημα, αλλά επίσης ένα κοινωνικό και πολιτικό, στο οποίο εμπλέκονται πολλοί φορείς με πολλές διαφορετικές απόψεις», λέει στα «ΝΕΑ» η επικεφαλής ερευνήτρια Ελενα Παλένοβα, απόφοιτος του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και υποψήφια διδάκτορας του Σουηδικού Πανεπιστήμιου Σέντερτερν.

«Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ολοένα και πιο σοβαρές πυρκαγιές, και η αλλαγή στις χρήσεις γης (το ότι, δηλαδή, οι άνθρωποι μετοικούν στις μεγάλες πόλεις και σταματούν να διαχειρίζονται την ύπαιθρο, κάτι που οδηγεί στη συσσώρευση εύφλεκτης καύσιμης ύλης), παράλληλα με την κλιματική αλλαγή, επιδεινώνουν το πρόβλημα. Ταυτόχρονα, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη διαφωνία σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης των καμένων περιοχών μετά την πυρκαγιά.

Θέλαμε να κατανοήσουμε καλύτερα αυτές τις διαφωνίες, ακούγοντας όσους εμπλέκονται με πολλούς τρόπους στη διαχείριση των πυρκαγιών ή πλήττονται από αυτές. Ενα άλλο κίνητρο ήταν ότι η αποκατάσταση μετά την πυρκαγιά συχνά λαμβάνει λιγότερη προσοχή από την πυρόσβεση – παρόλο που και τα δύο είναι απαραίτητα. Ετσι, η μελέτη ξεκίνησε από την ανάγκη βελτίωσης της λήψης αποφάσεων σε πραγματικές συνθήκες ύστερα από πυρκαγιές».

Εξι διαφορετικές προσεγγίσεις

Συνολικά συμμετείχαν 22 άτομα από 10 διαφορετικούς τύπους φορέων: κρατικοί υπάλληλοι (από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, την Πυροσβεστική και τη Δασική Υπηρεσία), ειδικοί επιστήμονες, μία εξειδικευμένη δικηγόρος, ένας δημοσιογράφος, εκπρόσωποι Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και του ακτιβιστικού χώρου αλλά και άνθρωποι που επλήγησαν από πυρκαγιές (ντόπιοι ή επιχειρηματίες των οποίων κάηκαν ελαιώνες, αμπελώνες ή σπίτια).

Αρχικά, έγιναν οι συνεντεύξεις και στη συνέχεια, σε έναν δεύτερο γύρο, ζητήθηκε από τα ίδια άτομα να αξιολογήσουν τις δηλώσεις. Η μεθοδολογία Q που χρησιμοποιήθηκε συνδυάζει στατιστική, συνεντεύξεις και ερωτηματολόγια, και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την ανάδειξη των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ένα περίπλοκο ζήτημα.

H έρευνα τελικά κατέγραψε έξι προσεγγίσεις: μία ομάδα υποστηρίζει την έντονη κυβερνητική συμμετοχή, ενώ μια άλλη προτιμά να αφήνεται η φύση να ανακάμψει με ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση. Μια τρίτη ομάδα επικεντρώνεται στην παροχή βοήθειας προς τους ευάλωτους και στη διασφάλιση δίκαιης αποζημίωσής τους ύστερα από πυρκαγιές.

Μία άλλη οπτική επιδιώκει τυποποιημένες διαδικασίες, ώστε η αποκατάσταση να γίνεται αποτελεσματικά και με συνέπεια. Μια ακόμη δίνει έμφαση στην αυτοοργάνωση της κοινότητας, ενώ η τελευταία υποστηρίζει ότι οι λύσεις πρέπει να προσαρμόζονται σε κάθε συγκεκριμένη περιοχή.

«Τα θέματα του περιβάλλοντος έχουν πολλές διαστάσεις: κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές, τεχνικές, επιστημονικές…», λέει ο καθηγητής Τομέα Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου Ιωσήφ Μποτετζάγιας. «Είναι, λοιπόν, σημαντικό να καταλάβουμε και να βρούμε έναν κοινό τόπο – δεν είναι καθόλου εύκολο. Γιατί υπάρχουν πολλές και διαφορετικές προτεραιότητες. Σε τέτοια θέματα δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση. Χρειάζεται συζήτηση για να καταλάβει ο κάθε εμπλεκόμενος το πώς το βλέπουν οι άλλοι. Είναι το πρώτο βήμα για να καταλήξουμε σε έναν κοινό τόπο».

Την έρευνα υπογράφουν οι Ελενα Παλένοβα, Ιωσήφ Μποτετζάγιας, Θεμιστοκλής Κοντός, Σάντερ Βεραβερμπέκε, Κάθριν Μίλερ και Κάριν Εμπερτ.

Η αποκατάσταση

Στη χώρα μας, η ευθύνη για τις πυρκαγιές επιμερίζεται κυρίως μεταξύ της Δασικής Υπηρεσίας και της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. «Η μελέτη δείχνει ότι αυτός ο διαχωρισμός προκαλεί σύγχυση και μερικές φορές αποδυναμώνει τον συντονισμό», επισημαίνει η Ελ. Παλένοβα.

«Ορισμένοι από τους εμπλεκόμενους φορείς πιστεύουν ότι οι αρμοδιότητες θα έπρεπε να ενοποιηθούν, ενώ άλλοι θεωρούν ότι η τρέχουσα δομή πρέπει να παραμείνει, αλλά να συντονίζεται καλύτερα. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι οι άνθρωποι θεωρούν το ζήτημα της ευθύνης ως ένα από τα κύρια προβλήματα του υπάρχοντος συστήματος. Το ευρύτερο συμπέρασμά μας είναι ότι η λήψη αποφάσεων πρέπει να είναι σαφέστερη, πιο συντονισμένη και καλύτερα διασυνδεδεμένη μεταξύ των υπηρεσιών».

Και η τελική τους πρόταση; «Η μετάβαση προς μια πιο ολιστική εθνική στρατηγική για τη μεταπυρική αποκατάσταση στην Ελλάδα», λέει. «Αυτό σημαίνει ότι η αποκατάσταση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέρος του πλήρους κύκλου διαχείρισης των πυρκαγιών και όχι ως εκ των υστέρων σκέψη. Πιστεύουμε ότι οι διαφορετικοί ενδιαφερόμενοι φορείς θα πρέπει να έρχονται σε επαφή πιο συστηματικά μέσω διαλόγου, εργαστηρίων και φόρουμ συμμετοχικού σχεδιασμού. Αυτό θα βοηθούσε στην αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων και στη βελτίωση της συνεργασίας στο πεδίο.

Προτείνουμε, επίσης, οι λύσεις να προσαρμόζονται στις τοπικές συνθήκες, καθώς οι καμένες περιοχές δεν είναι όλες ίδιες. Υπάρχει η έννοια της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Πυρκαγιών (IFM) που προωθείται ενεργά το τελευταίο διάστημα· πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο και προσαρμοστικό πλαίσιο που συνδυάζει την επιστήμη, την πολιτική, την παραδοσιακή γνώση και τις σύγχρονες τεχνολογίες για τη διαχείριση της φωτιάς σε οικολογικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό επίπεδο».

Premium έκδοση «Τα ΝΕΑ»

Ειδήσεις Σήμερα: