Πυρηνικά όπλα: Τέλος από σήμερα στη συνθήκη ΗΠΑ-Ρωσίας – Τι σημαίνει αυτό και γιατί ανησυχούν άπαντες

Λήγει σήμερα 5 Φεβρουαρίου η τελευταία συνθήκη ελέγχου για τα πυρηνικά όπλα μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας, σηματοδοτώντας μια ανησυχητική εξέλιξη για τον κόσμο.

Το τέλος της συνθήκης αυτής θα μπορούσε να ενθαρρύνει την αύξηση του αριθμού των χωρών με πυρηνικά όπλα, όσο και την επέκταση των υφιστάμενων οπλοστασίων. Η Κίνα, έχοντας ενταχθεί αργότερα στην κούρσα για την εξουσία, στοχεύει τώρα να προλάβει τη Ρωσία και τις ΗΠΑ.

Οι απερίσκεπτες απειλές του Ρώσου προέδρου Πούτιν για χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων εναντίον χωρών του ΝΑΤΟ στο πλαίσιο του πολέμου στην Ουκρανία αποτελούν απόδειξη αυτού.

Σε μια εποχή που κυριαρχείται από τη βία και την περιφρόνηση των πιο βασικών διεθνών κανόνων, μια πυρηνική νοοτροπία του «ο καθένας για τον εαυτό του» θα μπορούσε να οδηγήσει σε χάος.

Αφουγκραζόμενος τις ανησυχίες αυτές, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, κάλεσε τις ΗΠΑ και τη Ρωσία να υπογράψουν γρήγορα μια νέα συμφωνία για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων, καθώς η ισχύουσα συνθήκη έληξε σε αυτό που χαρακτήρισε «σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια».

Πούτιν, Τραμπ και πυρηνικά όπλα

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν φέρει την ευθύνη για μια πρωτοφανή κατάσταση: τη μη ανανέωση της συνθήκης για πρώτη φορά από τα τέλη της δεκαετίας του 1960.

Ένα χρόνο μετά την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία, το 2023, ο Ρώσος ηγέτης δικαιολόγησε το τέλος της New START επικαλούμενος αυτό που αποκάλεσε «ακραία εχθρότητα» της Ουάσιγκτον υπό τον Δημοκρατικό Πρόεδρο Τζο Μπάιντεν.

Ο αριθμός των πυρηνικών κεφαλών που κατέχουν σήμερα οι ΗΠΑ και η Ρωσία παραμένει πέντε φορές χαμηλότερος από ό,τι στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο δεν άλλαξε τη θέση του, παρά την σεβασμό που έχει δείξει ο Τραμπ προς έναν ηγέτη που υπόκειται σε ένταλμα σύλληψης που έχει εκδοθεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Ο Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος δεν είναι άμοιρος ευθυνών για την υποχώρηση σχετικά με τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων, σημειώνει ο Guardian.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας, απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία που επιβλέπει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – μια κίνηση που βοήθησε στην πυροδότηση της κλιμάκωσης τον Ιούνιο του 2025 και στους συνεχιζόμενους κινδύνους περιφερειακής σύγκρουσης. Ο Τραμπ αποσύρθηκε επίσης από δύο συνθήκες με τη Ρωσία, το 2019 και το 2020.

Η πρώτη, η Συνθήκη για τις Πυρηνικές Δυνάμεις Μεσαίου Βεληνεκούς (INF), υπογράφηκε στην Ουάσιγκτον το 1987 από τον Ρόναλντ Ρίγκαν και τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Εκείνη την εποχή, οδήγησε στην καταστροφή όλων των πυρηνικών πυραύλων με βεληνεκές μεταξύ 500 και 5.500 χιλιομέτρων.

Η δεύτερη, η Συνθήκη για τους Ανοικτούς Ουρανούς, επέτρεπε την αμοιβαία εναέρια επιτήρηση μεταξύ χωρών του πρώην ανατολικού και δυτικού μπλοκ. Υπογράφηκε το 1992 και τέθηκε σε ισχύ το 2002.

Είναι κάπως παρήγορο να σημειωθεί ότι ορισμένες από αυτές τις συνθήκες είχαν καταστεί παρωχημένες και ότι, λόγω του υψηλού κόστους αυτών των όπλων, δεν αναμένεται απαραίτητα μια άμεση κούρσα εξοπλισμών βραχυπρόθεσμα.

Συστάσεις από Γκουτιέρες

«Για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από μισό αιώνα, αντιμετωπίζουμε έναν κόσμο χωρίς δεσμευτικά όρια στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια… των δύο κρατών που κατέχουν τη συντριπτική πλειοψηφία του παγκόσμιου αποθέματος πυρηνικών όπλων», δήλωσε ο Γκουτέρες την Τετάρτη.

Είπε ότι η Νέα Έναρξη και άλλες συνθήκες ελέγχου των όπλων είχαν «βελτιώσει δραστικά την ασφάλεια όλων των λαών».

«Αυτή η διάλυση δεκαετιών επιτευγμάτων δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή – ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικού όπλου είναι ο υψηλότερος εδώ και δεκαετίες», είπε, μετά τις ρωσικές υποδείξεις για χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων στις αρχές του πολέμου στην Ουκρανία.

Ο Γκουτέρες κάλεσε την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα «να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων χωρίς καθυστέρηση και να συμφωνήσουν σε ένα διάδοχο πλαίσιο».

Οι άμεσα εμπλεκόμενες χώρες

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε την Τετάρτη ότι θεωρεί ότι και οι δύο χώρες «δεν δεσμεύονται πλέον από καμία υποχρέωση ή συμμετρική δήλωση στο πλαίσιο της συνθήκης».

«Η Ρωσική Ομοσπονδία σκοπεύει να ενεργήσει υπεύθυνα και συνετά», πρόσθεσε, αλλά προειδοποίησε ότι είναι έτοιμη να λάβει «αποφασιστικά» αντίμετρα εάν απειληθεί η εθνική της ασφάλεια.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε την Τετάρτη ότι ο Τραμπ θα λάβει απόφαση αργότερα και επανέλαβε την έκκλησή του για μια νέα συμφωνία που θα περιλαμβάνει την Κίνα.

«Ο πρόεδρος έχει ξεκαθαρίσει στο παρελθόν ότι για να υπάρξει πραγματικός έλεγχος των όπλων στον 21ο αιώνα, είναι αδύνατο να γίνει κάτι που να μην περιλαμβάνει την Κίνα, λόγω του τεράστιου και ταχέως αυξανόμενου αποθέματός της», δήλωσε ο Ρούμπιο.

Το πυρηνικό οπλοστάσιο της Κίνας αναπτύσσεται ραγδαία, με περίπου 550 στρατηγικούς πυρηνικούς εκτοξευτές, αριθμός που εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλότερος από τους 800 που έχουν στη διάθεσή τους η Ρωσία και οι ΗΠΑ βάσει του New Start.

Η Γαλλία και η Βρετανία -σύμμαχοι των ΗΠΑ που έχουν δεσμευτεί με συνθήκες- έχουν μαζί άλλους 100.

Έκδηλη ανησυχία

Η συνθήκη, που υπογράφηκε το 2010 στην Πράγα από τους τότε προέδρους Μπαράκ Ομπάμα και Ντμίτρι Μεντβέντεφ, περιόριζε το πυρηνικό οπλοστάσιο κάθε πλευράς σε 1.550 αναπτυγμένες στρατηγικές κεφαλές, μια μείωση σχεδόν 30% από το προηγούμενο όριο που είχε τεθεί το 2002.

Η Ρωσία και οι ΗΠΑ ελέγχουν περισσότερο από το 80% των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως

Ο Μεντβέντεφ δήλωσε ότι η λήξη της συνθήκης θα πρέπει να «ανησυχήσει τους πάντες». Ο Ομπάμα έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η λήξη της συνθήκης «θα μπορούσε να πυροδοτήσει έναν ακόμη αγώνα εξοπλισμών που θα κάνει τον κόσμο λιγότερο ασφαλή».

Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ δήλωσε ότι κάθε πλευρά έπρεπε να κάνει «ό,τι είναι δυνατόν» για να αποτρέψει μια νέα κούρσα εξοπλισμών.

«Σας προτρέπω να μην εγκαταλείψετε αυτό το μέσο χωρίς να επιδιώξετε να διασφαλίσετε ότι θα εφαρμοστεί με συγκεκριμένο και αποτελεσματικό τρόπο», είπε στην εβδομαδιαία γενική ακρόασή του.