Η συνθήκη New Start μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας θα λήξει την Πέμπτη 4 Φεβρουαρίου, καταργώντας τους τελευταίους εναπομείναντες αμοιβαίους περιορισμούς στα δύο μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια του κόσμου.

Αυτό το ορόσημο θα σημάνει το τέλος για περισσότερες από πέντε δεκαετίες ελέγχου των πυρηνικών όπλων, σε μια εποχή αυξανόμενης παγκόσμιας αστάθειας, συμβάλλοντας στη γενική κατάρρευση της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες και καθιερώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Αυτή είναι μια νέα στιγμή, μια νέα πραγματικότητα – είμαστε έτοιμοι για αυτό», δήλωσε ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Ριάμπκοφ, σε ρωσικά πρακτορεία ειδήσεων κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στο Πεκίνο.

«ΗΠΑ και Ρωσία σε δύο μέρες θα καταστρέψουν μισό αιώνα πυρηνικής σταθερότητας»

Από την πλευρά της, η Αλεξάνδρα Μπελ, πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος του Bulletin of the Atomic Scientists, τόνισε χαρακτηριστικά πως «όσον αφορά στους πυρηνικούς κινδύνους, όλα εξελίσσονται προς τη λάθος κατεύθυνση κατά τη διάρκεια του 2025. Οι πυρηνικοί κίνδυνοι έχουν γίνει πιο περίπλοκοι, πιο επικίνδυνοι και έχουμε δει ηγέτες να αποτυγχάνουν στην υποχρέωσή τους να διαχειριστούν αυτούς τους κινδύνους».

«Και σε δύο ημέρες θα δούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ρωσία να καταστρέφουν μισό αιώνα προσπαθειών για τη διατήρηση της πυρηνικής σταθερότητας μεταξύ των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών κρατών», προσέθεσε.

Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο οποίος υπέγραψε τη συμφωνία New Start με τον Μπαράκ Ομπάμα το 2010, όταν ο Μεντβέντεφ ήταν πρόεδρος της Ρωσίας, δήλωσε ότι η λήξη της συνθήκης πρέπει να «ανησυχήσει όλους».

«Όταν υπάρχει συμφωνία, αυτό σημαίνει ότι υπάρχει εμπιστοσύνη, αλλά όταν δεν υπάρχει συμφωνία, αυτό σημαίνει ότι η εμπιστοσύνη έχει εξαντληθεί», προειδοποίησε ο σκληροπυρηνικός της Μόσχας.

Ο Ομπάμα προειδοποιεί το Κογκρέσο

Ο Ομπάμα έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η λήξη της συνθήκης «θα εξαλείψει άσκοπα δεκαετίες διπλωματίας και θα μπορούσε να πυροδοτήσει έναν άλλο αγώνα εξοπλισμών, που θα κάνει τον κόσμο λιγότερο ασφαλή», προτρέποντας το αμερικανικό Κογκρέσο να αναλάβει δράση.

Οι υποστηρικτές του ελέγχου των όπλων έχουν απευθύνει έκκληση στις δύο πυρηνικές υπερδυνάμεις του κόσμου να αναλάβουν δράση την τελευταία στιγμή για να σωθούν οι όροι της συνθήκης, η οποία περιορίζει το στρατηγικό οπλοστάσιο κάθε χώρας σε 1.550 πυρηνικές κεφαλές και τον συνολικό αριθμό των συστημάτων εκτόξευσης (πυραύλους ή βομβαρδιστικά) σε 800.

Τον Σεπτέμβριο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν πρότεινε την παράταση της συμφωνίας New Start για ένα ακόμη έτος, κάτι που ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τότε «καλή ιδέα». Ωστόσο, οι δηλώσεις αυτές δεν φαίνεται να ακολουθήθηκαν από ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, ενώ η Μόσχα δήλωσε ότι δεν έλαβε επίσημη απάντηση στην πρόταση του Ρώσου προέδρου.

«Η απουσία απάντησης είναι και αυτή μια απάντηση», τόνισε χαρακτηριστικά ο Ριάμπκοφ την Τρίτη.

Τα πυρηνικά οπλοστάσια της Ρωσίας και των ΗΠΑ επισκιάζουν αυτά όλων των άλλων χωρών – Εκτιμώμενος αριθμός πυρηνικών κεφαλών, Ιανουάριος 2025

Τι επιδιώκει ο Τραμπ;

Ο Τραμπ εξέφρασε την πρόθεσή του να καταργήσει τη συνθήκη τον Ιανουάριο. «Αν λήξει, λήγει», δήλωσε στη New York Times. «Απλά θα συνάψουμε μια καλύτερη συμφωνία».

Ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου ενημέρωσε αργότερα ότι ο Τραμπ ήθελε μια συμφωνία με την συμμετοχή και της Κίνας, η οποία διαθέτει ένα σημαντικά μικρότερο οπλοστάσιο 600 πυρηνικών κεφαλών, πολύ λίγες από τις οποίες είναι τοποθετημένες και έτοιμες για χρήση, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ομοσπονδίας Αμερικανών Επιστημόνων (FAS).

Συγκριτικά, η FAS εκτιμά ότι το οπλοστάσιο των ΗΠΑ ανέρχεται σε 5.177 (συμπεριλαμβανομένων των αποθηκευμένων και αποσυρμένων πυρηνικών κεφαλών) και της Ρωσίας σε 5.459.

Για να πείσει την Κίνα χρειάζεται την Ρωσία

Η Τζένιφερ Καβάνα, διευθύντρια στρατιωτικής ανάλυσης στην ομάδα υπεράσπισης του ελέγχου των όπλων «Defense Priorities», χαρακτήρισε τις ελπίδες του Τραμπ για μια «καλύτερη συμφωνία» μετά τη λήξη της New Start ως «ευσεβείς πόθους».

«Αν η κυβέρνηση πιστεύει ότι θα είναι εύκολο να επιτύχει μια νέα, ‘καλύτερη’ συνθήκη μετά τη λήξη της παρούσας, κάνει λάθος», δήλωσε η Kavanagh, προσθέτοντας πως «μια συμφωνία με την Ρωσία είναι πιθανώς απαραίτητη για να πείσει την Κίνα να συμμετάσχει στον έλεγχο των πυρηνικών όπλων. Ο Τραμπ μπορεί να είναι ο απόλυτος διαπραγματευτής, αλλά σε αυτή την περίπτωση θα ήταν καλύτερα να επιμείνει στη συμφωνία που έχει για λίγο ακόμα, πριν προσπαθήσει να επιτύχει μια καλύτερη».

Ανεπίσημες αναφορές υποδηλώνουν ότι η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε να κάνει μια ανακοίνωση σχετικά με τις φιλοδοξίες της για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, αλλά μόνο μετά τη λήξη της συνθήκης New Start.

Εκτός από την επιβολή αριθμητικών περιορισμών στα οπλοστάσια, η συνθήκη New Start θέσπισε ένα εκτεταμένο σύστημα αμοιβαίας παρακολούθησης, ανταλλαγής δεδομένων και επιθεωρήσεων, αν και ο Πούτιν ανέστειλε τη συμμετοχή της Ρωσίας σε αυτό το σκέλος της συνθήκης το 2023, ως αντίδραση στην υποστήριξη των ΗΠΑ προς την Ουκρανία.

«Νέα κούρσα εξοπλισμών πολύ σύντομα αν λήξει η συμφωνία»

Το τέλος της New Start θα ήταν η τελευταία πνοή για τον παγκόσμιο έλεγχο των πυρηνικών όπλων, ο οποίος έχει αρχίσει να καταρρέει εδώ και αρκετά χρόνια. Οι συμφωνίες που περιορίζουν τα συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας, τις δυνάμεις μεσαίου βεληνεκούς και τα αμοιβαία πτητικά δικαιώματα έχουν ήδη καταρρεύσει.

Οι πυρηνικές δυνάμεις έχουν επενδύσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια στον εκσυγχρονισμό των οπλοστασίων τους, ο Πούτιν και ο Τραμπ επιδεικνύουν ανοιχτά τα πυρηνικά τους οπλοστάσια στη ρητορική τους, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει επίσης απειλήσει να τερματίσει το μορατόριουμ της χώρας του για τις πυρηνικές δοκιμές.

Ο Ντάριλ Κίμπολ, επικεφαλής της Ένωσης Ελέγχου Όπλων στην Ουάσινγκτον, δήλωσε στον βρετανικό Guardian ότι η λήξη της συμφωνίας New Start θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια νέα κούρσα εξοπλισμών σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.

«Υπάρχουν πολλοί στο κατεστημένο των πυρηνικών όπλων που επιθυμούν να ενισχύσουν γρήγορα το μέγεθος των αμερικανικών δυνάμεων, προκειμένου να αντισταθμίσουν τη στρατηγική ενίσχυση της Κίνας», όπως είπε.

Αλυσιδωτές αντιδράσεις από την κατάρρευση της New Start

Η κατάρρευση της συμφωνίας New Start θα μπορούσε με τη σειρά της να απειλήσει τη συνθήκη για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων (NPT) του 1970, βάσει της οποίας τα κράτη που δεν διαθέτουν πυρηνικά όπλα δεσμεύτηκαν να μην τα αποκτήσουν, υπό την προϋπόθεση ότι εκείνα που διαθέτουν πυρηνικά όπλα θα καταβάλλουν ειλικρινείς προσπάθειες για τον αφοπλισμό τους. Η NPT θα επανεξεταστεί φέτος.

«Αυτό θα αποτελούσε άμεση παραβίαση των νομικών υποχρεώσεων των Ηνωμένων Πολιτειών βάσει της NPT και θα κλονίσει τα θεμέλια ενός ακόμη βασικού συνόλου κανόνων που στηρίζουν τη σημαντική, αν και ατελή, τάξη που βασίζεται σε κανόνες», τόνισε χαρακτηριστικά ο Κίμπολ.

Μία από τις ιστορικές δικαιολογίες για την πυρηνική αποτροπή ήταν ότι έκανε τον κόσμο πιο σταθερό, καθιστώντας τις πυρηνικές δυνάμεις πιο προσεκτικές όσον αφορά τον κίνδυνο άμεσης σύγκρουσης. Ωστόσο, ακόμη και πριν από την κατάργηση της New Start, υπήρχαν πολλά σημάδια ότι τα αντίπαλα πυρηνικά οπλοστάσια έχαναν οποιαδήποτε σταθεροποιητική επίδραση που ενδεχομένως είχαν, ιδίως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, τον επακόλουθο εξοπλισμό της Ουκρανίας από τη Δύση και την απότομη αύξηση των τριβών κατά μήκος των συνόρων Ρωσίας – ΝΑΤΟ.

«Με απλά λόγια, τα πυρηνικά όπλα δεν λειτουργούν πλέον ως αποφασιστικός παράγοντας για την παγκόσμια ασφάλεια», επισήμανε ο Alex Kolbin, αναλυτής πυρηνικών όπλων, στο Bulletin of the Atomic Scientists, σε ένα άρθρο με τον αξιοσημείωτο τίτλο: «Η πυρηνική αποτροπή πεθαίνει. Και σχεδόν κανείς δεν το παρατηρεί».

Ειδήσεις Σήμερα: