Την ομάδα της μεταγενέστερης περιόδου συγκροτούν οι λόγοι εκείνοι στους οποίους οφείλει την εξαιρετική φήμη του ο Ισοκράτης, έργα υποδειγματικά, με χαρακτήρα σαφώς επιδεικτικό και υποβοηθητικό στην προβολή του έργου που γινόταν στη σχολή του. Εν πρώτοις, στο λόγο του Κατά των σοφιστών, που γράφτηκε στις αρχές της δεκαετίας 390-380 π.Χ., παρουσιάζεται πρώτη φορά το εκπαιδευτικό του ιδεώδες. Θέλοντας να υπεραμυνθεί των στόχων που ο ίδιος είχε θέσει, ο Ισοκράτης ανοίγει τρία μέτωπα: με τους εριστικούς φιλοσόφους, με τους δασκάλους της πολιτικής ρητορικής, που κατέφευγαν σε αυτοσχεδιασμούς, αλλά και με τους δασκάλους της δικαστηριακής ρητορείας, εκείνους που υπόσχονταν να διδάξουν την τέχνη τού συνηγορείν.

Το ίδιο κατ’ ουσίαν κίνητρο, να υπερασπιστεί δηλαδή την προσωπικότητά του και τη δράση του, το βίο του και την τέχνη του, έναντι διαφόρων διαβολών και επικρίσεων, ήταν εκείνο που ώθησε τον Ισοκράτη πολύ αργότερα, ενόσω ήταν πια 82 ετών (το 354/353 π.Χ.), να συγγράψει το λόγο του Περί αντιδόσεως. Σε αυτόν τον όψιμο λόγο του, τον μεγαλύτερο εξ όσων έχουμε στη διάθεσή μας, ο μέγας ρητοροδιδάσκαλος προβάλλει στην πραγματικότητα τις απόψεις του περί φιλοσοφίας, τις παιδευτικές του ιδέες, τη «λόγων παιδεία» που επιθυμούσε να μεταλαμπαδεύσει στους μαθητές του. Και τούτο το πράττει προβαίνοντας τρόπον τινά σε μια αυτοβιογραφία –θεωρείται ως η πρώτη της ελληνικής αρχαιότητας ή και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας εν γένει–, για την οποία έδωσε αφορμή μια δίκη που είχε ήδη ολοκληρωθεί και την οποία είχε χάσει.

Σε αυτήν τη δίκη, στον προηγηθέντα δηλαδή της συγγραφής του λόγου δικαστικό αγώνα, ο Λυσίμαχος, ενεργώντας σε βάρος του Ισοκράτη, είχε κάνει χρήση ενός δικαιώματος που του έδινε το αττικό δίκαιο, να προτείνει δηλαδή να μεταβιβαστεί το βάρος της τριηραρχίας (η τριηραρχία ήταν μια από τις λειτουργίες, τα πολυδάπανα δημόσια αξιώματα στην αρχαία Αθήνα, και συνίστατο στην ανάληψη των εξόδων που απαιτούνταν για τον εξοπλισμό μιας τριήρους) σε έναν πιο εύπορο –κατά τη δική του αντίληψη– συμπολίτη του. Ο τελευταίος, στο πλαίσιο της ειδικής διαδικασίας που ονομαζόταν αντίδοσις (ανταλλαγή), ήταν υποχρεωμένος είτε να αναλάβει ο ίδιος την οικονομική επιβάρυνση (όπερ και εγένετο στην περίπτωση του Ισοκράτη) είτε να δεχτεί ανταλλαγή περιουσιών.

*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, έκδοση έργων του Ισοκράτη στη λατινική γλώσσα (Βενετία, 1608).

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Α’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Β’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Γ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Δ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ε’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΣΤ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ζ’)

Ειδήσεις Σήμερα: