«Θα ξεκινήσω από Δευτέρα» – Βρέθηκε ο διακόπτης της αναβλητικότητας στον εγκέφαλο;

Είναι μια κατάσταση στην οποία όλοι έχουμε βρεθεί: γνωρίζουμε ότι πρέπει να κάνουμε ένα σημαντικό τηλεφώνημα, ή να ετοιμάσουμε μια βαρετή παρουσίαση, κάτι όμως μας εμποδίζει να ξεκινήσουμε.

Όταν η δυσκολία να κάνουμε το πρώτο βήμα γίνεται σοβαρή, κάτι που συμβαίνει συχνά σε ασθενείς με κατάθλιψη ή άλλες ψυχικές παθήσεις, το φαινόμενο ονομάζεται αβουλία –μια παθολογική μορφή αναβλητικότητας που μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην καθημερινότητα.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι άνθρωποι με αβουλία δεν είναι τεμπέληδες ή απερίσκεπτοι –μπορεί να θέλουν να ξεκινήσουν μια εργασία, όμως ο εγκέφαλος μοιάζει να αρνείται να πατήσει το κουμπί «ξεκίνα».

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο Current Biology εντοπίζει τώρα έναν «διακόπτη» της αναβλητικότητας στον εγκέφαλο και ανοίγει τον δρόμο για θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Κύκλωμα κινητοποίησης

Προηγούμενες μελέτες υπεδείκνυαν ότι, πριν αναλάβουμε δράση, ο εγκέφαλος εκτιμά πόσος κόπος θα χρειαστεί. Αν το κόστος αυτό είναι μεγάλο, η κινητοποίηση περιορίζεται.

Το φαινόμενο αυτό δείχνει να σχετίζεται με δύο περιοχές του εγκεφάλου, το κοιλιακό ραβδωτό σώμα (VS) και το κοιλιακό ωχρό σώμα (VP), αν και ο μηχανισμός του φαινομένου παρέμενε άγνωστος ως τώρα.

Όταν οι ερευνητές μπλόκαραν αυτό το κύκλωμα σε πιθήκους, τα ζώα ήταν πιο πρόθυμα να ξεκινήσουν μια εργασία που μέχρι τότε απέφευγαν.

Η ερευνητική ομάδα στο Πανεπιστήμιο του Κιότο ξεκίνησαν εκπαιδεύοντας δύο αρσενικούς μακάκους σε δύο εργασίες λήψης αποφάσεων. Όταν ολοκλήρωναν την πρώτη εργασία, τα πειραματόζωα αμείβονταν με μια γουλιά νερό. Όταν όμως ολοκλήρωναν τη δεύτερη, η αμοιβή συνοδευόταν από ένα ενοχλητικό φύσημα αέρα στο πρόσωπο.

«Το κοιλιακό ωχρό σώμα θα μπορούσε να είναι το κέντρο του ελλείμματος κινητοποίησης ή της απάθειας στην κατάθλιψη»

Και όπως ήταν αναμενόμενο, οι μακάκοι ήταν πιο απρόθυμοι να ξεκινήσουν τη δεύτερη εργασία. Αυτό όμως άλλαξε όταν οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια προηγμένη γενετική μέθοδο για να μπλοκάρουν την ανταλλαγή σημάτων ανάμεσα στις περιοχές VS και VP.

Με την παρέμβαση αυτή, τα ζώα ήταν σχεδόν εξίσου πρόθυμα να ξεκινήσουν τις δύο εργασίες, σαν να είχε απενεργοποιηθεί ο διακόπτης της αναβλητικότητας στον εγκέφαλο.

Τα συμπεριφορικά δεδομένα και οι ηλεκτροφυσιολογικές μετρήσεις έδειξαν ότι η περιοχή VS ανιχνεύει τις δραστηριότητες που προκαλούν στρες και στέλνει σήμα στην περιοχή VP να αναστείλει την ανάληψη δράσης.

«Το κοιλιακό ωχρό σώμα [VP] θα μπορούσε να είναι το κέντρο του ελλείμματος κινητοποίησης ή της απάθειας στην κατάθλιψη» σχολίασε στον δικτυακό τόπο του Nature ο Κεν-ίτσι Αμεμόρι, τελευταίος συγγραφέας της μελέτης.

Η ανακάλυψη του «διακόπτη κινητοποίησης», λένε οι ερευνητές, ίσως ρίχνει φως στην αβουλία και την απάθεια που παρουσιάζουν πολλοί ασθενείς με κατάθλιψη, σχιζοφρένεια ή νόσο του Πάρκινσον.

Δυνατότητα άμεσης παρέμβασης στο κύκλωμα δεν υπάρχει στην περίπτωση των ανθρώπων, ωστόσο τα ευρήματα θα μπορούσαν να αποδειχθούν χρήσιμα στην ανάπτυξη φαρμάκων ή νέων ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων, λέει η ερευνητική ομάδα.

Τονίζει, πάντως, ότι υπό κανονικές συνθήκες το κύκλωμα VS-VP είναι απαραίτητο για την επιβίωση: αν βρισκόταν υπό συνεχή κινητοποίηση, ο εγκέφαλος θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικίνδυνες δραστηριότητες ή άσκοπη υπερκόπωση.