Έκζεμα: Επτά χρόνια φαγούρα

Φαγούρα, κοκκινίλες, πρήξιμο… με λίγα λόγια έκζεμα. Έχει συμβεί σε όλους μας, αν και μερικοί ταλαιπωρούνται περισσότερο και πιο συχνά από άλλους. Γιατί είναι τόσο γενικευμένο; Μα, απλά, είναι ο μόνος τρόπος αντίδρασης του δέρματος προκειμένου να μας πει ότι κάτι δεν πάει καλά.

Το έκζεμα δεν αποτελεί ενιαία νοσολογική οντότητα αλλά ουσιαστικά περιλαμβάνει μια σειρά από νοσήματα με παρόμοια συμπτωματολογία. Οι όροι έκζεμα και δερματίτιδα συχνά χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν παρόμοιες καταστάσεις, αν και ορισμένοι ταυτίζουν το έκζεμα με την ατοπική δερματίτιδα.

Οι εκδηλώσεις του εκζέματος διαφοροποιούνται ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται. Αρχικά, στην οξεία φάση, χαρακτηρίζεται από φλεγμονή με ερυθρότητα, τοπικό οίδημα, συχνά με φυσαλίδες, και βεβαίως έντονο κνησμό. Όταν χρονίσει, το δέρμα γίνεται ξηρό, τραχύ, λίγο παχύτερο και μπορεί να σχηματιστούν ρωγμές στην επιφάνεια του. Ενίοτε υπερχρωματίζεται ή αποχρωματίζεται δημιουργώντας αισθητικό πρόβλημα.

Τα αίτια της νόσου διαφέρουν ανάλογα με το είδος του εκζέματος αν και σε μεγάλο βαθμό είναι άγνωστα. Το ατοπικό έκζεμα εμφανίζεται σε άτομα με ατοπία, μια κληρονομική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από υπερευαισθησία σε αλλεργιογόνα που φυσιολογικά δεν ενοχλούν τους περισσότερους ανθρώπους. Για το λόγο αυτό υπάρχουν συχνά περισσότεροι πάσχοντες στο ίδιο οικογενειακό περιβάλλον. Ατοπικοί είναι επίσης οι πάσχοντες από βρογχικό άσθμα και αλλεργική ρινίτιδα. Aλλοι τύποι εκζέματος μπορούν να προκληθούν από ερεθιστικές ουσίες όπως χημικά και απορρυπαντικά ή αλλεργιογόνα όπως είναι το νικέλιο. Σε καμία, όμως, περίπτωση δεν είναι μεταδοτικό και ούτε σχετίζεται με την ατομική υγιεινή του πάσχοντα.

Η διάγνωση συνήθως είναι εύκολη για τον έμπειρο ιατρό και τίθεται κλινικά. Ωστόσο, μπορεί να απαιτηθούν κάποιες εξετάσεις σε δύσκολες περιπτώσεις προκειμένου να επιβεβαιωθεί η διάγνωση ή να επιλεγεί η καταλληλότερη θεραπευτική αντιμετώπιση. Η διάγνωση μπορεί να περιλαμβάνει μία από τις ακόλουθες μορφές:

Ατοπική δερματίτιδα

Είναι η πιο συνηθισμένη μορφή εκζέματος και για αυτό το λόγο συχνά ταυτίζεται με αυτό. Προσβάλλει περίπου το 10% των παιδιών κάτω των 10 ετών και 3% του συνόλου του πληθυσμού. Αρχίζει συνήθως μεταξύ δύο και έξι μηνών, χωρίς να αποκλείεται η εμφάνισή της σε μεγαλύτερες ηλικίες. Έχει την τάση να υποχωρεί με την πάροδο του χρόνου και περίπου το 60-70% των παιδιών έχει απαλλαγεί από αυτή την κατάσταση μέχρι την εφηβεία.

Όπως προαναφέρθηκε, είναι αρκετά συχνό αλλά δεν συμβαίνει στον καθένα, παρά μόνο στα ατοπικά άτομα. Χαρακτηρίζεται από υφέσεις και εξάρσεις που προκαλούνται από κλιματολογικές αλλαγές (συνήθως έκθεση στο κρύο), λοιμώξεις, άγχος αλλά συχνά δεν υπάρχει κάποια σαφή αφορμή. Το δέρμα είναι ξηρό και οι δερματικές βλάβες εκδηλώνονται στα βλέφαρα, τα γόνατα, τους αγκώνες, τους γλουτούς, και στο λαιμό. Υπάρχει εντονότατος κνησμός και καθώς η πάθηση αφορά σε μεγάλο βαθμό τα παιδιά, είναι δύσκολο να αντισταθούν και να μην ξύσουν την πάσχουσα περιοχή. Με το τρόπο αυτό, όμως, προκαλούνται συχνά εκδορές που είναι δυνατόν να επιμολυνθούν.

Επειδή ουσιαστικά δεν πρόκειται για αλλεργία, η απομάκρυνση κάποιων τροφίμων ή περιβαλλοντικών παραγόντων έχει συνήθως περιορισμένα αποτελέσματα που δεν διαρκούν. Η αντιμετώπιση συνίσταται στην καλή ενυδάτωση της επιδερμίδας, τη χρήση τοπικών κορτικοστεροειδών και τη θεραπεία τυχόν λοιμώξεων.

Δερματίτιδα εξ επαφής

Πρόκειται για τοπική αντίδραση του δέρματος όταν έρθει σε επαφή με κάποιες συγκεκριμένες ουσίες. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έχει προηγηθεί ευαισθητοποίηση στο συγκεκριμένο παράγοντα με κατ’επανάληψη παρατεταμένη επαφή στο δέρμα, πάντα όμως σε άτομα με προδιάθεση. Χαρακτηριστικά παραδείγματα δερματίτιδας εξ επαφής είναι τα εξανθήματα στο πρόσωπο από την επαφή με κάποιο καλλυντικό (ενοχοποιούνται χρωστικές ή αρώματα), η δερματίτιδα στα αυτιά από τα σκουλαρίκια ή στο καρπό από το λουράκι του ρολογιού (νικέλιο), το έκζεμα στα χέρια από ελαστικά γάντια (λάτεξ), η δερματίτιδα των οικοδόμων από την επαφή με το τσιμέντο (χρωμικά άλατα), κ.ά.. Συνήθως το έκζεμα περιορίζεται στο σημείο επαφής με τον ενοχοποιητικό παράγοντα αλλά είναι δυνατόν να έχουμε και βαρύτερες εκδηλώσεις.

Παραλλαγή της δερματίτιδας εξ επαφής είναι η πρωτοπαθής τοξική (ή ερεθιστική) δερματίτιδα εξ επαφής. Σε αυτή την περίπτωση, ο παράγοντας δρα άμεσα ερεθιστικά στο δέρμα όσο παρατείνεται και επαναλαμβάνεται η επαφή και δεν απαιτείται προηγούμενη ευαισθητοποίηση. Κατά τα άλλα, εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο. Οι παράγοντες που ενοχοποιούνται είναι απορρυπαντικά, σαπούνια, χημικές ουσίες, φυτά, και πολλά ακόμη. Χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις είναι η δερματίτιδα στα χέρια των νοικοκυρών από τη διαρκή έκθεση στο νερό και στα απορρυπαντικά, η δερματίτιδα εκ σπάργανων στα βρέφη εξαιτίας της διαβροχής του δέρματος που περικλείεται από την πάνα με τα ούρα και τα κόπρανα του, κ.ά.. Η ερεθιστική δερματίτιδα είναι δυνατόν να εξελιχτεί σε αλλεργική δερματίτιδα με αποτέλεσμα η παραμικρή επαφή με την ερεθιστική ουσία να προκαλεί έκζεμα.

Η αντιμετώπιση, και στις δύο περιπτώσεις, βασίζεται στην απομάκρυνση του ενοχοποιητικού παράγοντα ή την προστασία από αυτόν πχ. με τη χρήση γαντιών. Στην οξεία φάση μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κορτικοειδή και ενυδατικές κρέμες.

Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα

Πρόκειται για μια συνηθισμένη φλεγμονή του δέρματος που χαρακτηρίζεται από ερυθρό, λεπιδωτό δέρμα με κιτρινωπές φολίδες. Είναι αγνώστου αιτιολογίας, αν και ενοχοποιείται από πολλούς μια ευαισθησία του οργανισμού στον μύκητα pityrosporum ovale. Πάντως έχει την τάση να επιβαρύνεται σε ψυχοπιεστικές συνθήκες. Αποτελεί τη μόνη μορφή εκζέματος που δεν συνοδεύεται από κνησμό. Στα βρέφη μέχρι ενός έτους εκδηλώνεται στο τριχωτό της κεφαλής, στο μέτωπο, στα φρύδια, πίσω από τα αυτιά και στη βουβωνική χώρα. Συνήθως αυτοϊάται σε μερικούς μήνες αλλά η χρήση ενυδατικών κρεμών και ενίοτε ήπιων κορτικοειδών βοηθά. Στους ενήλικες εκδηλώνεται επιπλέον στο λαιμό, στο στήθος, στην πλάτη, και στις μασχάλες. Όταν εμφανίζεται στο τριχωτό της κεφαλής αποτελεί τη γνωστή σε όλους πιτυρίδα. Αντιμετωπίζεται με ειδικά σαμπουάν, κορτικοειδείς αλλά και αντιμυκητιασικές κρέμες.

Δυσιδρωσικό έκζεμα

Είναι μια αγνώστου αιτιολογίας μορφή εκζέματος, που εμφανίζεται κυρίως σε μικρότερες ηλικίες. Χαρακτηρίζεται από πολύ μικρές φυσαλίδες που έχουν την τάση να συρρέουν και εμφανίζονται στην πλάγια επιφάνεια των δακτύλων, στα χέρια και στα πόδια. Δεν σχετίζεται με τον ιδρώτα αλλά συνδέεται με στρες. Αντιμετωπίζεται με κορτικοειδή αλλά συχνά απαιτούνται και αντιβιοτικά γιατί επιμολύνεται εύκολα.

Δισκοειδές ή Νομισματοειδές έκζεμα

Εμφανίζεται τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες, οπότε θεωρείται συχνά ότι αποτελεί συνέχεια του ατοπικού εκζέματος της παιδικής ηλικίας. Οι εκζεματικές αλλοιώσεις είναι ερυθρές, στρογγυλές και σαφώς περιγεγραμμένες. Εντοπίζονται στον κορμό ή στα κάτω άκρα και είναι πιο επίμονες από αυτές του ατοπικού εκζέματος. Αντιμετωπίζεται με το ίδιο τρόπο, δηλαδή με καλή ενυδάτωση και κορτικοειδή.

Δερματίτιδα εκ στάσεως

Εμφανίζεται στα κάτω άκρα σε άτομα με κιρσούς. Εντοπίζεται στην περιοχή του δέρματος πάνω από τις πάσχουσες φλέβες, κυρίως στην περιοχή του αστραγάλου όπου η κυκλοφορία του αίματος στα άτομα με φλεβική ανεπάρκεια, δεν είναι καλή. Απαιτεί σωστή αντιμετώπιση, τόσο το έκζεμα όσο και οι κιρσοί, καθώς το δέρμα μπορεί να εξελκωθεί και να δημιουργηθεί πληγή.

Διαπιστώνει κανείς ότι επαναλαμβάνεται μονότονα η ίδια θεραπευτική αγωγή: κορτικοειδή και ενυδάτωση. Πρέπει, όμως να τονιστεί ότι δεν είναι όλα τα κορτικοειδή το ίδιο, καθώς διαφέρουν ως προς την ισχύ και τη μορφή, δηλαδή αν είναι κρέμα ή λιπαρή αλοιφή. Το ίδιο ισχύει και για τις ενυδατικές κρέμες και αλοιφές οι οποίες βοηθούν ιδιαίτερα μεταξύ των εξάρσεων και πρέπει να εφαρμόζονται μετά το μπάνιο σε ελαφρά υγρό δέρμα. Συχνά απαιτείται πειραματισμός μέχρι να βρεθεί η καταλληλότερη. Ως επιβοηθητικά συχνά χορηγούνται αντιισταμινικά, κυρίως για τον νυκτερινό κνησμό. Τέλος, σε βαρύτερες περιπτώσεις μπορεί να κριθεί αναγκαία η λήψη κορτικοειδών από το στόμα και σε ορισμένες περιπτώσεις αγωγή με υπεριώδη ακτινοβολία. Σε κάθε περίπτωση ο ιατρός είναι αρμόδιος για να αποφασίσει την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή σε συνεργασία με τον ασθενή.

Όπως γίνεται αντιληπτό, δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για καμιά μορφή του εκζέματος. Ωστόσο, μπορεί κανείς να πάρει κάποια απλά μέτρα στη καθημερινή του ζωή ώστε να αποφεύγει τις εξάρσεις και να ανακουφίζει τα συμπτώματα, ιδίως ο χρονίως πάσχον από ατοπική δερματίτιδα.

Προπαντός, απαιτείται ψυχραιμία. Το έκζεμα δεν απειλεί τη ζωή κανενός. Τα περισσότερα παιδιά το ξεπερνούν μεγαλώνοντας ενώ τα συμπτώματα σε μικρούς και μεγάλους μπορούν να ελεγχθούν αποτελεσματικά με τη βοήθεια του δερματολόγου σας.

health.in.gr