Στην Κύπρο βρέθηκαν οι αρχαιότερες ενδείξεις εξημέρωσης του περιστεριού

Χρησιμοποιήθηκαν ευρέως ως τροφή, ως αγγελιαφόροι, ως πηγή λιπάσματος και ως θρησκευτικό σύμβολο: τα περιστέρια μπορεί να θεωρούνται σήμερα ενοχλητικοί παρείσακτοι των πόλεων, κάποτε όμως έπαιζαν σημαντικό ρόλο στις ανθρώπινες κοινωνίες.

Η στενή σχέση με τον άνθρωπο είναι εμφανής στον αρχαιολογικό χώρο του Τεκέ Χαλά Σουλτάνας στην Κύπρο, ένα λιμάνι της Εποχής του Χαλκού κοντά στη Λευκωσία. Τα οστά περιστεριού που βρέθηκαν σε μεγάλες ποσότητες είναι οι αρχαιότερες άμεσες ενδείξεις εξημέρωσης του πτηνού, αναφέρουν ολλανδοί και αμερικανοί ερευνητές στην επιθεώρηση Antiquity.

Τα ευρήματα, τα οποία χρονολογούνται γύρω στα 3.500 χρόνια πριν, είναι σχεδόν χίλια χρόνια αρχαιότερα από τις αμέσως επόμενες ενδείξεις, περιστερώνες που χτίστηκαν στην Ελλάδα και τη Μέση Ανατολή την πρώτη χιλιετία π.Χ.

Αγαλματίδιο περιστεριού από ασβεστόλιθο που βρέθηκε στην Κύπρο και χρονολογείται στο 600-480 π.Χ. (New York Metropolitan Museum of Art)

«Οι άνθρωποι ξέχασαν τα περιστέρια σχετικά πρόσφατα» δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Άντερσον Κάρτερ του Πανεπιστημίου του Γκρένιγκεν, πρώτη συγγραφέας της μελέτης.

Τα περιστέρια παρέμεναν χρήσιμα μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. «Χρησιμοποιούνταν για να μεταφέρουν μηνύματα και είχαν σημαντικό ρόλο στους πολέμους» επισήμανε η ερευνήτρια.

«Μετά όμως ήρθαν πολλές τεχνολογικές εξελίξεις, η εφεύρεση του τηλεγράφου και μετά του τηλεφώνου, οπότε τα περιστέρια έμειναν χωρίς δουλειά».

Δεδομένου όμως ότι συμβίωναν με τους ανθρώπους για χιλιάδες χρόνια, τα περιστέρια έγιναν μόνιμοι κάτοικοι των πόλεων.

Μόνο μετά τη βιομηχανική επανάσταση «διαδόθηκε η άποψη ότι είναι παράσιτα, βρόμικα και φορείς ασθενειών» είπε η Κάρτερ.

Το τζαμί του Τεκέ Χαλά Σουλτάνας στις όχθες της Αλυκής της Λευκωσίας (Α. Savin / Wikimedia Commons)

Η μελέτη αφορά το κοινό περιστέρι (Columba livia), το οποίο πιστεύεται ότι κατάγεται από τη Μεσόγειο. Γενετικές αναλύσεις έχουν δείξει ότι τα σημερινά περιστέρια των πόλεων σε όλο τον κόσμο παρουσιάζουν στενή συγγένεια με άγρια περιστέρια της Μέσης Ανατολής.

Η ομάδα της Κάρτερ εξέτασε 159 οστά περιστεριών, πολλά από τα οποία έφεραν ίχνη κοπής και καύσης, ένδειξη ότι τα πτηνά χρησιμοποιούνται ως τροφή.

Η χρονολόγηση με ραδιοϊσότοπα έδειξε ότι τα περιστέρια έχησαν τον 13^ο και τον 14^ο αιώνα, στη διάρκεια της Εποχής του Χαλκού.

Απομονώνοντας το κολλαγόνο των οστών, οι ερευνητές προσδιόρισαν τις αναλογίες αζώτου και άνθρακα, οι οποίες εξαρτώνται από τη διατροφή του ζώου. Οι μετρήσεις συγκρίθηκαν με οστά ανθρώπων και ζώων της ίδιας περιόδου στην Κύπρο.

«Τα περιστέρια του Τεκέ Χαλά Σουλτάνας παρουσιάζουν σημαντική επικάλυψη με τα αποτελέσματα που έδωσαν άνθρωποι από άλλους κυπριακούς χώρους της Εποχής του Χαλκού, κάτι που δείχνει ότι η διατροφή τους ήταν πιθανότατα πολύ παρόμοια με την ανθρώπινη» ανέφερε η Κάρτερ.

Στην κλασική κυπριακή παράδοση, τα περιστέρια συνδέονταν στενά με την Αφροδίτη, η οποία σύμφωνα με τον μύθο γεννήθηκε στην Κύπρο.

Ο Τεκές Χαλά Σουλτάνας ήταν συγκρότημα ιερών χώρων, παραμένει όμως άγνωστο το κατά πόσο τα περιστέρια που ζούσαν εκεί συνδέονταν με τη λατρεία της θεότητας.