Γεώργιος Ράλλης: Η Δημοκρατία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ήρεμο πολιτικό κλίμα

Στις 8 Μαΐου 1980, ημέρα Πέμπτη, ο Γεώργιος Ράλλης αναδείχθηκε αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας, αφού επικράτησε του ανθυποψηφίου του, Ευάγγελου Αβέρωφ, στη σχετική ψηφοφορία που διενεργήθηκε στην αίθουσα της Γερουσίας, με ψήφους 88 έναντι 84 (και τριών λευκών ψηφοδελτίων) επί συνόλου 175 ψηφισάντων βουλευτών τού τότε κυβερνώντος κόμματος.

Οι δύο πολιτικοί άνδρες είχαν διεκδικήσει την αρχηγία της ΝΔ μετά την παραίτηση του ιδρυτή του κόμματος, Κωνσταντίνου Καραμανλή, από την πρωθυπουργία και την ηγεσία της ΝΔ. Ο Καραμανλής, μάλιστα, είχε ήδη εκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας τρεις ημέρες νωρίτερα, στις 5 Μαΐου, ενώ η ορκωμοσία του έμελλε να ακολουθήσει λίγες ημέρες αργότερα, στις 15 Μαΐου.

Ο Γεώργιος Ράλλης, μετά την εκλογή του στην ηγεσία της ΝΔ, προέβη —κατόπιν εντολής που έλαβε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τσάτσο— στο σχηματισμό κυβερνήσεως (σε αυτή συμμετείχε ως υπουργός Εθνικής Αμύνης και ο Ευάγγελος Αβέρωφ, ο οποίος πάντως αρνήθηκε να αναλάβει χρέη αντιπροέδρου του υπουργικού συμβουλίου), η οποία ορκίστηκε το Σάββατο 10 Μαΐου 1980.

Στο φύλλο του «Βήματος» που είχε κυκλοφορήσει την επομένη, Κυριακή 11 Μαΐου 1980, υπήρχε μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη που είχε παραχωρήσει ο νέος πρωθυπουργός στο δημοσιογράφο Ανδρέα Δεληγιάννη.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 11.5.1980, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Από την εν λόγω συνέντευξη προέρχονται τα ακόλουθα αποσπάσματα, δηλωτικά του ήθους, της ευπρέπειας και της όλης κοσμοθεωρίας του Γεωργίου Ράλλη:

Αυτός ο «υπερβολικά τυχερός άνθρωπος» (όπως τον χαρακτηρίζουν μερικοί), που από χθες κυβερνάει τη χώρα, είναι όντως ανοιχτόκαρδος και εγκάρδιος, ανήκει στην κατηγορία των πιο κομψών Αθηναίων, είναι «σπόρτσμαν» κι από τους πιο εργατικούς πολιτικούς. Για τον κ. Γεώργιο Ράλλη η δουλειά αρχίζει στις 6 το πρωί και τελειώνει αφού συμπληρωθούν 14 ώρες. Θέλοντας προφανώς να δείχνει «ελεύθερος κι ανεξάρτητος», κυκλοφορεί με τα πόδια, όντας πρωθυπουργός, χωρίς σωματοφύλακα!

Η συνάντησή μας έγινε την Παρασκευή το απόγευμα (σ.σ. 9 Μαΐου 1980). Ήταν ακόμα ζαλισμένος απ’ τη νίκη του και συγκινημένος που την άλλη μέρα θα ορκιζόταν πρωθυπουργός.

«Δεν θάθελα να δώσω καμιά συνέντευξη, αλλά μιας και την υποσχέθηκα…»

Με πέρασε στο γραφείο του, στο υπουργείο Εξωτερικών (σ.σ. ο Ράλλης ήταν μέχρι τότε υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Καραμανλή), που πάνω ακριβώς από την καρέκλα του, κρεμασμένη στον τοίχο, ήταν μια εικόνα, που θα πρέπει νάναι μεγάλης αξίας.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 9.5.1980, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

«Τι σας ενδιαφέρει να μάθετε;»

Ο πρωθυπουργός της χώρας παρακάλεσε να μην τον ενοχλήσουν για είκοσι λεπτά.

«Δεν θα μπορέσω περισσότερο, καταλαβαίνετε, αύριο ορκίζεται η κυβέρνηση…»

Αμέσως παρακάλεσε να ρίξει μια ματιά στις ερωτήσεις, πάνω-κάτω να ξέρει. Μα δεν υπήρχαν ερωτήσεις…

Συμφώνησε να δώσει αυτή τη συνέντευξη, την πρώτη που δίνει ως πρωθυπουργός, χωρίς να θέσει κανέναν απολύτως όρο. Δέχτηκε να μαγνητοφωνηθεί και να δημοσιευτεί χωρίς καμιά από μέρους του αλλοίωση.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 10.5.1980, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Και ιδού η συνέντευξη:

— Κύριε Πρόεδρε, ας αρχίσουμε απ’ αυτό που θα ρωτούσε ο καθένας αυτή τη στιγμή, από την απλή ερώτηση: τι σκέφτεται ένας άνθρωπος που ετοιμάζεται να κυβερνήσει τον τόπο;

Δεν είναι διαφορετικά τα συναισθήματά μου από εκείνα που είχα όταν ανελάμβανα πριν από δύο χρόνια, παραδείγματος χάριν, το υπουργείο Εξωτερικών. Για μένα το υπουργείο των Εξωτερικών ήταν τελείως άγνωστο και επί πλέον δεν είχα καμία διάθεση να το αναλάβω. Ο τότε όμως πρωθυπουργός με κάλεσε να το πάρω, διότι ο φίλος κ. Παπαληγούρας ήταν άρρωστος, και θεωρούσε ότι μόνο εγώ μπορούσα να τον αντικαταστήσω. Επήγα με δέος. Ήξερα βέβαια από την κυβερνητική επιτροπή τα προβλήματα του υπουργείου σε γενικές γραμμές, αλλά δεν είχα εμβαθύνει σ’ αυτά ποτέ. Έτσι και σήμερα αισθάνομαι κάποιο δέος, διότι όπως καταλαβαίνετε δεν είναι η διοίκηση ή η διεύθυνση κάποιου υπουργείου ή κάποιας υπηρεσίας, αλλά είναι η διοίκηση, η επίβλεψη και ο ρυθμός ολόκληρης της διοικητικής μηχανής. Μετά από ένα-ενάμισυ μήνα ελπίζω να ’χω συνηθίσει κι αυτό το δέος να μου έχει περάσει, όπως μου περνούσε κάθε φορά που ανελάμβανα ένα νέο υπουργείο.

— Πώς θα μπορούσατε να χαρακτηρίσετε τη νίκη σας στην κοινοβουλευτική ομάδα; Θάλεγε κανείς, κύριε Πρόεδρε, πως είναι μια νίκη όχι και τόσο ευχάριστη, εννοούμε ότι είναι μια νίκη που κουβαλάει πάρα πολλά προβλήματα.

Η κάθε υπεύθυνη ανάληψη πολιτικής θέσεως έχει και τους κινδύνους της, και ιδιαίτερα στον τόπο μας τα τελευταία πέντε χρόνια λίγες ήταν θάλεγα οι ξεκούραστες ώρες και περισσότερες οι ανήσυχες. Τώρα έχουμε μπροστά μας μια αναστάτωση παγκόσμια· συνεπώς, εάν λογάριαζα αυτό που μου λέτε, θα έπρεπε να μην αναλάβω, να μην αποδεχτώ την τιμή που μου έκαναν οι συνάδελφοί μου, αλλά και κανένας άλλος δεν θα έπρεπε να αναλάβει. Τι έπρεπε να γίνει; Ν’ αφήσουμε τον τόπο χωρίς διοίκηση, επειδή τα προβλήματα είναι δύσκολα; Βεβαίως τα προβλήματα είναι δύσκολα, ελπίζω όμως ότι θα τα ξεπεράσουμε χωρίς απώλειες.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 11.5.1980, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

— Αλήθεια, τόχατε σκεφθεί ποτέ ότι θα γινόσασταν πρωθυπουργός της Ελλάδος;

Πριν από πολλά χρόνια είχα ελπίσει ότι κάποτε το τέρμα της πολιτικής μου σταδιοδρομίας θα ήταν η πρωθυπουργία. Τα τελευταία χρόνια, είναι αλήθεια, δεν μου πέρασε από το μυαλό παρά μόνο φευγαλέα. Πίστεψα ότι είναι δυνατό να γίνει όταν ο μέχρι προχθές αρχηγός μας απεφάσισε να διεκδικήσει το χρίσμα του Προέδρου της Δημοκρατίας. Τότε πίστεψα ότι έχω ίσως τη δυνατότητα να ψηφιστώ από την πλειοψηφία των συναδέλφων μου. Πάντοτε όμως είχα υπόψη μου ότι υπάρχει και το άλλο ενδεχόμενο, ότι θα μπορούσε να προκριθεί ο κ. Αβέρωφ. Το αποτέλεσμα της εκλογής απέδειξε ότι είχα δίκιο, η διαφορά ήταν πάρα πολύ μικρή.

— Μια λεπτή ερώτηση, κύριε Πρόεδρε… Εάν υποθέσουμε ότι δεν ήσασταν εσείς ο αντίπαλος του κυρίου Αβέρωφ, αλλά κάποιος άλλος, θα τον ψηφίζατε τον κύριο Αβέρωφ;

Βεβαίως. Με τον κύριο Αβέρωφ έχω συνεργασθεί πεντέμισυ χρόνια συνεχώς. Γιατί να μην τον εψήφιζα ως αρχηγό του κόμματος; Πιστεύω πως θάτανε ένας πολύ καλός αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας, είναι φυσικό όμως τα υποκειμενικά κριτήρια να με κάνουν να πιστεύω ότι εγώ θα ήμουν καλύτερος. Γι’ αυτό άλλωστε έβαλα υποψηφιότητα. Πίστευα πως είμαι καλύτερος από τον κύριο Αβέρωφ.

— Τον συμπαθείτε καθόλου τον κύριο Αβέρωφ;

Βεβαίως και τον συμπαθώ. Είχαμε και ελπίζω να έχουμε και στο μέλλον φιλικότατες σχέσεις.

— Εκείνος μπορεί να πει το ίδιο για σας;

Ξέρω ότι σε πολλές περιπτώσεις έχει εκφραστεί με επαίνους για το πρόσωπό μου.

«ΤΑ ΝΕΑ», 9.5.1980, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

— Κύριε Πρόεδρε, είστε ίσως απ’ τους λίγους πολιτικούς που έχουν συγκεντρώσει τόσους πολλούς τίτλους. Σας θεωρούν βασιλόφρονα, κάποια άλλη στιγμή σάς αποκάλεσαν ακροδεξιό, είστε αντικομμουνιστής, αντιδικτατορικός, μα σας θεωρούν και φιλελεύθερο και δημοκράτη. Τι απ’ όλα είστε;

Πιστεύω ότι όλοι αυτοί οι τίτλοι, ή οι περισσότεροι τουλάχιστον απ’ αυτούς, δεν αντιμάχονται ο ένας τον άλλον, αλλά συμβαδίζουν ο ένας με τον άλλον. Ο δημοκράτης είναι και αντικομμουνιστής, είναι και φιλελεύθερος…

— Δεν είναι βασιλόφρων.

Η βασιλευομένη δημοκρατία…

— Μιλάμε για την Ελλάδα φυσικά…

Η βασιλευομένη δημοκρατία είναι κι αυτή κοινοβουλευτική δημοκρατία. Ο δημοκράτης που πίστευε ότι η βασιλευομένη δημοκρατία ήταν καλύτερη από την προεδρευομένη δημοκρατία, όταν απεφάνθη ο λαός υπέρ του συστήματος της προεδρευομένης, όπως ήταν φυσικό υποτάχθηκε στη θέληση της πλειοψηφίας. Διαφορετικά δεν θα ήταν δημοκράτης. Γι’ αυτό λέω ότι, επειδή παλιά ψήφισα βασιλιά, δεν σημαίνει ότι δεν είμαι δημοκράτης. Και τότε που τον εψήφιζα ήμουνα δημοκράτης, δεν εψήφιζα απόλυτον μονάρχη. Ψήφιζα βασιλέα επικεφαλής ενός κράτους όπου θα υπερίσχυε το κοινοβουλευτικό πολίτευμα. Δεν βλέπω, λοιπόν, γιατί όλη αυτή η συζήτηση για το πιστεύω μου… Με κάνει να εκπλήσσομαι, γιατί είμαι από εκείνους τους ανθρώπους που ποτέ δεν έκρυψαν το πιστεύω τους. Πάντοτε λέω ανοιχτά εκείνο που πιστεύω. Είμαι αντικομμουνιστής. Πάντοτε πίστευα ότι μπορεί κανείς να εναντιωθεί στον κομμουνισμό με άλλους τρόπους. […]

— Κύριε Πρόεδρε, σήμερα που μιλάμε, κι από αύριο που αναλαμβάνετε πρωθυπουργός, έχει σημασία να θυμήσετε την ιδεολογία σας. Ποια είναι.

Η ιδεολογία μου είναι αυτή την οποία έχω πει επανειλημμένα, την έχω γράψει: πιστεύω ότι στην Ελλάδα πρέπει να υπάρχει μια κοινοβουλευτική δημοκρατία, όπως και έχουμε, η οποία να λειτουργεί κατά τρόπο άψογο, και αυτό σημαίνει ότι όλοι πρέπει να συμμορφώνονται και να υπακούουν στους νόμους, και να σταματήσει η νοοτροπία που είναι δυστυχώς εκτεταμένη στον τόπο μας, ότι ο χαμένος πρέπει πάντοτε να διαμαρτύρεται και να καταλογίζει την ήττα του σε λόγους άσχετους προς αυτόν. […]

— Κύριε Πρόεδρε, στον τόπο μας πολλά πράγματα πάνε στραβά. Το λέμε όλοι και τα ζούμε καθημερινά. Έχει σημασία αυτή τη στιγμή να μας πείτε από πού θ’ αρχίσετε. Ποιο είναι το μεγάλο πρόβλημα που σας απασχολεί.

Έχουμε εμείς οι Έλληνες την κακή συνήθεια να παραπονούμεθα συνεχώς για τα κακά του τόπου. Παντού υπάρχουν στραβά πράγματα. Μόνο στον Παράδεισο όλα είναι τέλεια, και δεν φαντάζομαι να έχει φιλοδοξήσει κανείς από εμάς αυτή τη στιγμή να εγκαταλείψει τα εγκόσμια και να πάει στον Παράδεισο. Μια κυβέρνηση δεν μπορεί ν’ αφοσιωθεί σ’ έναν τομέα. Πρέπει να αφοσιωθεί σ’ όλους τους τομείς. Πότε στον έναν, πότε στον άλλον τομέα θα ρίξει το περισσότερο βάρος, ανάλογα με τις περιστάσεις, αν όμως στραφείτε προς την Εθνική Άμυνα και εγκαταλείψετε την Πρόνοια ή την Παιδεία ή την Κοινωνική Ασφάλιση, δεν κάνετε τίποτε. Αν εγκαταλείψετε την Άμυνα και ρίξετε το βάρος σας όλο στα δημοσιονομικά, πάλι κι αυτό θα είναι σε βάρος του γενικότερου συμφέροντος. Πάντοτε πρέπει κανείς να έχει στραμμένη την προσοχή του σ’ όλα, να φροντίζει να έχει ένα πρόγραμμα για όλους τους τομείς και βεβαίως να είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει και τα απρόοπτα, διότι συνεχώς στη ζωή υπάρχουν απρόοπτα.

«ΤΑ ΝΕΑ», 10.5.1980, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

— Να κάτι που ενοχλεί στην πολιτική ζωή, κύριε Πρόεδρε: το ρουσφέτι. Κατά καιρούς έχετε αντιταχθεί στο ρουσφέτι. 

Δεν έχω απλώς αντιταχθεί κατά καιρούς. Είμαι εναντίον του ρουσφετιού.

— Και τι θα κάνετε εναντίον του ρουσφετιού; Στο χέρι σας είναι να κάνετε κάτι.

Δεν είναι στο χέρι μου. Πρέπει να πιστέψουν οι Έλληνες πολίτες ότι πρέπει να συμμορφώνονται στους νόμους του κράτους. Είμαι εκείνος που επέβαλα τους διαγωνισμούς στις Δημόσιες Υπηρεσίες και πριν από μένα υπήρξε και υπάρχει το άψογο σύστημα των εξετάσεων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα. Τον πρώτο καιρό της εφαρμογής του συστήματος πολύ λίγοι Έλληνες πίστευαν ότι αποκλείεται να υπάρξει διαστρέβλωση του αποτελέσματος, και μάλιστα έπαιρνα πολλά γράμματα από φίλους ή και από αγνώστους που μου έλεγαν τον πόνο τους, γιατί το παιδί τους πρέπει να μπει στο Πανεπιστήμιο ή στο Πολυτεχνείο, και γι’ αυτούς τους λόγους πρέπει να επέμβω για να διορθώσω τη βαθμολογία — την οποία βεβαίως δεν ήταν δυνατό να τη διορθώσω. Αυτή η νοοτροπία πρέπει να εγκαταλειφθεί λίγο-λίγο κι όλοι εσείς οι πολίτες πρέπει να πεισθείτε ότι το ρουσφέτι πρέπει να εκλείψει απ’ όλους χωρίς να κάνετε εξαίρεση για τον εαυτό σας.

— Το δικό σας αίτημα, κύριε Πρόεδρε, ποιο είναι; Τι ζητάτε, ας πούμε, από τα πολιτικά κόμματα;

Είναι αυτό που είπα προχθές, μιλώντας στους συναδέλφους για να τους ευχαριστήσω για την εκλογή μου: ότι η Δημοκρατία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ήρεμο πολιτικό κλίμα.

— Κι όταν λέτε «ήρεμο πολιτικό κλίμα», τι εννοείτε; Μήπως αποκλείετε την κριτική;

Όχι. Αποκλείω την εξαλλοσύνη. Αποκλείω τους χαρακτηρισμούς σαν κι αυτούς: «εκποιεί» ή «απεμπολεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδος». Ή είναι έτοιμος «να δώσει τα άγια τοις κυσί», κι όλα αυτά. Κανένας Έλληνας πολιτικός δεν πιστεύω ότι είναι έτοιμος να απεμπολήσει την Ελλάδα, κι όσοι λοιπόν χαρακτηρίζουν τον αντίπαλό τους χρησιμοποιώντας αυτούς τους χαρακτηρισμούς είναι εκείνοι που χαλάνε το ήρεμο πολιτικό κλίμα, και δυστυχώς εσείς, οι εφημερίδες, έχετε μεγάλη ευθύνη, διότι προβάλλετε αυτές τις διακηρύξεις, ενώ θάπρεπε να μην τις δημοσιεύετε καν.

— Τι ιδέα έχετε για το σοσιαλισμό, κύριε Πρόεδρε;

Είμαι εναντίον του σοσιαλισμού, πιστεύω στην ελεύθερη οικονομία, όπως όμως διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια. Δεν πιστεύω, δηλαδή, ότι ο πολίτης μπορεί να δρα οικονομικά ελεύθερα, χωρίς περιορισμούς, και πιστεύω ακόμα αυτό που εφαρμόσαμε στην πράξη, ότι ορισμένες μεγάλες βιομηχανίες που θα μπορούσαν να αποβούν μονοπωλιακές, πρέπει να αναλαμβάνονται από το κράτος, παρ’ όλο ότι ξέρω πως είναι δυνατόν, σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι πράξεις να αποβαίνουν σε βάρος του κράτους.