Οι ΗΠΑ φτωχαίνουν, η Ευρώπη βγαίνει μπροστά – Ο νέος δείκτης που αποκαλύπτει την αληθινή εικόνα

Σχεδόν διπλάσιο χρόνο χρειάζεται ένας μέσος εργαζόμενος στις ΗΠΑ για να αποκτήσει την ίδια αγοραστική δύναμη με κάποιον που εργάζεται στη Γερμανία, τη Γαλλία ή το Ηνωμένο Βασίλειο. Το στοιχείο αυτό προκύπτει από μια νέα μέθοδο μέτρησης της φτώχειας που ανέπτυξε ο Ολιβιέ Στερκ, αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, και λαμβάνει υπόψη τις διαφορές κόστους ζωής μεταξύ χωρών, ώστε η σύγκριση να είναι ουσιαστική και όχι μόνο νομισματική.

Μια πλούσια οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται και να γίνεται φτωχότερη όταν υπάρχει ανισότητα, λέει ο Στερκ

Τα ευρήματα με βάση τη νέα μέτρηση δείχνουν ότι οι ΗΠΑ υστερούν σε σχέση με την Ευρώπη, καθώς η φτώχεια εκεί αυξάνεται σχεδόν αδιάλειπτα από το 1990 και αυτό όχι λόγω ύφεσης αλλά λόγω της ανισότητας.

Όπως αναφέρει το Euronews που παρουσιάζει τη μεθοδολογία του Στερκ – που ο ίδιος ονομάζει «μέση φτώχεια» -, η σύγκριση οικονομιών και επιπέδων φτώχειας παραμένει σύνθετη, καθώς διαφορετικοί δείκτες οδηγούν σε διαφορετικά συμπεράσματα. Σε όρους ισοδυναμίας αγοραστικής δύναμης (PPP), οι ΗΠΑ βρίσκονται σε σαφώς ισχυρότερη θέση από τις περισσότερες χώρες της ΕΕ, με εξαίρεση το Λουξεμβούργο και την Ιρλανδία.

Ωστόσο, σημειώνει ο καθηγητής, «η μέση φτώχεια είναι αισθητά υψηλότερη, παρότι τα μέσα εισοδήματα υπερβαίνουν εκείνα των περισσότερων χωρών της Δυτικής Ευρώπης». Όταν συγκρίνεται το κατά κεφαλήν ΑΕΠ με την Ευρώπη, προκύπτει ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα: η φτωχότερη πολιτεία των ΗΠΑ ανταγωνίζεται τη Γερμανία. Το τρίτο τρίμηνο του 2024, το Μισισίπι κατέγραψε κατά κεφαλήν ΑΕΠ 49.780 ευρώ (53.872 δολάρια), έναντι 51.304 ευρώ στη Γερμανία, μια διαφορά μόλις περίπου 1.500 ευρώ.

Τι είναι η «μέση φτώχεια»

Ο Ολιβιέ Στερκ τονίζει ότι η φτώχεια δεν είναι απλώς ναι ή όχι, πάνω ή κάτω από το όριο, αλλά κλίμακα με διαβαθμίσεις που αποκαλύπτει το πραγματικό εύρος της ανισότητας. Αυτή η διαφορά στην οπτική αλλάζει εντελώς τη δημόσια συζήτηση.

Σύμφωνα με την έρευνά του, η οποία δημοσιεύθηκε στο SSRN, η «μέση φτώχεια» ορίζεται ως ο μέσος χρόνος που απαιτείται για να αποκτήσει κανείς ένα δολάριο. «Ο δείκτης είναι περιεκτικός, λαμβάνει υπόψη την κατανομή του εισοδήματος, μπορεί να αναλυθεί σε επιμέρους συνιστώσες και συνάδει με τον τρόπο που τόσο οι ειδικοί όσο και το ευρύ κοινό αντιλαμβάνονται τη φτώχεια», σημειώνει.

Το ένα δολάριο υπολογίζεται σε διεθνή δολάρια. Αυτό σημαίνει ότι αγοράζει την ίδια ποσότητα αγαθών και υπηρεσιών σε οποιαδήποτε χώρα, όπως και το αμερικανικό δολάριο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με τα στοιχεία για την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης (PPP). Ο «χρόνος» αναφέρεται σε μια ημέρα της ζωής οποιουδήποτε, σε οποιαδήποτε ηλικία και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, όχι μόνο κατά τις ώρες εργασίας.

Τι έδειξαν οι μετρήσεις

Το 2025, στις ΗΠΑ απαιτούνται 63 λεπτά για την απόκτηση ενός δολαρίου. Στη Γερμανία ο αντίστοιχος χρόνος είναι 26 λεπτά, στη Γαλλία 31 λεπτά και στο Ηνωμένο Βασίλειο 34 λεπτά. Τα νούμερα υποδεικνύουν ότι η μέση φτώχεια στις ΗΠΑ είναι περίπου διπλάσια σε σύγκριση με τις τρεις αυτές ευρωπαϊκές χώρες.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο δείκτης καταγράφει μείωση της φτώχειας κατά 55% από το 1990, καθώς ο απαιτούμενος χρόνος για την απόκτηση ενός δολαρίου έχει υποχωρήσει από περίπου μισή ημέρα σε πέντε ώρες.

Στις ΗΠΑ, όμως, η εικόνα είναι αντίστροφη. Σύμφωνα με τη νέα μέτρηση, η μέση φτώχεια αυξάνεται σχεδόν αδιάλειπτα από το 1990, παρά τη σημαντική άνοδο των μέσων εισοδημάτων. Αντίθετα, στις περισσότερες χώρες υψηλού εισοδήματος έχει καταγραφεί μείωση.

Χαρακτηριστικά, το 1990 απαιτούνταν 43 λεπτά για την απόκτηση ενός δολαρίου στις ΗΠΑ, χρόνος σχεδόν ίσος με της Γαλλίας (42 λεπτά) και μικρότερος από του Ηνωμένου Βασιλείου (51 λεπτά), ενώ η Γερμανία κατέγραφε την καλύτερη επίδοση με 34 λεπτά.

«Αν επιλέξουμε τυχαία δύο άτομα από αυτούς τους πληθυσμούς, ο αναμενόμενος λόγος των εισοδημάτων τους ξεπερνά το 4 στις ΗΠΑ, έναντι περίπου 1,5 στις τρεις ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό δείχνει πόσο μεγαλύτερη είναι η διασπορά εισοδημάτων στις ΗΠΑ», εξηγεί ο Στερκ. Ως αποτέλεσμα, μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού βρίσκεται σε χαμηλά εισοδήματα και χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να κερδίσει ένα δολάριο.

Επίσης, ο χρόνος που απαιτείται για την απόκτηση ενός δολαρίου έχει αυξηθεί κατά 20 λεπτά (47%) τα τελευταία 35 χρόνια. Αντίθετα, στις τρεις ευρωπαϊκές οικονομίες καταγράφηκε μείωση, με τη μεγαλύτερη στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Όπως επισημαίνεται, τα μέσα εισοδήματα αυξήθηκαν σε όλες τις χώρες λίγο πάνω από 1% ετησίως τις τελευταίες δεκαετίες. Ωστόσο, στις ΗΠΑ η ανισότητα αυξήθηκε κατά περίπου 2,2% ετησίως, ξεπερνώντας τον ρυθμό αύξησης των εισοδημάτων. «Αυξήθηκε η μέση φτώχεια στις ΗΠΑ γιατί η ανισότητα μεγάλωσε ταχύτερα από τα εισοδήματα», προσθέτει ο Στερκ.

Αντίθετα, σε Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Γερμανία, η ανισότητα παρέμεινε σχετικά σταθερή, με αποτέλεσμα η αύξηση των εισοδημάτων να οδηγεί σε μείωση της μέσης φτώχειας.

Η ανισότητα πίσω από τη φτώχεια

Θα αναρωτηθεί κανείς πώς μπορεί μια πλούσια οικονομία να αναπτύσσεται και ταυτόχρονα να γίνεται φτωχότερη. Κατά τον Στερκ, η απάντηση είναι απλή: η ανισότητα.

Η φτώχεια μπορεί να μεταβληθεί είτε λόγω αύξησης ή μείωσης των εισοδημάτων είτε λόγω αλλαγών στην κατανομή τους. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, η μέση φτώχεια αυξάνεται ακόμα και σε συνθήκες ανάπτυξης, επειδή η ανισότητα διευρύνεται ταχύτερα.

«Οι ΗΠΑ διαθέτουν μία από τις πιο άνισες οικονομίες στον κόσμο και μακράν την πιο άνιση μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών. Και στις 50 πολιτείες, η ανισότητα έχει αυξηθεί έντονα από το 1990, ανεξαρτήτως πολιτικού προσανατολισμού, δημογραφικής σύνθεσης ή οικονομικής δομής», εξηγεί ο Στερκ.