Στο λόγο του Περί αντιδόσεως ο Ισοκράτης επιχειρεί να ανασκευάσει τις κατηγορίες όσων ισχυρίζονταν ότι διέφθειρε τους νέους μαθαίνοντάς τους να στρεψοδικούν και διδάσκοντάς τους να κερδίζουν τους δικαστικούς αγώνες με αθέμιτα μέσα. Υποστηρίζει πως δε θα έπρεπε να κατηγορείται ο δάσκαλος της ρητορικής για ενδεχόμενη κακή χρήση της από τους μαθητές του, ενώ προσθέτει ότι δικοί του επιφανείς μαθητές πρόσφεραν πολλά στην Αθήνα.

Ο ίδιος, ως η ενσάρκωση του ιδεώδους του πεπαιδευμένου και του παιδαγωγού, προσδιορίζει το στόχο της προσπάθειάς του με τον ακόλουθο τρόπο: και τον κατήγορον αμύνασθαι και τη φιλοσοφία βοηθήσαι. Κι αυτό σημαίνει και υπεράσπιση του εαυτού του με απόκρουση των συκοφαντιών του κατηγόρου του, αλλά και υποστήριξη της φιλοσοφίας, την οποία μάλιστα ταυτίζει ρητά με την των λόγων μελέτην.

Σε αυτό το πλαίσιο, εκθέτει τις φιλοσοφικοπαιδαγωγικές του απόψεις και διεξέρχεται το ζήτημα της ρητορικής παιδείας, προβάλλοντας τη συμβολή της στην ηθική βελτίωση του ατόμου και στην επίλυση των προβλημάτων του πρακτικού βίου. Θεωρεί μείζονος σημασίας την ανάπτυξη της ρητορικής δεινότητας στους νέους, την απόκτηση μιας παιδείας ανώτερης αξίας όσον αφορά το λόγο και τη σκέψη. Παράλληλα, στρέφεται εναντίον εκείνων που είτε από άγνοια είτε από μικροψυχία περιφρονούν την παιδευτική αξία της ρητορικής τέχνης.

Πέραν τούτων, στον Περί Αντιδόσεως λόγο του ο Ισοκράτης αφενός μεν παραθέτει –εν είδει αποδείξεων– εκτενή αποσπάσματα από προηγούμενους λόγους του, αφετέρου δε απευθύνεται άμεσα στους δικαστές του, κάτι που ανακαλεί στη μνήμη μας την περίφημη Απολογία Σωκράτους του Πλάτωνος (ο ίδιος ο Ισοκράτης, εξάλλου, κάνει λόγο για ένα έργο «εν απολογίας σχήματι»).

*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ξενόγλωσση έκδοση τού «Περί αντιδόσεως» λόγου του Ισοκράτη (Oxford University Press, 2008).

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Α’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Β’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Γ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Δ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ε’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΣΤ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ζ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Η’)