Το 2025 ολοκληρώθηκε καταγράφοντας ιστορικά ρεκόρ σε γεωπολιτική αστάθεια, κλιματική επιβάρυνση και οικονομική ανισότητα.

Σε αντίθεση με τις προβλέψεις για σταθεροποίηση, το έτος χαρακτηρίστηκε από τη λεγόμενη «πολυκρίση», όπου τα επιμέρους συστήματα (ενέργεια, εμπόριο, ασφάλεια) αλληλοεπηρεάστηκαν αρνητικά.

Το 2025 άφησε πίσω του έναν κόσμο πιο κατακερματισμένο, πιο θερμό και πιο στρατιωτικοποιημένο

Ακολουθούν οι πέντε βασικοί άξονες που συνθέτουν την εικόνα του διεθνούς συστήματος.

1. Γεωπολιτική: Η παγίωση του πολέμου και η κούρσα εξοπλισμών

Το 2025 δεν έφερε ειρήνη στα μεγάλα μέτωπα. Αντιθέτως, κατέγραψε τη μετατροπή των συγκρούσεων σε δομικό στοιχείο των διεθνών σχέσεων.

Ουκρανικό μέτωπο: Το 2026, ο πόλεμος εισέρχεται στο 4ο έτος του χωρίς προοπτική εκεχειρίας. Τα δεδομένα δείχνουν πως η σύγκρουση έχει μετατραπεί σε πόλεμο φθοράς. Οι στρατιωτικές δαπάνες της Ρωσίας ξεπέρασαν το 6% του ΑΕΠ της, ενώ η Ε.Ε. αναγκάστηκε να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες κατά μέσο όρο στο 2,3% του ΑΕΠ, ξεπερνώντας τον στόχο του ΝΑΤΟ. Η δημογραφική αιμορραγία στην Ουκρανία και η καταστροφή κρίσιμων υποδομών ενέργειας (άνω του 50% εκτός λειτουργίας) καθιστούν την ανοικοδόμηση έργο δεκαετιών.

Μέση Ανατολή: Η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα και οι εντάσεις στα σύνορα Ισραήλ-Λιβάνου δεν εκτονώθηκαν. Οι εκτιμήσεις του ΟΗΕ αναφέρουν ότι πάνω από το 80% των υποδομών στη Λωρίδα της Γάζας είναι κατεστραμμένες, ενώ το κόστος ανοικοδόμησης υπολογίζεται πλέον άνω των 50 δισ. δολαρίων. Η εμπλοκή μη κρατικών δρώντων (Χούθι) στην Ερυθρά Θάλασσα μείωσε τη ροή εμπορευματοκιβωτίων από τη Διώρυγα του Σουέζ κατά 35% σε ετήσια βάση, αυξάνοντας μόνιμα τα ασφάλιστρα ναυτιλίας.

Παγκόσμιες αμυντικές δαπάνες: Το SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute) αναμένεται να ανακοινώσει νέο ιστορικό υψηλό για τη χρονιά που πέρασε, με τις παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες να υπερβαίνουν τα 2,5 τρισ. δολάρια, αφαιρώντας πόρους από την ανάπτυξη και την κοινωνική πρόνοια.

2. Κλιματική κρίση: Η υπέρβαση του 1,5°C και το κόστος των καταστροφών

Τα δεδομένα από το 2025 επιβεβαιώνουν ότι η Συμφωνία του Παρισιού έχει ουσιαστικά παραβιαστεί.

Θερμοκρασιακά ρεκόρ: Σύμφωνα με την υπηρεσία Copernicus, το 2025 ήταν το θερμότερο έτος στην ιστορία των μετρήσεων, με τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία να υπερβαίνει σταθερά τον 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά.

Οικονομικό κόστος: Οι ασφαλιστικές εταιρείες (όπως η Swiss Re και η Munich Re) αναφέρουν ότι οι ζημιές από φυσικές καταστροφές (πλημμύρες στην Ασία, πυρκαγιές στη Μεσόγειο και την Καλιφόρνια, τυφώνες στον Ατλαντικό) ξεπέρασαν τα 350 δισεκατομμύρια δολάρια. Το λεγόμενο «χάσμα προστασίας» διευρύνθηκε, καθώς το 60% αυτών των ζημιών ήταν ανασφάλιστες.

Κλιματική μετανάστευση: Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (IOM) κατέγραψε αύξηση 20% στους εκτοπισμούς που οφείλονται σε κλιματικά αίτια, κυρίως στην Υποσαχάρια Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία.

3. Παγκόσμια οικονομία: Κατακερματισμός και κρίση χρέους

Το 2025 χαρακτηρίστηκε από τον γεωοικονομικό κατακερματισμό. Το παγκόσμιο εμπόριο δεν λειτουργεί πλέον με όρους αποτελεσματικότητας, αλλά με όρους εθνικής ασφάλειας.

Εμπορικοί πόλεμοι: Η επιβολή δασμών μεταξύ ΗΠΑ, Ε.Ε. και Κίνας, ειδικά στον τομέα των ηλεκτρικών οχημάτων (EVs) και των ημιαγωγών, οδήγησε σε μείωση του όγκου του παγκόσμιου εμπορίου κατά 1,5% (στοιχεία ΠΟΕ).

Κρίση χρέους: Σύμφωνα με το ΔΝΤ, πάνω από το 60% των χωρών χαμηλού εισοδήματος βρίσκονται σε κατάσταση πιστωτικής ασφυξίας. Η αύξηση των επιτοκίων τα προηγούμενα έτη κατέστησε την εξυπηρέτηση του χρέους δυσβάσταχτη, οδηγώντας χώρες της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής σε στάση πληρωμών ή σκληρά προγράμματα λιτότητας.

Αγορά εργασίας & AI: Οι πρώτες εκθέσεις για τη χρονιά που πέρασε δείχνουν μετρήσιμη επίδραση της Γενετικής Τεχνητής Νοημοσύνης (GenAI). Ενώ η παραγωγικότητα σε συγκεκριμένους κλάδους αυξήθηκε, καταγράφηκε «πάγωμα» προσλήψεων σε κλάδους υπηρεσιών (IT, εξυπηρέτηση πελατών, δημιουργικό περιεχόμενο) κατά 15% σε σχέση με το 2023.

4. Κοινωνική συνοχή και δημοκρατία

Οι δείκτες δημοκρατίας και ελευθερίας του Τύπου συνέχισαν την καθοδική τους πορεία το 2025.

Εκλογικές αναμετρήσεις: Σε πάνω από 50 χώρες όπου διεξήχθησαν εκλογές το 2024 και το 2025, παρατηρήθηκε άνοδος κομμάτων με λαϊκιστική ατζέντα ή με αυτή του λεγόμενου «προστατευτισμού». Το Freedom House αναμένεται να ανακοινώσει τη 19η συνεχόμενη χρονιά πτώσης της παγκόσμιας ελευθερίας.

Παραπληροφόρηση: Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) κατέταξε την παραπληροφόρηση ως τον κορυφαίο βραχυπρόθεσμο κίνδυνο. Το 2025 καταγράφηκαν τα πρώτα περιστατικά μαζικής κλίμακας deepfake απάτης σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και κρατικές υπηρεσίες, με κόστος δισεκατομμυρίων.

5. Ανθρωπιστική κρίση και μετανάστευση

Τα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) είναι αποκαλυπτικά για τη χρονιά που πέρασε:

Εκτοπισμένοι: Ο αριθμός των βίαια εκτοπισμένων ατόμων παγκοσμίως ξεπέρασε τα 130 εκατομμύρια, ρεκόρ όλων των εποχών.

Χρηματοδότηση: Το χάσμα χρηματοδότησης για ανθρωπιστική βοήθεια έφτασε στο υψηλότερο σημείο, με τον ΟΗΕ να λαμβάνει λιγότερο από το 35% των απαιτούμενων κονδυλίων για την αντιμετώπιση λιμών σε Σουδάν, Υεμένη και Αφγανιστάν.

Δείκτες 2025:

Το 2025 άφησε πίσω του έναν κόσμο πιο κατακερματισμένο, πιο θερμό και πιο στρατιωτικοποιημένο. Η αδυναμία των διεθνών θεσμών (βλ. Συμβούλιο Ασφαλείας ΟΗΕ) να επιβάλουν λύσεις οδήγησε σε μια de facto απορρύθμιση του διεθνούς συστήματος, όπου η ισχύς υπερισχύει του δικαίου.

Ειδήσεις Σήμερα: