Η πολιτιστική διπλωματία γίνεται –ξανά- μόδα, με θιασώτες αυτή τη φορά τις ανερχόμενες υπερδυνάμεις.

Στη Σαουδική Αραβία χτίζουν μουσεία και γκαλερί, στο Άμπου Ντάμπι αναμένεται να ανοίξουν παραρτήματα του μουσείου του Λούβρου και του Γκούγκενχαϊμ, ενώ στη Νότια Κορέα το Gangnam Style του τραγουδιστή Psy ζέσταινε χορευτικά όλο τον κόσμο.

Όπως αποκάλυψε έρευνα του Βρετανικού Συμβουλίου, χώρες της Ασίας και της Μέσης Ανατολής, όπως η Ρωσία, η Ινδία και η Κίνα προσπαθούν να αναδειχθούν και να προωθήσουν τα ιδεώδη τους μέσα από την τέχνη.

Και για του λόγου το αληθές, η Κίνα έχει ξοδέψει εκατομμύρια για τα ινστιτούτα του Κομφούκιου. Σε λιγότερο από δέκα χρόνια λειτουργίας, υπάρχουν περισσότερα από 300 κέντρα στον κόσμο που προωθούν την κινεζική γλώσσα και κουλτούρα.

Η Κορέα από την άλλη, κάνει σημαντικές επενδύσεις σε μεγάλης εμβέλειας πολιτιστικά προγράμματα, ενώ η Βραζιλία κινείται με «συμμάχους» της το ποδόσφαιρο και τη σάμπα.

Υποστηρικτές της ήπιας διπλωματίας επισημαίνουν πως οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες έχουν την ίδια δύναμη με τα μέτρα επιβολής. Συγκεκριμένα, ο πρόεδρος του «Academy for Cultural Diplomacy» στο Βερολίνο, Dr Emil Constantinescu, ισχυρίζεται πως η πολιτιστική διπλωματία από φύση της έχει δημιουργικό και εποικοδομητικό χαρακτήρα , ενώ αναφέρει πως η υιοθέτησή της θα συμβάλλει στη μείωση πιθανοτήτων εκδήλωσης πολέμου.

Εντούτοις, η πολιτιστική διπλωματία δεν είναι μια «ανακάλυψη» του 21ου αιώνα. Ήδη από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν ένα διαφορετικό «όπλο» για να αντιμετωπίσουν τον κομμουνισμό. Σύμμαχός τους η τζαζ, για πάνω από 20 χρόνια, με τους σπουδαίους μουσικούς όπως οι Ντίζι Γκιλέσπι, Λούις Άρμστρονγκ και Ντιουκ Έλινγκτον να ταξιδεύουν στην Αφρική, την Ασία, τη Μέση Ανατολή ακόμα και στη Σοβιετική Ένωση, όπου ο Μπένι Γκούντμαν έπαιζε το κλαρίνο του στην Κόκκινη Πλατεία . Ο χαρισματικός μουσικός που έλαβε τον «τίτλο» εκείνου που ασκούσε τη μεγαλύτερη επιρροή μέσω τζαζ ήταν ο Λούις Άρμστρονγκ.

Οι Αμερικανοί βασίστηκαν πολύ στη τζαζ και όχι τόσο στις συμφωνικές ορχήστρες και στα μπαλέτα. Οι νότες ανέβαζαν τα «ντεσιμπέλ» της επιρροής, και η παρουσία της αμερικανικής κουλτούρας επεδίωκε να περάσει μηνύματα που θα αποδεικνύονταν ισχυρότερα από τις αρχές της κομμουνιστικής ιδεολογίας.

Παράλληλα, η Αμερική θέλοντας να συνοδεύσει την παρουσία της με μια ιδεολογική πρωτοπορία, έστελνε μαύρους μουσικούς στο εξωτερικό, αν και την ίδια στιγμή ερχόταν αντιμέτωπη με κατηγορίες περί φυλετικών διακρίσεων. Ωστόσο, ορισμένοι εκπρόσωποι της τζαζ όπως ο Ντίζι Γκιλέσπι, δεν χρησιμοποιούσαν την τρομπέτα τους βγάζοντας φιλοαμερικανικές νότες.

Ο Ντίζι Γκιλέσπι που συνέβαλε αποφασιστικά, μαζί με τον Τσάρλι Πάρκερ στην εξέλιξη της μοντέρνας τζαζ, έπαιζε μουσική για τους φτωχούς και όχι για την ελίτ με την οποία φλέρταρε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Σε άλλες χώρες η τζαζ ήταν ένας δίαυλος που επιχειρούσε να συμβάλλει στην εμπέδωση της σημασίας της ελευθερίας και να αναδείξει βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.

Σύμφωνα με το BBC, η τέχνη είχε και σε άλλες περιπτώσεις διπλωματική χρήση. Το 1990 αποκαλύφθηκε ότι στο πλαίσιο μιας καμπάνιας ενάντια στο κομμουνιστικό μπλοκ, η CIA προωθούσε την αμερικανική μοντέρνα τέχνη και συγκεκριμένα τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό.

Τα έργα που χρησιμοποιούνταν ως εργαλεία επιρροής ήταν των καλλιτεχνών Τζάκσον Πόλοκ, Μαρκ Ρόθκο, Ρόμπερτ Μάδεργουελ και Βίλεμ ντε Κούνινγκ

Η αποκάλυψη αυτή, όμως, έφερε στο προσκήνιο ερωτηματικά γύρω από την αξιοπιστία και την αυθεντικότητα των έργων τέχνης, αλλά και των κινήτρων των καλλιτεχνών.

Ελισάβετ Σταμοπούλου

Ειδήσεις Σήμερα: