Lust, Caution (Se, Jie) – Κριτική

Μετά το «Brokeback Mountain», που προερχόταν από διήγημα, ένα άλλο λογοτεχνικό έργο γίνεται πρώτη ύλη για την καινούργια ταινία του Ανγκ Λι. Πρόκειται για το μυθιστόρημα της Αϊλίν Τσανγκ «Προσοχή: Πόθος», το οποίο γράφτηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950, μα δημοσιεύθηκε είκοσι επτά χρόνια αργότερα, όταν η Κινέζα συγγραφέας ζούσε στις ΗΠΑ. Λέγεται ότι το βιβλίο αναφέρεται στην αληθινή ιστορία της κατασκόπου Τζενγκ Πιγκρού. Aλλες φήμες μιλούν για αυτοβιογραφικά στοιχεία από μια σχέση της ίδιας της Τσανγκ (1920-1995) με συνεργάτη των Ιαπώνων, κατά την παραμονή της στη Σανγκάη. Δεν έχει ιδιαίτερη σημασία τι από όλα αυτά είναι αλήθεια και τι όχι. Σημασία έχει ότι ο δημιουργός από την Ταϊβάν κάνει ξανά το θαύμα του. Με αφετηρία μια απαγορευμένη σχέση, ζωντανεύει στην οθόνη με κομψό και αριστοτεχνικό τρόπο την ερωτική έλξη ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα· δύο άτομα που αφήνονται στην αγάπη ξεπερνούν έννοιες, όπως «καθήκον», «ιδεολογία», «κοινωνικές συμβάσεις» και τελικά υφίστανται τις συνέπειες αυτού του πόθου.
Βρισκόμαστε στη Σανγκάη του 1942. Οι Ιάπωνες, σύμμαχοι του Χίτλερ, έχουν καταλάβει την πόλη και έχουν καταστρέψει τη Ναμκίνγκ, την παλιά πρωτεύουσα της Κίνας. Ο επικεφαλής της ασφάλειας και συνεργάτης των κατακτητών δημιουργεί σχέση με μια φίλη της γυναίκας του, την οποία είχε συναντήσει πριν από μερικά χρόνια στο Χονγκ Κονγκ. Αγνοεί ωστόσο την αληθινή της ταυτότητα. Η κυρία Μακ είναι στην πραγματικότητα η φοιτήτρια Γουόνγκ Τσία Τσι. Είναι ενεργό μέλος μιας αντιστασιακής οργάνωσης και έχει πάρει εντολή να τον σαγηνεύσει και να τον παρασύρει σε δολοφονική ενέδρα.
Το «Προσοχή: Πόθος» κινείται στους ρυθμούς της Aπω Ανατολής. Με άλλα λόγια, αφηγείται σε χαμηλούς τόνους μια εκρηκτική σχέση. Η υπόθεση ξετυλίγεται αργά, τελετουργικά. Ο φακός επιμένει σε λεπτομέρειες, άχρηστες ίσως για το θεατή της Δύσης, αλλά απολύτως αναγκαίες για την ίδια την ιστορία. Όταν έρχεται η ώρα της απεικόνισης του πόθου, η οθόνη φιλοξενεί δύο γυμνά κορμιά, παραδομένα σε ξέφρενες ή βίαιες ερωτικές πράξεις, με τις ανάσες και τα βλέμματα να αντικαθιστούν πλήρως το λόγο (εκπληκτικές ερμηνείες από αμφότερους τους πρωταγωνιστές). Η ταινία προβλήθηκε λογοκριμένη στην Κίνα, αλλά και στην Αμερική, όπου η πανίσχυρη επιτροπή MPAA απαίτησε να αφαιρεθούν δέκα λεπτά από τις ερωτικές σκηνές. Αντίθετα, στο Φεστιβάλ Βενετίας το φιλμ προβλήθηκε στην αυθεντική του μορφή και απέσπασε το Χρυσό Λέοντα και διθυραμβικές κριτικές.
Η ελληνική έκδοση περιέχει την ολοκληρωμένη εκδοχή των δυόμισι ωρών. Το αναμορφικό κάδρο αποδίδει πάρα πολύ πιστά την ατμόσφαιρα που δημιούργησε ο βραβευμένος διευθυντής φωτογραφίας Ροντρίγκο Πριέτο («Babel», «21 Γραμμάρια)· ένα ασφυκτικό κλίμα με σκληρά κοντράστ και με μια ποικιλία σκούρων τόνων, που δεν αποπνέουν ζεστασιά. Οι ημερήσιες λήψεις και εκείνες που φωτίζονται επαρκώς (για παράδειγμα, η επίσκεψη στο ιαπωνικό μπορντέλο με τα αστραφτερά λευκά χωρίσματα) διακρίνονται για τη στιλπνότητά τους, τη σωστή οξύτητα (αν και σε κάποιες σκηνές «τσιμπημένη») και την πολύ καλή λεπτομέρεια. Τα νυχτερινά πλάνα δείχνουν εξίσου στιλπνά, καθαρά, σχεδόν απαλλαγμένα από τεχνουργήματα, με εξαίρεση φυσικά τους περιορισμούς του MPEG-2 (τα αναπόφευκτα περιγράμματα). Η εξακάναλη μπάντα, στην επίσημη γλώσσα της Κίνας, αλλά και με αρκετούς διαλόγους στην τοπική διάλεκτο της Σανγκάης, είναι εντυπωσιακή για τέτοιου είδους ταινία και προσδίδει αληθοφάνεια στα όσα παρακολουθούμε.
Το κυρίως πρόγραμμα συνοδεύεται από ένα δεκαοκτάλεπτο ντοκιμαντέρ, σχετικά με το έργο και τα γυρίσματα. Σε αυτό εμφανίζονται ο σκηνοθέτης, οι ηθοποιοί, καθώς και άλλοι βασικοί συντελεστές της παραγωγής. Στις μάλλον στερεότυπες συνεντεύξεις τους μιλούν κυρίως για το βιβλίο, για τους χαρακτήρες και για σκηνές-κλειδιά, όπως αυτή με την πρώτη παρτίδα μαχτζόνγκ, ενώ μας αποκαλύπτουν ότι οι πολυσύχναστοι δρόμοι της Σανγκάης είναι μέρος ενός γιγάντιου σκηνικού, στο οποίο κινούνται εκατοντάδες κομπάρσοι.