Συνθήκη Σεβρών: Η συμμαχική αξία της Ελλάδας θυσία στο βωμό του πείσματος

Οι εκ της «Ηνωμένης» αντιπολιτευόμενοι τον κ. Δ. Γούναρην προβάλλουσι την αξίωσιν όπως η Κυβέρνησις μη απαντήση εις τας προτάσεις των Δυνάμεων πριν ή λάβη την εντολήν της Συνελεύσεως. Στηρίζουσι δε την αξίωσιν αυτών επί της αποφάσεως της Συνελεύσεως της 15ης Φεβρουαρίου 1921, καθ’ ην η Συνθήκη των Σεβρών αποτελεί το ελάχιστον όριον των Ελληνικών διεκδικήσεων. Αλλ’ ήδη πολύ προ του ψηφίσματος τη 15 Φεβρουαρίου 1921 η Συνθήκη των Σεβρών είχε δεχθή καίριον πλήγμα, το οποίον υστεροβούλως ηρνήτο να ίδη η πλειοψηφία και απηγόρευεν εις την μειοψηφίαν να αποκαλύψη.

Η Συνθήκη των Σεβρών δεν ήτο σύμβασις Ελληνοτουρκική. Αλλά καταστατικός Χάρτης της Ανατολής, απορρεύσας εκ των αποτελεσμάτων του παγκοσμίου πολέμου. Εάν η Ελλάς εις τον νέον τούτον καταστατικόν Χάρτην κατείχε θέσιν σημαντικήν, τούτο δεν ωφείλετο μόνον εις την στρατιωτικήν αυτής ικανότητα. Αλλά πρωτίστως εις την συμμαχικήν αυτής αξίαν και τους συμμαχικούς αυτής δεσμούς προς τας νικητρίας Μεγάλας Δυνάμεις. Αι Δυνάμεις αύται, επιθυμούσαι την διατήρησιν της ειρήνης και την εξασφάλισιν της ελευθερίας των Εθνών από πάσης κατακτητικής επιβολής είτε εκ μέρους της Γερμανίας είτε άλλοθεν, απέβλεψαν εις την Ελλάδα ως εις πιστήν σύμμαχον και ηθέλησαν δι’ αυτής να αντικαταστήσωσι τους Τούρκους εν τη εγγύς Ανατολή και να θέσωσι τους Έλληνας φρουρούς εις τα Στενά. Διά να μείνη δε ανέπαφος η Συνθήκη των Σεβρών ήρκει όπως οι πολιτικοί της χώρας, ανεξαρτήτως κομματικών αντιθέσεων, αποβλέψωσιν εις εν κυρίως: Πώς να διατηρήσωσιν αμείωτον την συμμαχικήν αξίαν της Ελλάδος, ώστε να εξακολουθήση θεωρουμένη χρήσιμος εκεί όπου ετάχθη.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 9.4.1922, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ατυχώς όμως οι ανήκοντες εις την «Ηνωμένην» πολιτικοί δεν είχον την αντίληψιν αυτήν και δεν εδίστασαν να θυσιάσωσι την συμμαχικήν αξίαν της Ελλάδος εις το πείσμα. Αφ’ ης δε διέρρηξαν τας συμμαχίας, κατέπεσε και η Συνθήκη των Σεβρών. Και όταν εψήφιζον υπέρ αυτής οι πληρεξούσιοι της «Ηνωμένης» την 15ην Φεβρουαρίου 1921, ευρίσκοντο εις αντίφασιν προς εαυτούς και εδημοκόπουν (σ.σ. δημαγωγούσαν) χονδροειδώς με προφανή σκοπόν να εξαπατήσωσι τον λαόν. Διότι από τον λαόν εζητήθη να διορθώση τας καταστροφάς, και ενώ οι στρατιώται εστέλλοντο εις τον Σαγγάριον διά να επιβάλωσιν όχι εις τον Κεμάλ, αλλά εις τας Μ. Δυνάμεις την Συνθήκην των Σεβρών και την Ελληνικήν Αυτοτέλειαν, ο υπουργός των Οικονομικών έθετε χείρα βέβηλον εις τα θυλάκια (σ.σ. τσέπες) των γονέων των στρατιωτών διά να αντλήση τα έξοδα της τραγικής εκστρατείας.

Μετά δε την οδυνηράν πείραν την οποίαν απέκτησεν η Χώρα εκ της πολιτικής της λόγχης, ενεθυμήθησαν πάλιν οι υποψήφιοι πρωθυπουργοί της Συνθήκης των Σεβρών και το ψήφισμα της 15ης Φεβρουαρίου 1921. Ημείς ευχαρίστως θα εβλέπομεν την Κυβέρνησιν Γούναρη ανατρεπομένην, διότι αύτη υπεστήριξε την απολυταρχίαν, την μυστικοπάθειαν, τας δολοφονίας και την οικονομικήν καταστροφήν των γεωργών και των πτωχών τάξεων. Αντιλαμβανόμεθα δε ότι η ανατροπή της Κυβερνήσεως υπό πρόσχημα πατριωτικόν ενέχει αξιοπρεπή εμφάνισιν. Αλλά δεν θα επεθυμούμεν να εξαπατηθώσιν εκ νέου οι Έλληνες. Δεν δύναται διά πολέμου να βελτιώση τα εξωτερικά της ζητήματα η Ελλάς. Μόνον διά βελτιώσεως των σχέσεών της προς την Αγγλίαν και την Γαλλίαν θα ηδύνατο ίσως κάτι να διορθωθή.

*Πρωτοσέλιδο άρθρο του Κωνσταντίνου Ρέντη στο φύλλο του «Ελευθέρου Βήματος» που είχε κυκλοφορήσει στις 9 Απριλίου 1922, σε μια περίοδο κατά την οποία οι προβλέψεις για την εμπλοκή της χώρας μας στη Μικρασία ήταν πλέον μόνο δυσοίωνες.

Ο Κ. Ρέντης —έτσι υπογράφει το κείμενό του υπό τον τίτλο «Το ψήφισμα της 15 Φ/ρίου»— ήταν ένας από τους συνιδρυτές του «Ελευθέρου Βήματος» (μαζί με τον Δημήτριο Λαμπράκη, τον Εμμανουήλ Τσουδερό, τον Αλέξανδρο Διομήδη κ.ά.), πολιτικός και διπλωματικός συνεργάτης της νεοεκδοθείσης τότε εφημερίδας με το σαφέστατο βενιζελικό – προοδευτικό προσανατολισμό.

Ο Κ. Ρέντης στη Δίκη των Εξ (σκίτσο του Περικλή Βυζάντιου, πηγή: Εθνικό Ιστορικό Μουσείο – Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος)

Η αναφερόμενη στο κείμενο του Ρέντη «Ηνωμένη» ήταν η Ηνωμένη Αντιπολίτευσις, οι αντίπαλοι του Ελευθερίου Βενιζέλου, οι οποίοι είχαν καταφέρει —παρά πάσαν προσδοκίαν— να τον νικήσουν κατά κράτος στις εκλογές που είχαν διεξαχθεί στη χώρα μας την 1η Νοεμβρίου 1920.

Πρωθυπουργός της χώρας κατά το χρονικό εκείνο διάστημα (26 Μαρτίου 1921 – 3 Μαΐου 1922)  ήταν ο Δημήτριος Γούναρης, ο οποίος αφενός εφάρμοσε πολιτική διώξεων κατά των πολιτικών του αντιπάλων, των βενιζελικών, και αφετέρου αρνήθηκε να δώσει εντολή για την αποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων από τα μικρασιατικά εδάφη, μολονότι ο χρόνος δρούσε πλέον εις βάρος της πατρίδας μας και ήταν πλέον εμφανέστατο ότι μόνο η διπλωματία θα μπορούσε να δώσει λύση στον εφιαλτικό γρίφο της Μικρασίας.

Ο Δημήτριος Γούναρης

Εξάλλου, το ψήφισμα της 15ης Φεβρουαρίου 1921, που μνημονεύεται κατ’ επανάληψιν από τον Ρέντη, συνίστατο στην ομόθυμη απόφαση της Βουλής των Ελλήνων να απορρίψει κάθε πρόταση για αναθεώρηση της Συνθήκης των Σεβρών και να εξουσιοδοτήσει την τότε κυβέρνηση να παραμείνει ακλόνητη στην υπόθεση της προάσπισης των απαράγραπτων εθνικών δικαίων.

Η Συνθήκη των Σεβρών και η ολέθρια ήττα του Βενιζέλου

Η απρόσμενη ήττα του Ελευθερίου Βενιζέλου, λίγους μόλις μήνες μετά την υπογραφή της περίφημης Συνθήκης των Σεβρών (28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1920), και η επάνοδος των αντιπάλων του στο τιμόνι της πολιτείας επέπρωτο τελικά να οδηγήσουν στη μεγαλύτερη καταστροφή που γνώρισε ποτέ ο νεότερος ελληνισμός, στη Μικρασιατική Τραγωδία.

Η Συνθήκη των Σεβρών είχε επισφραγίσει το αποτέλεσμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και είχε σηματοδοτήσει το τέλος τής πάλαι ποτέ κραταιάς Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η Τουρκία περιοριζόταν στην Κεντρική και τη Βόρεια Ανατολία, ενώ στην Ελλάδα παραχωρούνταν το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Θράκης, η Δυτική Θράκη, τα Δωδεκάνησα πλην Ρόδου, η Ίμβρος και η Τένεδος.

Επίσης, επικυρωνόταν οριστικά η ελληνική κυριαρχία σε όλα τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, ενώ η Ελλάδα θα ασκούσε προσωρινά (επί μία πενταετία) τη διοίκηση στην περιοχή της Σμύρνης.

Αξιοποιώντας την ευνοϊκή για τη χώρα μας διεθνή συγκυρία και ασκώντας μια άκρως αποτελεσματική διπλωματία, ο Βενιζέλος είχε καταφέρει να δημιουργήσει την Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών, να υλοποιήσει μέχρις ενός ορίου την περίφημη Μεγάλη Ιδέα, να επιτύχει σε μεγάλο βαθμό την εθνική ολοκλήρωση.

Ο Βενιζέλος, πιστός στη δέσμευσή του ότι θα προέβαινε στη διεξαγωγή εκλογών αμέσως μετά την υπογραφή συνθήκης και προσβλέποντας στην επιβράβευσή του από το εκλογικό σώμα, προκήρυξε εκλογές.

Είχε υποτιμήσει, όπως αποδείχθηκε εκ του αποτελέσματος, την κόπωση του ελληνικού λαού από την προηγηθείσα οκτάχρονη πολεμική προσπάθεια, αλλά και τον αρνητικό αντίκτυπο που είχε η απόφασή του να προχωρήσει στη «νεκρανάσταση» της Βουλής που είχε προκύψει από τις εκλογές του 1915, της λεγόμενης Βουλής των Λαζάρων.

Από την άλλη πλευρά, οι αντίπαλοι του Βενιζέλου είχαν συγκροτήσει ένα ισχυρότατο αντιβενιζελικό μέτωπο και είχαν κατορθώσει να εκμεταλλευτούν στο έπακρο αφενός το υποκρυπτόμενο αντιδυτικό πνεύμα και αφετέρου τις ενδοστρεφείς πατριωτικές ανησυχίες πολλών Ελλήνων.

Έτσι, μπόρεσαν να καταγάγουν μια εντυπωσιακή εκλογική νίκη, να θριαμβεύσουν επί του μεγάλου αντιπάλου τους, ο οποίος δεν κατάφερε καν να εκλεγεί βουλευτής.