Γενετική η προδιάθεση για παχυσαρκία σε ποσοστό 70%

Γιατί παχαίνουμε;

Παχαίνουμε γιατί είμαστε σε πολύ μεγάλο βαθμό γενετικά προδιατεθειμένοι. Το σωματικό μας βάρος είναι γενετικά προκαθορισμένο σε ποσοστό 70%. Η γενετική μας προδιάθεση συνίσταται στην τάση μεγάλου αριθμού ατόμων να προσλαμβάνουν περισσότερη ενέργεια από αυτή που χρειάζονται για να παραμείνουν σε ένα φυσιολογικό βάρος.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί όταν ήμασταν πρωτόγονοι, οι άνθρωποι οι οποίοι αποθήκευαν περισσότερη ενέργεια, ζούσαν περισσότερο. Γιατί είχαν ενέργεια για την εποχή που δεν υπήρχε φαγητό. Άρα λοιπόν δια της φυσικής επιλογής επιβίωσαν οι πληθυσμοί οι οποίοι τείνουν να προσλαμβάνουν περισσότερη ενέργεια.

Σύμφωνα με μελέτες προηγουμένων ετών ,στην Ελλάδα έχει παχυσαρκία –δηλαδή δείκτη μάζας σώματος πάνω από 30 – το 32,1% και υπερβαρότητα το 37,6% των ενηλίκων. Δηλαδή, το 70% του πληθυσμού είχε αυξημένο βάρος, άρα τα πράγματα μάλλον είναι χειρότερα τώρα.

Βέβαια, υπάρχουν χώρες στις οποίες η παχυσαρκία υπερβαίνει το 40%, ενώ σε κάποιες περιοχές που υπάρχει πολύ ισχυρή γενετική προδιάθεση, όπως σε κάποια νησιά του Ειρηνικού τα ποσοστά παχυσαρκίας υπερβαίνουν και το 70%, με χαρακτηριστικότερα την Αμερικανική Σαμόα, τις νήσους Ναούρου και άλλες.

Με τα λόγια αυτά, ο Καθηγητής Παθολογίας στην Α’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ στο Λαϊκό Νοσοκομείο και Πρόεδρος της Πανελλήνιας Εταιρείας Μελέτης της Παχυσαρκίας Αλέξανδρος Κόκκινος, μιλώντας στο in.gr θέλησε να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους η παχυσαρκία αποτελεί νόσημα το οποίο χρειάζεται μια ολιστική αντιμετώπιση.

Στο μέλλον αναμένουμε φάρμακα τα οποία θα οδηγούν σε απώλειες βάρους που θα υπερβαίνουν και το 30%

Ο καθηγητής Παθολογίας της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ και Πρόεδρος της Πανελλήνιας Εταιρείας Μελέτης της Παχυσαρκίας Αλέξανδρος Κόκκινος

Ο καθηγητής επισημαίνοντας ότι οι γενετικοί λόγοι αποτελούν το 70% της αιτίας, πρόσθεσε ότι επιπλέον λόγο στο υπόλοιπο ποσοστό 30% αποτελεί το περιβάλλον, το οποίο πλέον διευκολύνει, ευοδώνει τη γενετική μας προδιάθεση.

«Έχουμε πλέον τη δυνατότητα, χωρίς να χρειαστεί να ασκηθούμε ή να εργαστούμε ή να σκάψουμε τη γη ή να κυνηγήσουμε, να προσλαμβάνουμε τροφή φθηνή και πάρα πολύ εύκολο να τη βρούμε, η οποία είναι πλούσια σε ενέργεια, πλούσια σε λίπος – και το λίπος έχει πολλή ενέργεια.

Για αυτόν τον λόγο, έχουμε αυτή την έκρηξη της παχυσαρκίας τα τελευταία χρόνια», σημείωσε ο κ. Κόκκινος και ξεκαθάρισε:

«Δεν φταίει ο μεταβολισμός για την παχυσαρκία. Όσο μεγαλώνουμε το βάρος μας αυξάνεται επειδή μειώνεται η δραστηριότητά μας και αλλάζει η σύσταση του σώματος, αλλά το σωματικό μας βάρος είναι εν γένει γενετικά προκαθορισμένο και τείνει να αυξάνεται όσο μεγαλώνουμε».

Επιπλοκές

Όπως εξήγησε ο καθηγητής, η παχυσαρκία προκαλεί μεταβολικές επιπλοκές. «Όταν έχουμε υπερβάλλον λίπος, αυτό που συμβαίνει είναι ότι λόγω διαταραχών μεταβολικών, όπως οι διαταραχές στα λιπίδια, η ινσουλινοαντοχή, ή το φλεγμονώδες περιβάλλον το οποίο δημιουργεί η παχυσαρκία, αποκτούμε επιπλοκές κάποιες από τις οποίες έχουν μεταβολικό υπόβαθρο, όπως ο διαβήτης τύπου 2, η καρδιακή ανεπάρκεια, η αρτηριακή υπέρταση ή κάποιες μορφές καρκίνου», είπε χαρακτηριστικά.

Όταν η ζυγαριά «κολλάει»

Όσο για τις περιόδους που παρά τις όποιες προσπάθειες απώλειας βάρους, η ζυγαριά δεν λέει να δείξει μικρότερο νούμερο, ο κ. Κόκκινος ανέφερε: «Το πλατώ, είναι σχεδόν συνώνυμο της δίαιτας», αναφερόμενος στις περιπτώσεις όπου η δίαιτα συνεχίζεται και ο δείκτης της ζυγαριάς δεν λέει να πάει παρακάτω, όσο κι αν προσπαθούμε.

Ο κ. Κόκκινος εξήγησε ότι «ο εγκέφαλός μας – ένα πολύ πρωτόγονο κομμάτι του, ο υποθάλαμος – αντιλαμβάνεται ένα συγκεκριμένο βάρος ως υγιές. Είναι ένα κομμάτι το οποίο δεν μπορούμε να το ελέγξουμε, δεν μπορούμε να πούμε στον εγκέφαλό μας «σταμάτα να πεινάς».

Και όταν λοιπόν εμείς αυτό το σταθερό σημείο, το οποίο αντιλαμβάνεται ο εγκέφαλός μας ως φυσιολογικό, ως υγιές, έστω κι αν αντιστοιχεί σε μεγάλου βαθμού παχυσαρκία, το παραβιάσουμε προς τα κάτω με δίαιτα, τότε ο εγκέφαλος αντιδρά, αμύνεται. Αισθάνεται ότι είμαστε ασθενείς και θέλει να μας ξαναφέρει στο αρχικό μας σωματικό βάρος.

Και το κάνει με ένα πάρα πολύ απλό τρόπο: Αυξάνει την πείνα μας και μειώνει τον κορεσμό μας.

Αυτό το ξέρουμε από μελέτες που δείχνουν ακριβώς ότι αυξάνεται η πείνα μας και μειώνεται ο κορεσμός μας, αλλά δείχνουν και τον τρόπο που συμβαίνει αυτό. Αυξάνεται μια ορμόνη της πείνας που λέγεται γκρελίνη και μειώνονται οι ορμόνες του κορεσμού.

Και έτσι για αυτό τον λόγο όταν χάσουμε βάρος μόνο με δίαιτα και άσκηση, τότε το ξαναπαίρνουμε.

Ο λόγος είναι ότι όταν αρχίσουμε να χάνουμε βάρος με δίαιτα, η πείνα, που είναι το σύμπτωμα της παχυσαρκίας, επιδεινώνεται.

Όταν λοιπόν επιδεινώνεται το σύμπτωμα, δεν μπορούμε να τηρήσουμε μια θεραπεία επ’ άπειρον, γιατί ακριβώς μας προκαλεί δυσφορία.

Και εδώ μπαίνουν τα φάρμακα. Τα φάρμακα μας φέρνουν κορεσμό, μας βοηθούν να ελέγξουμε την πείνα και γι’ αυτό μας βοηθούν να τηρήσουμε υπέρ ημών, την υποθερμιδική δίαιτα, δηλαδή το διαιτολόγιο το οποίο είναι λιγότερες θερμίδες από αυτές που χρειαζόμαστε για να παραμείνουμε στο αρχικά αυξημένο μας βάρος.

Εάν το κάνουμε μόνοι μας;

Το 95% των ανθρώπων δεν θα τα καταφέρει. Γιατί ακριβώς η πείνα θα το οδηγήσει στην επαναπρόσληψη του βάρους.

Η πείνα είναι αυτή που οδηγεί. Και το αίσθημα ανάγκης για πρόσληψη τροφής, αν και εδώ υπάρχει μια πολύ γκρίζα ζώνη για το τι εννοούμε πείνα και τι εννοούμε ανάγκη για ανταμοιβή από το φαγητό.

… και η ζυγαριά ανεβαίνει ξανά

Δηλαδή, γι’ αυτό το λόγο γίνεται και η επαναπρόσληψη του βάρους όταν σταματάει κανείς τα καινούργια φάρμακα. Γιατί αυτά μας λένε «αισθάνσου κορεσμό σε χαμηλότερο σημείο, φάε λιγότερο γιατί αισθάνεσαι κορεσμό». Αν διακόψουμε τα φάρμακα, αυτό το ερέθισμα φεύγει. Και γι’ αυτό τον λόγο ξαναπαίρνουμε βάρος. Το βλέπουμε σε όλες τις μελέτες, αλλά και στην κλινική πράξη».

Φάρμακα για χρόνια πάθηση

Όπως επεσήμανε ο καθηγητής, σήμερα, έχουμε ήδη πολύ αποτελεσματικά φάρμακα. Τη σεμαγλουτίδη στα 2,4 mg εβδομαδιαίως και την τιρζεπατίδη. Η σεμαγλουτίδη είναι GLP-1 αγωνιστής. Η τιρζεπατίδη είναι διπλός αγωνιστής δύο ορμονών, GLP-1 και GIP. Οι δύο επιφέρουν τον κορεσμό πολύ ισχυρά.

Σημείωσε πως «πρέπει να καταλάβουμε ότι η παχυσαρκία είναι μια χρόνια νόσος, είναι υποτροπιάζουσα και εξελικτική.

Άρα η φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία πρέπει να είναι χρόνια.

Αν διακοπεί θα επιστρέψει η παχυσαρκία, κατά τον ίδιο τρόπο όπως επιστρέφει η αρτηριακή υπέρταση αν διακόψουμε ένα αντιυπερτασικό φάρμακο ή όπως επιστρέφει η κακή χοληστερόλη, η LDL, αν σταματήσουμε μια στατίνη που τη μειώνει».

Επιτακτική η ανάγκη άσκησης

Ο κ. Κόκκινος αναφέρθηκε και στο ζήτημα της απώλειας μυϊκού ιστού κατά την προσπάθεια απώλειας βάρους, σημειώνοντας πως «ούτως ή άλλως όταν κάνεις δίαιτα και χάνεις κιλά, δεν χάνεις μόνο λίπος. Χάνεις αναγκαστικά και μυϊκή μάζα, πάντα. Η συνήθης αναλογία είναι 75% λίπος και 25% άλιπος ιστός. Γιατί; Γιατί όταν έχω βάρος 200 κιλά, χρειάζομαι ένα ισχυρό μυϊκό σύστημα για να το στηρίξει. Όταν χάσω βάρος και πάω στα 100 κιλά, χρειάζομαι λιγότερο μυ. Το θέμα είναι ότι αν χάσω πολύ, πολλούς μυς, τότε ο μεταβολικός μου ρυθμός, οι καύσεις μου, μειώνονται. Γιατί ο μυς καίει ενέργεια, ενώ το λίπος δεν καίει. Και περαιτέρω, η μεγάλη απώλεια μυός μπορεί να οδηγήσει σε μια επικίνδυνη κατάσταση που λέγεται σαρκοπενία.

Άρα λοιπόν, όταν χάνουμε βάρος είτε με δίαιτα, είτε με δίαιτα συν φάρμακα, θέλουμε να διασώσουμε μυϊκό ιστό με την άσκηση – την οποία οπωσδήποτε πρέπει να επιμένουμε πάρα πολύ να κάνει ο ασθενής, στο βαθμό που μπορεί. Γιατί άλλη άσκηση μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος ο οποίος έχει πολύ υψηλό βάρος και δεν μπορεί να περπατήσει καλά – καλά, κι άλλη άσκηση μπορεί να κάνει ένας ο οποίος είναι αρκετά υγιής και μπορεί και να περπατήσει και να κάνει άσκηση αντιστάσεως. Και ταυτόχρονα χρειάζεται και επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης.

Αυτό εάν το τηρήσει ένας ασθενής, και προοδευτικά όσο χάνει βάρος μπορεί να το τηρεί ακόμα περισσότερο, τότε θα έχουμε πολύ μικρότερη απώλεια μυϊκού ιστού.

Η βαριατρική χειρουργική

Αναφερόμενος στην βαριατρική χειρουργική, ο κ. Κόκκινος επεσήμανε ότι αυτά που ξέρουμε τώρα, μας τα δίδαξε η βαριατρική χειρουργική. «Ξέρουμε ότι όταν κάνει κανείς τις καθιερωμένες επεμβάσεις, δηλαδή την επιμήκη γαστρεκτομή ή sleeve gastrectomy ή τη γαστρική παράκαμψη -το γαστρικό bypass, ο λόγος για τον οποίο χάνουν βάρος οι ασθενείς δεν είναι ότι μικραίνει το έντερο ή το στομάχι τους.

Ο λόγος που χάνουν βάρος είναι ότι αλλάζει το ορμονικό περιβάλλον και αυξάνονται δραματικά οι ορμόνες του κορεσμού.

Και έτσι οι ασθενείς αυτοί πεινούν πολύ λιγότερο και χάνουν πολύ βάρος.

Υπάρχουν ασθενείς οι οποίοι ακόμα και με τη φαρμακευτική αγωγή και με οποιαδήποτε άλλη παρέμβαση δεν θα πετύχουν ένα υγιές βάρος. Και εδώ υπάρχει και η βαριατρική χειρουργική η οποία μακροπρόθεσμα, μας έχει δείξει τα πιο ισχυρά αποτελέσματα. Έχουμε μελέτες 20 και 25 ετών οι οποίες μας δείχνουν ότι αν κανείς κάνει βαριατρικό χειρουργείο και πάνε όλα καλά, μειώνεται ο κίνδυνος να πεθάνει εξαιτίας της παχυσαρκίας τα επόμενα 20 χρονια, κατά 50%. Υπάρχει από την επέμβαση ένα πολύ μικρό ποσοστό θνησιμότητας και επιπλοκών, το οποίο σαφώς υπερσκελίζουν τα τεράστια οφέλη καθώς και ανάγκη για υποκατάσταση κάποιων θρεπτικών συστατικών όπως ο σίδηρος, το ασβέστιο και οι βιταμίνες.

Ολιστική προσέγγιση

Υπάρχουν επίσης φορές που θα χρειαστεί φαρμακευτική αγωγή πριν, για να πάει ο ασθενής στη βαριατρική χειρουργική υπό καλύτερες συνθήκες ή ακόμα κι αν η βαριατρική χειρουργική δεν επιτύχει ένα επαρκές αποτέλεσμα, μπορεί να προστεθεί η φαρμακευτική αγωγή στη συνέχεια.

Πρέπει να δούμε την παχυσαρκία, όπως βλέπουμε το μοντέλο αντιμετώπισης του καρκίνου.

Στον καρκίνο έχουμε χειρουργική αντιμετώπιση, χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, ορμονοθεραπεία.

Κατά τον ίδιο τρόπο, στην παχυσαρκία έχουμε:

• υποθερμιδική δίαιτα, που θα πρέπει να επιβάλει ο διαιτολόγος,
• άσκηση, την οποία μπορεί να τη συστήσει ο γιατρός αλλά μπορεί να την κάνει και ένας άνθρωπος εξειδικευμένος στη φυσική δραστηριότητα,
• ψυχολογική ή ψυχιατρική υποστήριξη όπου αυτό χρειάζεται
• φαρμακευτική αγωγή την οποία κατ’ εξοχήν θα πρέπει να τη χορηγεί ο γιατρός με παρακολούθηση, και αυτό θα πρέπει να γίνει γνωστό σε όλους, και
• τη βαριατρική χειρουργική.

Αν ένα άτομο έχει 70 BMI, περιμένει να χάσει βάρος με τα πιο ισχυρά φάρμακα που έχουμε, έως και 30%. Θα εξακολουθήσει να έχει σοβαρού βαθμού παχυσαρκία. Άρα λοιπόν, εκεί έχει θέση και η βαριατρική χειρουργική.

Και τούμπαλιν. Αν χάσει βάρος πάλι με τη βαριατρική χειρουργική και δεν είναι επαρκές, μπορεί να βοηθήσει η φαρμακευτική αγωγή. Όλα μας τα όπλα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε όταν έχουμε μπροστά μας μια ασθένεια».

Τα μελλοντικά φάρμακα

Σύμφωνα με τον καθηγητή, αυτή τη στιγμή, τα καινούργια μόρια που δοκιμάζονται κατά της παχυσαρκίας, είναι δεκάδες. Και το μέλλον προμηνύεται εκπληκτικό. Το ερευνητικό Διαβητολογικό Εργαστήριο της Α΄ Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στο Λαϊκό Νοσοκομείο, συμμετέχει σε πάρα πολλές κλινικές μελέτες με τα παλαιότερα, τα υπάρχοντα, και κυρίως τα πολλά μελλοντικά φάρμακα.

Όπως είπε χαρακτηριστικά ο κ. Κόκκινος, «Με αγωνιστές υποδοχέων τριών ορμονών, με φάρμακα τα οποία ενδεχομένως να βοηθούν και στη διατήρηση του μυϊκού ιστού, στο μέλλον αναμένουμε σκευάσματα τα οποία θα οδηγούν σε απώλειες βάρους που θα υπερβαίνουν και το 30%, όπως φαίνεται.

Στο μέλλον θα έχουμε και αρκετά φάρμακα, τα οποία θα χορηγούνται από το στόμα, με μικρότερη αποτελεσματικότητα, τα οποία όμως θα έχουν θέση στη συντήρηση του σωματικού βάρους. Γιατί όταν χάσει κανείς πολύ βάρος με τα ενέσιμα, το ερώτημα είναι τι κάνεις. Μειώνεις τη δόση και συντηρείς το σωματικό βάρος; Από του στόματος φάρμακα, μάλλον έχουν θέση και στη συντήρηση του σωματικού βάρους, γιατί μπορούν να χορηγούνται πιο εύκολα και αναμένεται να είναι και πιο φθηνά.

Περιμένουμε το κόστος όλων των φαρμάκων να μειωθεί, γιατί ο ανταγωνισμός αυτή τη στιγμή είναι τεράστιος. Είναι πάρα πολλές οι φαρμακευτικές εταιρείες οι οποίες δοκιμάζουν μόρια τα οποία είναι στη φάση 1 και έχουν φτάσει ακόμα και στη φάση 3.

Και ως πανεπιστημιακό τμήμα βλέπουμε αυτά τα αποτελέσματα από πρώτο χέρι, και είναι πραγματικά εντυπωσιακά. Ζούμε σε μια εποχή επιταχυνόμενης επανάστασης».