Στις 22 Ιανουαρίου 1990 απεβίωσε στην Αθήνα, σε ηλικία 84 ετών, ο Αλέξανδρος Μπάρας, γνωστός ως ο ποιητής της Πόλης και του Καΐρου.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του Μπάρα είχαν κυλήσει μοναχικά στην Αθήνα, όπου είχε εγκατασταθεί από το 1966, μετά τη συνταξιοδότησή του ως υπαλλήλου του υπουργείου Εξωτερικών στο ελληνικό προξενείο της Κωνσταντινούπολης.


Ο πολυταξιδεμένος Αλέξανδρος Μπάρας, ένα από τα εξέχοντα μέλη της περίφημης Γενιάς του ’30, έδωσε τα πρώτα δείγματα της ποιητικής τέχνης του σε περιοδικά της Πόλης, της γενέτειράς του, και του Καΐρου, όπου έζησε επίσης ένα διάστημα, σε νεαρή ηλικία.

Η παρουσία του Μπάρα στους λογοτεχνικούς κύκλους έγινε αισθητή το 1929, όταν δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Αλεξανδρινή Τέχνη, με το πραγματικό του όνομα (Μένος/Μενέλαος Αναγνωστόπουλος) και κατόπιν παρεμβάσεως του Κ. Π. Καβάφη, το νεωτερικό για την τότε εποχή ποίημά του Η «Κλεοπάτρα», η «Σεμίραμις» κ’ η «Θεοδώρα» (γραμμένο στην Πόλη το 1928).


Το ιδιαίτερα αξιόλογο λογοτεχνικό έργο του Μπάρα αποτελείται από μια σειρά ποιητικών συλλογών με τον τίτλο Συνθέσεις, από αφηγήματα στο βιβλίο του που τιτλοφορείται Φάσεις, καθώς και από μεταφράσεις (κατά βάση έργων των Μπωντλαίρ, Ρεμπώ και Αραγκόν).

Το 1983 συγκεντρώθηκαν όλα τα ποιήματά του στον τόμο Άθροισμα (εκδόσεις Κέδρος) και το 1986 όλες οι μεταφράσεις του στον τόμο Προσεγγίσεις στη γαλλική ποίηση (εκδόσεις Πρόσπερος).


Όπως είχε εύστοχα επισημάνει πριν από τέσσερις δεκαετίες (1986) ο βραβευμένος λογοτέχνης, κριτικός και μεταφραστής Γιωργής Κότσιρας (1920-1998), ο Μπάρας, «ποιητής μενεξεδένιας γραφής πάνω σε τόπια μεταξωτού υφάσματος, ολιγογράφος από εκλεκτικότητα […] καίριος και ουσιαστικός, εκσυγχρονίζει μια παλιά καλή εποχή, που δείχνεται ολοζώντανα συγκαιρινή. Διασταυρώνεται με τον Καβάφη, τον Καρυωτάκη, τον Ουράνη και τους Γάλλους συμβολιστές, χωρίς να τους εγγίζει. Στο αίμα του κελαρύζει η προαίσθηση πρώτα, και η αίσθηση μετά, των καινούριων εκφραστικών τρόπων στην ουσία τους».

Το έργο του Αλέξανδρου Μπάρα είχε εκθειάσει πολύ νωρίτερα, το 1954, και ο σπουδαίος Κ. Θ. Δημαράς στο «Βήμα».


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 11.9.1954, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Σε άρθρο του που έφερε τον τίτλο «Ο νέος λυρισμός», στο φύλλο της 11ης Σεπτεμβρίου του προαναφερθέντος έτους, ο σημαντικότερος μελετητής του Νέου Ελληνισμού έγραφε, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:


Από τους νεώτερους της γενιάς του ’30, δύο παρουσίασαν γλήγορα αξιόλογο προβάδισμα: ο Γιάννης Μπεράτης στην πεζογραφία, ο Αλέξανδρος Μπάρας στην ποίηση. Κι’ ενώ γύρω μας καθώς εβαδίζαμε είδαμε πτώσεις και πτώσεις, οι δύο αυτοί δημιουργοί, που έχουν πολλά σημεία κοινά, προχώρησαν με σταθερό βήμα, αβίαστα, με ακατάπαυστη φροντίδα, για να καλλιεργήσουν και να αρτιώσουν την προσωπικότητά τους, έτσι που έφθασαν σιωπηλά, χωρίς διαφήμιση, χωρίς παραχωρήσεις στο κοινό ή τους συναδέλφους, να μας έχουν δώσει ένα έργο που εμπνέει την εκτίμηση και τον σεβασμό. Προκειμένου για τον Μπάρα, θα εσημείωνα ότι το έργο του είναι και πολύ ολίγο· δεν περιορίζεται, όπως, ίσως, νομίζουν μερικοί, στο περίφημο νεανικό του, που έχει κάνει τόσο θόρυβο, «Η Κλεοπάτρα, η Σεμίραμις κι’ η Θεοδώρα», αλλά οπωσδήποτε είναι από εκείνα που διακρίνονται για την ποιότητά τους, και όχι για την ποσότητά τους.


Ο Αλέξανδρος Μπάρας μαζί με τον Γιώργο Σεφέρη

Τεχνική λεπτουργού. Αισθάνεται κανείς ότι αυτά τα ποιήματα γεννιούνται οδυνηρά, από μια ανάγκη που δεν κατορθώνει να εξωτερικευθεί και ν’ απαλλάξη τον ποιητή από την αγωνία του. Μένουν πού και πού από την προσπάθεια αυτήν κάποιες γλωσσικές αδεξιότητες, που αντί να μας ξενίσουν δυσάρεστα, μας συγκινούν σαν ορόσημα της πορείας προς την λύτρωση. […]

Άλλωστε στην τέχνη του Μπάρα την σεμνότητα την βρίσκουμε διάχυτη παντού: τίποτε φανταχτερό, είτε στα συναισθήματα, είτε στις λέξεις, είτε στις εικόνες. Ένα πάθος που το νιώθουμε και καίει αδιάκοπα τον ποιητή, αλλά που μένει πάντοτε κάτω από την αλύγιστη πειθαρχία της τέχνης. Πιστεύω ότι το μεγαλείο στην τέχνη γεννιέται από την σύγκρουση αυτήν ανάμεσα στα πάθη και την βούληση της τέχνης. Μετά τον Σεφέρη σε κανέναν άλλον από τους νεωτέρους μας στιχουργούς δεν βρίσκω τόσο έντονη την σύγκρουση αυτήν.

Στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ο Αλέξανδρος Μπάρας το 1939 (πηγή: «Η Λογιοσύνη της Πόλης», συλλογικός τόμος, επιμέλεια Ευαγγελίας Αχλάδη και Σάββα Τσιλένη, έκδοση Σισμανογλείου Μεγάρου – Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη & Εταιρείας Μελέτης της καθ’ Ημάς Ανατολής, Αθήνα, 2023).

Ειδήσεις Σήμερα: