Στην εξορία παραμένει ο Ναζίμ Χικμέτ, 37 χρόνια μετά το θάνατό του

37

Η αξία του έργου του Ναζίμ Χικμέτ αναγνωρίστηκε παγκοσμίως όσο σε λίγους ποιητές. Ωστόσο, η χώρα του, η Τουρκία, τον υποχρέωσε να ζήσει στην εξορία, του αφαίρεσε την υπηκοότητα και απαγόρευσε τα έργα του, επειδή αυτά προπαγάνδιζαν -όπως τουλάχιστον αποφάνθηκαν οι ορθόδοξοι γραφειοκράτες της Αγκυρας- το μαρξισμό, καλούσαν το λαό σε εξέγερση και αποτελούσαν εν δυνάμει κίνδυνο για την πολιτική σταθερότητα, σε μία χώρα που υιοθέτησε με θέρμη το ρόλο της εμπροσθοφυλακής της Δύσης κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Στις 3 Ιουνίου συμπληρώνονται 37 χρόνια από το θάνατό του, δίνοντας το έναυσμα στους προοδευτικούς κύκλους της Τουρκίας να πιέσουν, προκειμένου το επίσημο κράτος να πειστεί ότι δεν κινδυνεύει από ποιητές.

Περισσότερα από πενήντα χρόνια το επίσημο τουρκικό κράτος δημιούργησε μία εικόνα μίσους γύρω από το όνομα του μεγάλου Τούρκου ποιητή. Παρ όλο που το έργο του Χικμέτ, πρωτοποριακό για την εποχή του, άνοιξε νέους ορίζοντες στην τουρκική λογοτεχνία, τα ποιήματά του συνεχίζουν να απουσιάζουν από τα σχολικά εγχειρίδια της γείτονος, ενώ η κατοχή των βιβλίων του αποτελεί συχνά πειστήριο για την τουρκική αστυνομία προκειμένου να κατηγορήσει κάποιον ως κομμουνιστή ή τρομοκράτη.

Ετσι, είναι πιο εύκολο για τον κοινό αναγνώστη να διαβάσει τα έργα του Χικμέτ σε μία από τις 50 γλώσσες, στις οποίες έχουν μεταφραστεί, από ό,τι στη μητρική του γλώσσα. Είναι ο ποιητής που τοποθέτησε μέσα σε ένα διεθνιστικό πλαίσιο τη μετά-οθωμανική λαϊκή παράδοση της χώρας του, υπό το πρίσμα πάντοτε των συνειδητών πολιτικών του επιλογών.

Η αρνητική αυτή εικόνα του Χικμέτ στην ίδια του τη χώρα τείνει τώρα να αλλάξει, καθώς πληθαίνουν οι φωνές που αξιώνουν αποκατάσταση της τιμής του και ζητούν την επιστροφή της σορού του από τη Μόσχα, όπου βρίσκεται ο τάφος του.

Ο Ναζίμ Χικμέτ, αφού ταλαιπωρήθηκε επί 12 χρόνια σε φυλακές της Τουρκίας, αφέθηκε ελεύθερος με τη γενική αμνηστία του 1950. Σύντομα όμως αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Τουρκία, εξαιτίας των απειλών που δεχόταν, και να εγκατασταθεί μονίμως στη Μόσχα, όπου και πέθανε.

Ενδεικτική της αλλαγής στάσης των Τούρκων επισήμων είναι η πρόθεση του υπουργού Πολιτισμού Ιστεμιχάν Ταλάι να παρευρεθεί σε εκδήλωση εις μνήμην του Χικμέτ, η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Μόσχα, στις 3 Ιουνίου, επέτειο του θάνατού του.

Με την ευκαιρία μάλιστα της συμπλήρωσης 100 χρόνων από τη γέννησή του, το υπουργείο, σε συνεργασία με το Ιδρυμα Ναζίμ Χικμέτ, υπέβαλε στις 17 Ιανουαρίου αίτηση στην UNESCO για την ανακήρυξη του 2002 ως Ετους Ναζίμ Χικμέτ. Οπως αναφέρει η αγγλόφωνη τουρκική εφημερίδα Τurkish Daily News, προς την κατεύθυνση αυτή δραστηριοποιείται και το τουρκικό PEN, καθώς και το Συνδικάτο Τούρκων Συγγραφέων.

Υπέρ της αποκατάστασης της τιμής του Χικμέτ έχει ταχθεί και ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Χασάν Ντενίζκουρντου, ο οποίος, μεταξύ άλλων, ζήτησε τη μετά θάνατον επιστροφή της τουρκικής υπηκοότητας στον Χικμέτ, τονίζοντας ότι πρέπει να ζητηθεί δημοσίως συγγνώμη από τον ίδιο και την οικογένειά του για τα δεινά που επιφύλαξε στο μεγάλο ποιητή η χώρα που τον γέννησε.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ