Σαρλ Ντε Γκωλ: Πόλεμος για το καταφύγιο La Boisserie – Ο φιλοπουτινικός κληρονόμος, η Κίνα και ο Μακρόν

Το όνομα του στρατηγού Σαρλ Ντε Γκωλ βρίσκεται στο επίκεντρο της επικαιρότητας μόνο λόγω των μεγάλων κινηματογραφικών παραγωγών που ετοιμάζονται για τη ζωή του, αλλά και εξαιτίας μιας πολύπλοκης κληρονομικής διαμάχης.

Στην καρδιά του ζητήματος βρίσκεται το La Boisserie. Το ιστορικό καταφύγιο και κατοικία του Γάλλου ηγέτη στο Colombey-les-Deux-Églises ίσως αλλάξει ιδιοκτησία. Οι εξελίξεις έχουν διχάσει τη Γαλλία: σε ποια χέρια θα πέσουν τελικά τα κλειδιά αυτού του εθνικού συμβόλου;

Μετά τον θάνατο του ναυάρχου Φιλίπ Ντε Γκωλ το 2024, η ιδιοκτησία του La Boisserie πέρασε στους τέσσερις εγγονούς του στρατηγού. Ωστόσο, οι πολιτικές συγγένειες και οι επιλογές των κληρονόμων έχουν σημάνει συναγερμό στα Ηλύσια Πεδία.

Ο μεγαλύτερος εγγονός, Σαρλ Ντε Γκωλ, πρώην ευρωβουλευτής που είχε εκλεγεί με τη λίστα του Ζαν-Μαρί Λεπέν, αποφάσισε να πουλήσει το μερίδιό του στον αδελφό του, Πιέρ Ντε Γκωλ, ο οποίος πλέον ελέγχει το 50% της ιδιοκτησίας.

Ο Πιέρ ντε Γκωλ αποτελεί μια άκρως αμφιλεγόμενη φιγούρα για το Παρίσι· το 2023, εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία, ταξίδεψε στη Ρωσία και έκτοτε δεν κρύβει τον θαυμασμό του για τον Βλαντιμίρ Πούτιν, δηλώνοντας δημόσια πως «επέστρεψε την περηφάνια στη χώρα του και την κατέστησε ξανά μεγάλη δύναμη – κάτι που δεν μπορούμε να πούμε για τον Μακρόν».

Σε ποια χέρια θα πέσουν τελικά τα κλειδιά αυτού του εθνικού συμβόλου της χώρας;

Στον αντίποδα βρίσκεται ο Ιβ Ντε Γκωλ, ο οποίος εκπροσωπεί την άλλη πλευρά της οικογένειας και τάσσεται ξεκάθαρα υπέρ της πώλησης του ακινήτου, αλλά αποκλειστικά στο γαλλικό κράτος.

«Θέση μου είναι ότι το La Boisserie πρέπει να γίνει το σπίτι όλων των Γάλλων», δηλώνει, πιέζοντας για την άμεση εξαγορά του από δημόσιο φορέα.

Μια πώληση ζήτημα Εθνικής Ασφαλείας;

Η ανησυχία του γαλλικού κράτους δεν είναι θεωρητική. Μόλις δέκα μήνες μετά την αποδοχή της κληρονομιάς, οι εγγονοί ξεκίνησαν μια άτυπη «εκποίηση» των προσωπικών αντικειμένων του Στρατηγού.

Σε πρόσφατη δημοπρασία, ένα ρολόι του Ντε Γκωλ πουλήθηκε για 530.000 ευρώ και ένας στρατιωτικός χάρτης για 60.000 ευρώ.

Αυτή η κινητικότητα πυροδότησε έντονες φήμες στους ιστορικούς και πολιτικούς κύκλους της χώρας.

«Από τη στιγμή που ξεκίνησαν αυτές οι δημοπρασίες, γεννήθηκε ο φόβος ότι το ακίνητο, η αξία του οποίου εκτιμάται μεταξύ 800.000 και 3 εκατομμυρίων ευρώ, θα μπορούσε να ξεγλιστρήσει από τα χέρια της Γαλλίας», εξηγεί ο Ζαν-Λικ Μπαρέ, ιστορικός και συγγραφέας της βιογραφίας De Gaulle, une vie.

«Υπήρξαν έντονες φήμες ότι Κινέζοι ή Ρώσοι επενδυτές θα μπορούσαν τελικά να εξαγοράσουν το La Boisserie, γεγονός που θορύβησε το κράτος».

Παρέμβαση Μακρόν

Η σημασία του La Boisserie για τη γαλλική ιστορία είναι ανεκτίμητη. Εκεί ο Ντε Γκωλ υποδέχθηκε τον Γερμανό καγκελάριο Κόνραντ Αντενάουερ το 1958 θέτοντας τις βάσεις για τη γαλλογερμανική συμφιλίωση, εκεί έγραψε τα απομνημονεύματά του (Mémoires d’espoir) και εκεί άφησε την τελευταία του πνοή, μέσα στη βιβλιοθήκη του, το 1970.

Η σοβαρότητα της κατάστασης ανάγκασε τον ίδιο τον Εμανουέλ Μακρόν να παρέμβει προσωπικά. Σύμφωνα με πηγές από το περιβάλλον του Γάλλου Προέδρου, η θέση των Ηλυσίων Πεδίων είναι αδιαπραγμάτευτη:

«Για τον Πρόεδρο, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Το La Boisserie πρέπει να τεθεί υπό τον έλεγχο του κράτους και να διοικείται από το Κέντρο Εθνικών Μνημείων (Centre des Monuments Nationaux)».

Για τον Μακρόν, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. «Το La Boisserie πρέπει να τεθεί υπό τον έλεγχο του κράτους και να διοικείται από το Κέντρο Εθνικών Μνημείων»

Ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κωνσταντίνος Καραμανλής μαζί με τον πρόεδρο της Γαλλίας Σαρλ Ντε Γκωλ, κατά την επίσκεψη του τελευταίου στη Θεσσαλονίκη, 19 Μαΐου 1963. Φωτογραφία από την έκθεση «Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και η εποχή του» που διοργανώθηκε από το Μουσείο Μπενάκη και το Ίδρυμα Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής το 2007

Οι διαπραγματεύσεις με την οικογένεια βρίσκονται σε εξέλιξη, αλλά το status quo παραμένει περίπλοκο.

Ο Πιέρ Ντε Γκωλ δηλώνει πρόθυμος να παραχωρήσει το 50% των μετοχών του στην τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά υπό αυστηρούς όρους.

Ο κληρονόμος απαιτεί να διατηρήσει δικαίωμα λόγου στη μελλοντική διαχείριση του σπιτιού και να έχει ελεύθερη πρόσβαση σε αυτό.

Όπως σχολιάζει χαρακτηριστικά ο Πασκάλ Μπουαμπό, Δήμαρχος του Colombey-les-Deux-Églises: «Μπορεί να έχεις επιθυμίες, αλλά αν θέλεις να πουλήσεις κάτι, δεν μπορείς να συνεχίσεις να συμπεριφέρεσαι σαν να είσαι ο ιδιοκτήτης του».

La Boisserie: Μέσα στο δωρικό καταφύγιο του Σαρλ Ντε Γκωλ

Η διαδρομή από το Παρίσι προς το Colombey-les-Deux-Églises καλύπτει κάτι περισσότερο από 120 μίλια έγραψε ο Φρανκ Τζέι Πράιαλ στο οδοιπορικό του στο La Boisserie για τους New York Times.

Ο δρόμος, η εθνική Route N-19, είναι ουσιαστικά δύο λωρίδων σε όλη την πορεία, εκτός αν επιλέξει κανείς να κατέβει από τον νότιο αυτοκινητόδρομο (Autoroute du Sud) που περνά μέσα από τη Ρενς και την επαρχία της Καμπανίας στα βόρεια.

Η ύπαιθρος είναι ευχάριστη το καλοκαίρι, αλλά συνήθως άδεια από τουρίστες. Το χειμώνα, το σκηνικό αλλάζει δραματικά: το κρύο είναι τσουχτερό και η ομίχλη εναλλάσσεται με θυελλώδεις ανέμους μέσα σε λίγες μόνο ώρες.

Κι όμως, αυτή ήταν η γη που ο Σαρλ ντε Γκωλ αγάπησε περισσότερο από κάθε άλλη. Στην άκρη αυτής της λιτής, σχεδόν απομονωμένης επαρχιακής κωμόπολης του Colombey, επέλεξε να φτιάξει το μόνιμο σπίτι του. Εκεί επέστρεφε με την πρώτη ευκαιρία και εκεί –παρά τις επίμονες παρακλήσεις της κυβέρνησης που ηγήθηκε για τόσα χρόνια– επέλεξε τελικά να ταφεί.

Το La Boisserie υπήρξε η πιο ιδιωτική και απροσπέλαστη κατοικία αρχηγού κράτους στη σύγχρονη ιστορία. Μέχρι που άνοιξε τις πύλες της για το κοινό, οι καλεσμένοι που είχαν περάσει το κατώφλι της ήταν ελάχιστοι.

Ο μοναδικός ξένος ηγέτης που είδε ποτέ το εσωτερικό της ήταν ο Κόνραντ Αντενάουερ, ο μεταπολεμικός Καγκελάριος της Γερμανίας, κατά την ιστορική του επίσκεψη το 1915. Ο Ντε Γκωλ τον προσκάλεσε εσκεμμένα στο σπίτι του, θέλοντας να δείξει στη διεθνή κοινότητα και στον γαλλικό λαό πόσο μακριά ήταν διατεθειμένος να φτάσει για να γεφυρώσει το αρχαίο χάσμα ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία.

Γύρω από αυτή την επίσκεψη, μάλιστα, υπάρχει μια χαρακτηριστική ιστορία. Λέγεται ότι η σύζυγος του στρατηγού, Υβόν, εξοργίστηκε όταν έμαθε ότι ο πρώτος ξένος πρωθυπουργός που θα φιλοξενούσαν ήταν Γερμανός.

Το La Boisserie υπήρξε η πιο ιδιωτική και απροσπέλαστη κατοικία αρχηγού κράτους στη σύγχρονη ιστορία. Μέχρι που άνοιξε τις πύλες της για το κοινό, οι καλεσμένοι που είχαν περάσει το κατώφλι της ήταν ελάχιστοι

«Γερμανός στο σπίτι μου; Ποτέ!» φέρεται να αναφώνησε. Όταν ο Ντε Γκωλ επέμεινε, εκείνη έδωσε αυστηρές οδηγίες στις δύο υπηρετήτριές τους, τη Φιλομέν και τη Λουίζ –οι οποίες είχαν επίσης ζήσει δύο παγκόσμιους πολέμους– να προσφέρουν στον καλεσμένο τη βασική, καθημερινή περιποίηση: τα απλά, καθημερινά πιάτα και το συνηθισμένο οικογενειακό μενού.

Ο καγκελάριος Αντενάουερ, ωστόσο, δεν αντιλήφθηκε ποτέ την υποτίμηση. Φεύγοντας, είχε δάκρυα στα μάτια. «Μου συμπεριφερθήκατε πραγματικά σαν να ήμουν μέλος της οικογένειάς σας», είπε συγκινημένος.

Το μεγάλο μοναστηριακό τραπέζι όπου έφαγε ο Αντενάουερ –και όπου γευμάτιζε πάντα η οικογένεια Ντε Γκωλ– δεσπόζει στην τραπεζαρία, στην αρχή της ξενάγησης στην ιστορική κατοικία. Στην πραγματικότητα, είναι ένα από τα ελάχιστα πράγματα που μπορεί να δει κανείς. Πρόκειται για μια από τις πιο σύντομες ξεναγήσεις στην ιστορία των ιστορικών οικημάτων: διαρκεί μόλις 10 λεπτά.

Οι επισκέπτες ρίχνουν μια ματιά στην τραπεζαρία, περνούν γρήγορα από τη βιβλιοθήκη και έχουν την ευκαιρία να κοιτάξουν το μικρό προσωπικό γραφείο του Στρατηγού, το οποίο είναι απομονωμένο πίσω από κλειδωμένες γυάλινες πόρτες.

Οι κουζίνες, τα υπνοδωμάτια και το 90% αυτού του μεγάλου σπιτιού των 15 δωματίων είναι αυστηρά εκτός ορίων, όπως και το μεγαλύτερο μέρος του κτήματος.

Οι προϋποθέσεις για το ιδανικό καταφύγιο του Ντε Γκωλ σπίτι ήταν αυστηρές και συγκεκριμένες. Έπρεπε να είναι σχετικά προσβάσιμο από το Παρίσι (120 μίλια απόσταση), να αποτελεί ένα ασφαλές καταφύγιο για την κόρη του, Αν (γεννημένη το 1928 με σύνδρομο Down) και να είναι οικονομικό, καθώς ο ίδιος δεν είχε περιουσία

Επιπλέον, οι φωτογραφίες απαγορεύονται ρητά παντού –στο σπίτι, στους κήπους, ακόμη και στο γειτονικό νεκροταφείο όπου ο στρατηγός, η σύζυγός του και η πρόωρα χαμένη, με ειδικές ανάγκες κόρη τους, Αν, αναπαύονται κάτω από μια λιτή πλάκα λευκού γρανίτη.

Δεν είναι ζήτημα αισθητικής, αλλά χρημάτων: μια ταμπέλα στην είσοδο ξεκαθαρίζει: «Απαγορεύονται οι φωτογραφίες. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος». Ένα συγκεκριμένο φωτογραφικό πρακτορείο έχει τα αποκλειστικά δικαιώματα.

Η ξενάγηση, τουλάχιστον κατά τους χειμερινούς μήνες, γίνεται από έναν πρώην πυροσβέστη του Παρισιού που εκτελεί χρέη φύλακα. Αφού επιτρέψει την είσοδο σε μια ομάδα 20 ατόμων, πατάει το κουμπί ενός μαγνητοφώνου. Μια φωνή στα γαλλικά καθοδηγεί το κοινό από δωμάτιο σε δωμάτιο, περιγράφοντας τα ενθύμια, τα έπιπλα, τα βιβλία και τους πίνακες της καριέρας του Στρατηγού.

Έξω, ο επισκέπτης μπορεί να περπατήσει και να αντικρίσει το κρατικό δάσος του Dhuit και τα προσεγμένα χωράφια της κοιλάδας. Αυτό, βέβαια, αν δεν έχει πέσει πυκνή ομίχλη ή αν δεν πνέουν άνεμοι 10 μποφόρ, που συχνά εναλλάσσονται σε αυτές τις αυστηρές ανατολικές παρυφές της Γαλλίας.

«Είναι πολύ πιο όμορφα το καλοκαίρι», λένε οι ντόπιοι, και έχουν δίκιο. Όμως, το να επισκεφθείς το Colombey στην καρδιά του χειμώνα, με τον ουρανό συννεφιασμένο και τον άνεμο να λυγίζει τα δέντρα, αποκαλύπτει την αληθινή προσωπικότητα του Σαρλ ντε Γκωλ.

Ήταν ένας άνθρωπος δωρικός, ασκητικός, που απεχθανόταν την κοσμικότητα και την εξεζητημένη πολυτέλεια των παραδοσιακών θέρετρων της ελίτ.

Στο Colombey, ανάμεσα σε 400 αγρότες, ο Ντε Γκωλ περνούσε απαρατήρητος στην Κυριακάτικη λειτουργία και, ως επί το πλείστον, τους αγνοούσε και ο ίδιος.

Από «ζυθοποιείο», ιστορικό μνημείο

Ο Ντε Γκωλ αγόρασε το κτήμα το 1934. Τότε δεν ονομαζόταν La Boisserie αλλά La Brasserie (Το Ζυθοποιείο). Δεν είναι ξεκάθαρο αν λειτούργησε ποτέ ως τέτοιο, ή αν πήρε το όνομα επειδή καλλιεργούσαν λυκίσκο εκεί κοντά –αν και η περιοχή της Λωραίνης φημίζεται για τις μπύρες της.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’30, ο Ντε Γκωλ είχε κουραστεί από την «τσιγγάνικη» ζωή του αξιωματικού του στρατού και αναζητούσε μια μόνιμη στέγη.

Το πρότυπό του ήταν ένα παλιό, παραμελημένο σατό που είχε αγοράσει ο πατέρας του στην Dordogne, όπου περνούσε ειδυλλιακά καλοκαίρια στα νιάτα του.

Το σπίτι, αν και χωρίς θέρμανση και γεμάτο υγρασία, αγοράστηκε από μια ηλικιωμένη ιδιοκτήτρια, τη Madame Bombal, η οποία προηγουμένως το νοίκιαζε σε ένα ελληνοαμερικανικό ζευγάρι εκδοτών –τον Eυγένιο και και τη Μαρία ΜακΝτόναλντ Τζόλας, που εξέδιδαν το πρωτοποριακό περιοδικό Transition

Οι προϋποθέσεις για το νέο του σπίτι ήταν αυστηρές και συγκεκριμένες. Έπρεπε να είναι σχετικά προσβάσιμο από το Παρίσι (120 μίλια απόσταση), να αποτελεί ένα ασφαλές καταφύγιο για την κόρη του, Αν (γεννημένη το 1928 με σύνδρομο Down) και να είναι οικονομικό, καθώς ο ίδιος δεν είχε περιουσία.

Το σπίτι, αν και χωρίς θέρμανση και γεμάτο υγρασία, αγοράστηκε από μια ηλικιωμένη ιδιοκτήτρια, τη Madame Bombal, η οποία προηγουμένως το νοίκιαζε σε ένα ελληνοαμερικανικό ζευγάρι εκδοτών –τον Eυγένιο και και τη Μαρία ΜακΝτόναλντ Τζόλας, που εξέδιδαν το πρωτοποριακό περιοδικό Transition, φιλοξενώντας κείμενα των Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Σκοτ Φιτζέραλντ και Τζέιμς Τζόις.

Ο Ντε Γκωλ έδωσε στην ιδιοκτήτρια 1.800 δολάρια προκαταβολή και μια υπόσχεση για 150 δολάρια το χρόνο για το υπόλοιπο της ζωής της (εκείνη πέθανε δύο χρόνια αργότερα).

Αμέσως μετονόμασε το μέρος σε La Boisserie (από τη λέξη bois που σημαίνει δάσος) και μαζί με τη σύζυγό του ξεκίνησαν να το ανακαινίζουν.

Το πέτρινο, μακρόστενο διώροφο κτίσμα απέκτησε μεγαλύτερη αρχοντιά όταν ο Στρατηγός πρόσθεσε έναν εξαγωνικό πύργο –παρόμοιο με εκείνον που θυμόταν από το παλιό πατρικό κτήμα. Στο ισόγειο αυτού του πύργου, ακριβώς δίπλα στη βιβλιοθήκη, εγκατέστησε το προσωπικό του γραφείο.

Τα «χρόνια της ερήμου» και οι οικονομικές στενωποί

Ο στρατηγός είχε άπλετο χρόνο να απολαύσει το Colombey κατά τα μεταπολεμικά χρόνια. Όταν οι Γάλλοι ψηφοφόροι τον απέρριψαν το 1946, ξεκίνησαν τα λεγόμενα «χρόνια της ερήμου» –μια αυτοεξορία στο La Boisserie που διήρκεσε μέχρι το 1958.

Περήφανος και απόλυτος, αρνήθηκε τόσο τη στρατιωτική όσο και την κυβερνητική του σύνταξη.

Σύμφωνα με έναν βιογράφο του, υπήρξε μια περίοδος που η Υβόν αναγκαζόταν να πηγαίνει κρυφά στο ενεχυροδανειστήριο τα οικογενειακά ασημικά για να τα βγάλουν πέρα.

Ο στρατηγός ήταν έτοιμος να βάλει υποθήκη το σπίτι, όταν τελικά εξασφαλίστηκε ένα δάνειο μέσω του διευθυντή της τράπεζας Rothschild στο Παρίσι.

Ο διευθυντής αυτός δεν ήταν άλλος από τον Ζορζ Πομπιντού, ο οποίος αργότερα (το 1969) τον διαδέχθηκε στην Προεδρία της Δημοκρατίας.

Αυτά τα χρόνια της απομόνωσης αναλώθηκαν στο διάβασμα και τη συγγραφή. Εκεί έγραψε τα περίφημα απομνημονεύματά του, τα οποία έγιναν best-seller, και με τα έσοδά τους στήριξε το Ίδρυμα «Αν ντε Γκωλ» για παιδιά με αναπηρία.

Οι επισκέψεις τότε ήταν σπάνιες, με εξαίρεση πιστούς συμμάχους όπως ο Αντρέ Μαλρώ, ο οποίος έτρεφε τεράστιο σεβασμό για το ζευγάρι (για την Υβόν είχε πει χαρακτηριστικά ότι «μοιάζει πάντα σαν να προσπαθεί να καταπιέσει την επιθυμία της να πλέξει»).

Το La Boisserie παραμένει σχεδόν υπερβολικά τακτοποιημένο και καθαρό. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι εκεί χαλάρωναν για πάνω από 40 χρόνια ο Ντε Γκωλ, τα παιδιά και οι συγγενείς τους.

Υπάρχει πάντα η υποψία ότι η οικογένεια το διαμόρφωσε μεταγενέστερα έτσι όπως πίστευε ότι «έπρεπε» να δείχνει στο κοινό.

Άλλωστε, όσο ζούσαν, ο Σαρλ και η Υβόν δεν μπορούσαν να διανοηθούν ότι ο κόσμος θα πατούσε ποτέ το πόδι του μέσα στο ιδιωτικό τους καταφύγιο.