Από τον Σι Τζινπίνγκ στη Βαβυλώνα: Τι κρύβει στ’αλήθεια μια χειραψία;

Μια χειραψία 14 δευτερολέπτων έξω από τη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού στο Πεκίνο ήταν αρκετή για να πυροδοτήσει αναλύσεις, ερμηνείες και πολιτικά συμπεράσματα. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ έσφιξαν τα χέρια μπροστά στις κάμερες και, σχεδόν αμέσως, σχολιαστές άρχισαν να αναζητούν το «κρυφό νόημα» της στιγμής.

Ωστόσο, η χειραψία δεν είναι ποτέ μια απλή κίνηση. Η ιστορία της δείχνει ότι μπορεί να σημαίνει εμπιστοσύνη, συμμαχία, αποχαιρετισμό, θρησκευτικό δεσμό, πολιτική επίδειξη ισχύος ή ακόμη και μια επιφανειακή εικόνα ενότητας που κρύβει βαθιά σύγκρουση.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σφίγγει το χέρι του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ, κατά τη διάρκεια διμερούς συνάντησης στο Διεθνές Αεροδρόμιο Γκιμχάε, στο περιθώριο της συνόδου APEC, στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας, 30 Οκτωβρίου 2025. REUTERS/Evelyn Hockstein/File Photo

Απόδειξη εμπιστοσύνης ή φόβος για όπλα

Η προέλευση της χειραψίας παραμένει αβέβαιη. Συχνά λέγεται ότι ξεκίνησε ως ένδειξη καλών προθέσεων: οι δύο πλευρές έδειχναν ότι τα χέρια τους ήταν άδεια και πως δεν κρατούσαν όπλα.

Υπάρχει όμως και μια άλλη εκδοχή, λιγότερο ρομαντική. Σύμφωνα με αυτή, το τίναγμα των χεριών είχε σκοπό να κάνει τυχόν κρυμμένα όπλα να πέσουν από τα μανίκια. Αν ισχύει, τότε η χειραψία δεν ήταν μόνο σύμβολο εμπιστοσύνης, αλλά και ένδειξη καχυποψίας.

Η αρχαιότερη απεικόνιση: Ασσυρία και Βαβυλώνα

Σύμφωνα με την ιστορικό Λουίζ Πράικ, η παλαιότερη γνωστή απεικόνιση χειραψίας χρονολογείται στον 9ο αιώνα π.Χ. και συνδέεται με τη διπλωματία. Σε ασβεστολιθικό ανάγλυφο που βρέθηκε στο σημερινό Ιράκ, ο βασιλιάς Σαλμανεσέρ Γ΄ της Ασσυρίας και ο βασιλιάς Μαρδούκ-ζακίρ-σούμι Α΄ της Βαβυλώνας εμφανίζονται να σφίγγουν τα χέρια.

Η σκηνή συμβόλιζε την ανανέωση των σχέσεων ανάμεσα στη Βαβυλώνα και την Ασσυρία, καθώς και τη συμμαχία των δύο ηγεμόνων. Οι σχέσεις των δύο μεγάλων δυνάμεων της Μεσοποταμίας ήταν για καιρό δύσκολες, όμως η εικόνα της χειραψίας αποτύπωσε ένα μήνυμα ειρήνης, έστω κι αν η αντιπαλότητα συνέχισε να υπάρχει.

Ο Σαλμανασέρ Γ΄ χαιρετά τον Μαρδούκ-ζακίρ-σούμι, βασιλιά της Βαβυλώνας, περιστοιχισμένος από φρουρούς. Το ανάγλυφο αυτό βάθρο λαξεύτηκε τον 9ο αιώνα π.Χ. και εκτίθεται στο Μουσείο του Ιράκ, στη Βαγδάτη. Wikimedia, CC BY-SA.

Χαιρετισμός, αποχαιρετισμός και ιερός δεσμός

Στην κλασική ελληνική τέχνη, η χειραψία δεν δήλωνε μόνο χαιρετισμό. Σε επιτύμβια ανάγλυφα, οι νεκροί απεικονίζονται να σφίγγουν το χέρι των ζωντανών. Το μοτίβο αυτό είναι γνωστό ως «δεξίωσις», δηλαδή η ένωση των δεξιών χεριών, σημειώνει η Πράικ.

Η κίνηση συμβόλιζε το τέλος της σωματικής παρουσίας, αλλά και τη συνέχιση του δεσμού αγάπης στη μετά θάνατον ζωή.

Στην αρχαία Ρώμη, το δεξί χέρι συνδεόταν με τη Fides, τη θεϊκή δύναμη της εμπιστοσύνης και της καλής πίστης. Η ένωση των δεξιών χεριών, γνωστή ως dextrarum iunctio, μπορούσε να συμβολίζει γάμους, κοινωνικούς δεσμούς και πολιτικές συμμαχίες. Συνδεόταν επίσης με τη θεά Concordia, την προσωποποίηση της αρμονίας.

Όταν η χειραψία κρύβει σύγκρουση

Η χειραψία δεν σημαίνει πάντα πραγματική ειρήνη. Σύμφωνα με την Πράικ, οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες Καρακάλλας και Γέτας είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μετά τον θάνατο του πατέρα τους, Σεπτίμιου Σεβήρου, το 211 μ.Χ., κυβέρνησαν μαζί και η αυτοκρατορική εικόνα τους πρόβαλλε ενότητα και αρμονία.

Πριν όμως τελειώσει η χρονιά, ο Καρακάλλας σχεδίαζε τη δολοφονία του αδελφού του. Κανόνισε συνάντηση με τον Γέτα με πρόσχημα τη συμφιλίωση και ο Γέτας σκοτώθηκε, σύμφωνα με τις αναφορές, στην αγκαλιά της μητέρας τους.

Ακόμη και στην ελληνική μυθολογία, μια χειραψία δεν εγγυάται καλό τέλος. Ο Ηρακλής απεικονίζεται να σφίγγει το χέρι του κένταυρου Φόλου, σε μια σκηνή θερμής υποδοχής. Η συνέχεια όμως είναι τραγική: ο Ηρακλής δέχεται επίθεση από μεθυσμένους κενταύρους και ο Φόλος πεθαίνει όταν χτυπιέται από δηλητηριασμένο βέλος.

Σκηνή δεξίωσης —χειραψίας— σε ταφικό πλαίσιο, πάνω σε αρχαία ελληνική οινοχόη. Wikimedia.

Η χειραψία στην εποχή της κάμερας

Στη σύγχρονη πολιτική, η χειραψία δεν μένει στατική όπως στα αρχαία ανάγλυφα. Καταγράφεται σε βίντεο, παίζεται ξανά στα δελτία ειδήσεων, γίνεται απόσπασμα στα social media και αναλύεται καρέ καρέ.

Η αυστραλιανή πολιτική έχει τη δική της διάσημη περίπτωση. Το 2004, την παραμονή των ομοσπονδιακών εκλογών, ο Μαρκ Λάθαμ και ο Τζον Χάουαρντ συναντήθηκαν έξω από τα στούντιο του ABC. Η υπερβολικά έντονη χειραψία του Λάθαμ δημιούργησε πολιτικό θέαμα, αλλά θεωρήθηκε λάθος κίνηση. Το κόμμα του έχασε τις εκλογές και η εικόνα έμεινε στη μνήμη των ψηφοφόρων.

Τραμπ, Μακρόν και το παιχνίδι ισχύος

Οι χειραψίες του Ντόναλντ Τραμπ έχουν συχνά ερμηνευθεί ως δοκιμές κυριαρχίας, με παρατεταμένα σφιξίματα και πολύ κοντινή στάση σώματος.

Το 2017, όταν ο Τραμπ συναντήθηκε με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στις Βρυξέλλες, η χειραψία τους περιγράφηκε ως σκληρή αναμέτρηση. Ο Μακρόν είπε αργότερα ότι ήταν μια σκόπιμη «στιγμή αλήθειας», θέλοντας να δείξει πως δεν θα άφηνε κανέναν να τον σπρώξει στο περιθώριο και ότι δεν θα έκανε παραχωρήσεις, «ούτε καν συμβολικές».

Πέρυσι, οι δύο άνδρες έσφιξαν ξανά τα χέρια μπροστά στις κάμερες, αυτή τη φορά για 26 δευτερόλεπτα.

Όταν κάποιος αρνείται το απλωμένο χέρι

Επειδή η χειραψία έχει τόσο ισχυρό συμβολισμό, η άρνησή της μπορεί να γίνει εξίσου ισχυρό μήνυμα. Κατά τις καταστροφικές πυρκαγιές του «Μαύρου Καλοκαιριού» στην Αυστραλία, το 2020, ο τότε πρωθυπουργός Σκοτ Μόρισον προσπάθησε να σφίξει το χέρι ενός πυροσβέστη στην πόλη Κομπάργκο της Νέας Νότιας Ουαλίας.

«Δεν θέλω πραγματικά να σου σφίξω το χέρι», του είπε ο πυροσβέστης. Ο Μόρισον, παρ’ όλα αυτά, του έπιασε το χέρι.

Η COVID και η επιστροφή της παλιάς συνήθειας

Η πανδημία της COVID έφερε για λίγο την αίσθηση ότι η χειραψία μπορεί να τελειώσει. Οι υγειονομικές προειδοποιήσεις ήταν εκτεταμένες και πολλοί στράφηκαν σε εναλλακτικούς χαιρετισμούς, όπως το χτύπημα των γροθιών.

Και αυτός ο χαιρετισμός έχει τη δική του ιστορία: συνδέεται με το «dap», έναν χαιρετισμό που χρησιμοποιούσαν μαύροι Αμερικανοί στρατιώτες στον Πόλεμο του Βιετνάμ.

Κι όμως, από την αρχαία Ασσυρία έως τη σύγχρονη Κίνα, η χειραψία επιμένει. Δεν είναι απλώς ένας τρόπος να πει κανείς «γεια». Είναι μια χειρονομία φορτωμένη με ιστορία, πολιτική, εμπιστοσύνη, καχυποψία, συμφιλίωση και εξουσία.