Ένα από τα πιο «φλεγόντα» θέματα της ψηφιακής εποχής αποτελεί η απαγόρευση των social media σε ανηλίκους. Το θέμα προκαλεί έντονες συζητήσεις ανάμεσα σε γονείς, παιδαγωγούς και νομοθέτες παγκοσμίως.

Αυξανόμενη τάση των ευρωπαϊκών κρατών να επιβάλλουν ηλικιακούς περιορισμούς στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης

Ενώ χώρες όπως η Ελλάδα, η Γαλλία και η Αυστραλία υιοθετούν καθολικές απαγορεύσεις για τους ανηλίκους, η εσθονική κυβέρνηση θεωρεί τα μέτρα αυτά τεχνικά ανεφάρμοστα και εύκολα αναστρέψιμα.

Αντί για τον αποκλεισμό των χρηστών προτείνει την αυστηρή ρύθμιση των αλγορίθμων των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών ώστε να εξαλειφθούν οι εθιστικοί μηχανισμοί στην πηγή τους. Παράλληλα, τονίζεται τη σημασία της αξιοποίησης του υπάρχοντος νομοθετικού πλαισίου, όπως το GDPR, για την προστασία των δεδομένων των παιδιών.

Αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού στην πηγή

Η Εσθονία αντιτίθεται στην απαγόρευση υποστηρίζοντας ότι τα μέτρα αποκλεισμού είναι πρακτικά ανεφάρμοστα και τα παιδιά βρίσκουν τεχνικούς τρόπους παράκαμψής τους. Το κράτος προτείνει την επιβολή αυστηρών κανονισμών στους αλγόριθμους των πλατφορμών της Big Tech, εστιάζοντας στην αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού στην πηγή του.

Το κεντρικό δίλημμα εστιάζεται στο αν η ευθύνη για την ασφάλεια στο διαδίκτυο πρέπει να βαρύνει τους ίδιους τους νέους ή τις ψηφιακές πλατφόρμες που σχεδιάζουν τα εν λόγω συστήματα.

Οι παρεμβάσεις των εθνικών κυβερνήσεων επιταχύνθηκαν τη διετία 2025-2026 με την Αυστραλία να εφαρμόζει την πρώτη παγκοσμίως απαγόρευση για άτομα κάτω των 16 ετών από τον Δεκέμβριο του 2025, τη Γαλλία να ψηφίζει νομοθεσία τον Ιανουάριο του 2026 για την απαγόρευση σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών, την Ισπανία να θεσπίζει περιορισμούς για τους εφήβους κάτω των 16 ετών ένα μήνα αργότερα και την Αυστρία να προχωρά σε περιορισμούς για παιδιά κάτω των 14 ετών.

Η τάση ενισχύθηκε σημαντικά με τη Διακήρυξη της Γιουτλάνδης (Jutland Declaration) τον Οκτώβριο του 2025, την οποία υπέγραψαν 25 από τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και η Νορβηγία και η Ισλανδία. Η διακήρυξη αυτή αποτελεί μια πολιτική δέσμευση για την εφαρμογή συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας και τη σταδιακή καθιέρωση ενός «ψηφιακού νόμιμου ορίου ηλικίας». Στον αντίποδα αυτής της τάσης βρίσκονται η Εσθονία και το Βέλγιο, οι οποίες είναι οι μοναδικές χώρες της ΕΕ που αρνήθηκαν να υπογράψουν τη Διακήρυξη.

Η Ελλάδα ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θα απαγορεύσει την πρόσβαση των κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από το 2027, ως μέρος μιας ομάδας έξι χωρών της ΕΕ που περιλαμβάνει επίσης τη Δανία, τη Γαλλία, την Αυστρία, την Πορτογαλία και την Ισπανία.

Στις 20 Νοεμβρίου 2025, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ένα μη δεσμευτικό ψήφισμα που ζητούσε την καθιέρωση ενός ελάχιστου ψηφιακού ορίου ηλικίας 16 ετών σε ολόκληρη την ΕΕ, με 483 ψήφους υπέρ, 92 κατά και 86 αποχές, και κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενσωματώσει το μέτρο στον επικείμενο Νόμο για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη.

Το παράδειγμα της Αυστραλίας

Η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που εφάρμοσε απαγόρευση χρήσης. Η εικόνα όμως της συμμόρφωσης των ανηλίκων είναι προβληματική: επτά στα δέκα παιδιά που είχαν λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν από την απαγόρευση εξακολουθούσαν να έχουν ενεργούς λογαριασμούς μετά την έναρξη ισχύος της. Τα «παράθυρα» για να παρακαμφθεί η απαγόρευση παραμένουν ανοικτά (βλέπε χρήση VPN, ψευδείς ημερομηνίες γέννησης και μεταφορά λογαριασμών σε ενήλικους συγγενείς».

Τι υποστηρίζει η Εσθονία για τα social media στους ανηλίκους

Η προσέγγιση της Εσθονίας βασίζεται στην εις βάθος κατανόηση της υποδομής του διαδικτύου. Κάθε προσπάθεια επιβολής τοπικών περιορισμών καταρρέει συστηματικά μπροστά στις τεχνικές δυνατότητες παράκαμψης.

Συγκεκριμένα, οι προτάσεις για τη ρύθμιση των αλγορίθμων περιλαμβάνουν:

  • Απενεργοποίηση εθιστικών μηχανισμών: Στόχευση και κατάργηση των αλγορίθμων που έχουν σχεδιαστεί για να προωθούν τον ψηφιακό εθισμό και να μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής του χρήστη στην πλατφόρμα.
  • Περιορισμό λειτουργιών αυτόματης ροής: Επιβολή περιορισμών ή κατάργηση χαρακτηριστικών όπως η συνεχής ροή (infinite scroll), η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο (autoplay) και οι μηχανισμοί pull-to-refresh, οι οποίοι θεωρούνται «σκοτεινά μοτίβα» σχεδιασμού.
  • Υποχρεωτικές χρονολογικές ροές: Οι πλατφόρμες θα πρέπει να υποχρεούνται να παρέχουν χρονολογικές ροές περιεχομένου, χωρίς αλγοριθμικούς μηχανισμούς τεχνητής ενίσχυσης της προσοχής.
  • Ρύθμιση ειδοποιήσεων: Εφαρμογή υποχρεωτικής χρονοκαθυστέρησης στις ειδοποιήσεις (notifications) που αποστέλλονται σε ανηλίκους, ώστε να μειωθεί η συνεχής διάσπαση προσοχής.
  • Εφαρμογή υπαρχόντων κανόνων: Αξιοποίηση του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR) και της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) για την επιβολή αυτών των αλλαγών απευθείας στον κώδικα των εφαρμογών.

Παράλληλα με τη ρύθμιση των αλγορίθμων, η Εσθονία επενδύει στον ψηφιακό αλφαβητισμό, ενσωματώνοντας μαθήματα στα σχολεία ώστε οι μαθητές να αναπτύσσουν κριτική ικανότητα απέναντι στον τρόπο που λειτουργεί το αλγοριθμικό περιεχόμενο.

Ως μια από τις πλέον ψηφιοποιημένες κοινωνίες στον κόσμο, η Εσθονία θεωρεί ότι οι απαγορεύσεις είναι μια αναχρονιστική προσέγγιση που καταρρέει μπροστά στις τεχνικές δυνατότητες των χρηστών.

Ειδήσεις Σήμερα: