Κατανοώντας την ελληνική και ευρωπαϊκή διαφθορά

Η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) για το έργο της αξίζει μιας προσεκτικότερης ανάγνωσης από την απλή καταγραφή των δύο αριθμών που κάνουν τον γύρο της ελληνικής ειδησεογραφίας από χθες: τις 175 ενεργές υποθέσεις διαφθοράς που την απασχολούν στην Ελλάδα και τα 2,68 δισ. ευρώ πόρων στα οποία αυτές αντιστοιχούν.

Ορθώς έχει βέβαια επισημανθεί ότι σε σχέση με το μέγεθος της χώρας και της οικονομίας της, οι αριθμοί αυτοί είναι δυσθεώρητα μεγάλοι. Σε χώρες με αντίστοιχο πληθυσμό όπως η Πορτογαλία και η Τσεχία, οι ίδιες ενδείξεις -ιδίως το μέγεθος των πόρων- είναι κοντά στο ⅓ των ελληνικών επιδόσεων, ενώ χώρες με παρόμοιο ΑΕΠ όπως η Φινλανδία απασχολούν μόλις με 19 υποθέσεις που αντιστοιχούν σε 58,31 εκατομμύρια ευρώ – περίπου το 2,5% των ποσών για τα οποία ελέγχεται η Ελλάδα.

Όμως πίσω από αυτές τις ενδείξεις κρύβονται και μια σειρά λεπτομέρειες που επιδεινώνουν την εικόνα τόσο στο ελληνικό, όσο και στο ευρωπαϊκό επίπεδο.

Υποδειγματική διαφθορά

Κατ’ αρχάς, όπως ξεκαθαρίζει η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, Λάουρα Κοβέσι, στον πρόλογο της έκθεσης, ο φορέας της έχει επιτύχει μέχρι στιγμής καταδικαστικές αποφάσεις στο δυσθεώρητο 95% των υποθέσεων που έχει ανοίξει. Πράγμα το οποίο σημαίνει ότι αν δεν έχει πιάσει ξαφνικά την EPPO κάποιος μαξιμαλιστικός οίστρος, μια απλή αναγωγή θα έβγαζε 166 υποθέσεις διαφθοράς με κόστος περίπου 2,5 δισ. από τα 2,7 που αφορούν ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος υποθέσεις απάτης με επίκεντρο την Ελλάδα.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής η Ελλάδα δεν ανήκει στις χώρες που η ΕΡΡΟ δεν έχει επιτύχει καταδίκες. Οι αθωώσεις είναι ακριβώς 0 σύμφωνα με την έκθεση. Αν κρίνουμε, δε, από το γεγονός ότι μόλις χθες σημειώθηκε έφοδος της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος και της Οικονομικής Αστυνομίας σε γνωστό Κέντρο Υποβολής Δηλώσεων του ΟΠΕΚΕΠΕ στην Κρήτη ύστερα από παραγγελία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, οι 117 νέες υποθέσεις που ερευνά η ΕΡΡΟ τον τελευταίο χρόνο μάλλον θα συνεχίσουν να αυξάνονται.

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ έχει φυσικά την τιμητική του. Στο τμήμα της έκθεσης που επεξηγεί την κατανομή του είδους των αδικημάτων που ερευνώνται, τη μερίδα του λέοντος πανευρωπαϊκά (51%) κατέχουν οι απευθείας αναθέσεις και γενικά το είδος της διασπάθισης μέσω πόρων που δεν κατανέμονται μέσω ανοιχτών διαγωνισμών. Το παράδειγμα που δίνει ενδεικτικά η ΕΡΡΟ (σ. 59) έρχεται από την Ελλάδα και αφορά τις πρώτες 37 συλλήψεις για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, καθιστώντας έτσι την υπόθεση το πλέον καθαρό υπόδειγμα του πιο δημοφιλούς τύπου αδικήματος – του απαυγάσματος μιας ενδημικής διαφθοράς, θα μπορούσε να πει κανείς.

Μάλιστα, η Ελλάδα πρωταγωνιστεί -ή έστω συμπρωταγωνιστεί- και σε δεύτερη “διαφημιζόμενη” υπόθεση, την περιβόητη Calypso, που αφορά μεν 14 χώρες, αλλά ως κόμβο είχε το λιμάνι του Πειραιά και η τύχη της θα εκδικαστεί στα ελληνικά δικαστήρια. Πρόκειται για τη γνωστή υπόθεση των 2435 κοντέινερ με κινέζικα προϊόντα που κατασχέθηκαν ύστερα από έρευνα της Γενικής Διεύθυνσης Τελωνείων και ΕΦΚ της ΑΑΔΕ και της ΕΡΡΟ, τα οποία θα διοχετεύονταν στις ευρωπαϊκές αγορές.

Αυτή η υπόθεση είναι κι ο λόγος που η Λάουρα Κοβέσι διάλεξε ως χώρο για τη συνέντευξη Τύπου της τον περασμένο Οκτώβριο το γ’ τελωνείο στο Πέραμα, χαρακτηρίζοντας την Calypso ως τη “μεγαλύτερη κατάσχεση εμπορευματοκιβωτίων στην Ιστορία της ΕΕ”.

Η διαφθορά των υπολοίπων

Με τον ΟΠΕΚΕΠΕ και την Calypso, δύο από τις εννιά υποθέσεις που δίνονται στην έκθεση ως υποδείγματα αφορούν την Ελλάδα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Ελλάδα είναι υπόδειγμα διαφθοράς – κυρίως επειδή λείπουν τα στοιχεία προκειμένου να αποφανθούμε για κάτι τέτοιο. Από τις χώρες με τις οποίες συγκρινόμαστε συχνά ως προς τη διαφθορά, η Μάλτα είναι αισθητά μικρότερη για να έχει νόημα οποιαδήποτε σύγκριση και η Ουγγαρία δεν συμμετέχει επισήμως στην EPPO και άρα δεν καταγράφεται στην έκθεση.

Η Βουλγαρία, πάντως, με την οποία η Ελλάδα συγκρίνεται συχνά σε μια σειρά ζητημάτων, έχει περισσότερες ενεργές υποθέσεις (267 έναντι των ελληνικών 175), αλλά μικρότερο μέγεθος στην υπό διερεύνηση απάτη (1,7 δισ. ευρώ έναντι των ελληνικών 2,7). Η Ισπανία από την άλλη, που αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ, με πολύ μεγαλύτερη οικονομία από αυτή της Ελλάδας, έχει λιγότερες από τις μισές υποθέσεις από την Ελλάδα (97) και σχεδόν το ¼ των πόρων υπό διερεύνηση (796.2 εκ.).

Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ότι ακόμα και τα κράτη-μέλη της ΕΕ που εμφανίζονται κατά πολύ καθαρότερα από άλλα, όπως η Σουηδία (με μεγάλη διαφορά από οποιαδήποτε δεύτερη), έχουν υπό διερεύνηση υποθέσεις που αφορούν έναν συγκεκριμένο όργανο ευρωπαϊκών πόρων: το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, η δημιουργία του οποίου σχεδόν συμπίπτει με αυτή της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.

Αντικρουόμενες εμφανίζονται οι τάσεις στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης: από τη μία ένα χρηματοδοτικό εργαλείο μεγαλύτερο του Σχεδίου Μάρσαλ που διαμοιράζεται χωρίς επαρκή διαφάνεια, από την άλλη ένα νέο σώμα που κυνηγά με αξιοσημείωτο ζήλο το ευρωπαϊκών διαστάσεων έγκλημα.

Εγκυμονεί άραγε μια νέα ισορροπία για τα κοινοτικά κονδύλια η εισαγωγή μίας αντίρροπης στην ενδημική διαφθορά δύναμης με τη μορφή της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας; Τα αποτελέσματα της δουλειάς της ΕΡΡΟ δείχνουν μέχρι στιγμής να αποσκοπούν στο καθάρισμα των στάβλων του Αυγεία.

Όμως κόντρα σε μία πεποίθηση που διακινήθηκε παλαιότερα, υπαίτιοι της διαφθοράς δεν είναι μόνο τα μικρότερα κράτη με την “ατελή” ευρωπαϊκή συνείδηση, αλλά οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού οικοδομήματος: η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και με δυσανάλογα μεγάλα για το μέγεθός του ποσά (3,14 δισ. ευρώ) το Βέλγιο, όπου φιλοξενείται η ευρωπαϊκή ηγεσία και χαράσσεται η ευρωπαϊκή πολιτική.

Πώς και γιατί αποφασίζεται να επιχειρηθεί να μπει ένα τέλος σε παθογένειες δεκαετιών; Λόγω μίας θεσμικής κόπωσης που πιστεύει στη χρηστή διοίκηση ή επειδή τα περιθώρια στενεύουν καθώς χτίζεται σιγά-σιγά μια πολεμική οικονομία;