Το βλέμμα της πτώσης: Η φωτογραφία που μετατρέπει τη βασιλική ισχύ σε εικόνα παρακμής

Υπάρχουν στιγμές που μια φωτογραφία ξεφεύγει από τα όρια της απλής καταγραφής και μετατρέπεται σε σχόλιο για την ίδια την εξουσία. Η εικόνα του έκπτωτου πρίγκιπα, Άντριου Μάουντμπάτεν-Ουίνδσορ, καθώς αποχωρεί από αστυνομικό τμήμα μέσα σε Range Rover, μοιάζει να ανήκει σε αυτή την κατηγορία.

Το εκτυφλωτικό φλας αλλοιώνει τα χαρακτηριστικά του προσώπου του: το δέρμα φαίνεται άτονο, σχεδόν νοσηρό, τα μάτια κατακόκκινα και βαθουλωμένα, τα χέρια ενωμένα μπροστά του σαν σε άτυπη προσευχή. Δεν πρόκειται για επίσημο πορτρέτο ούτε για προσεκτικά ελεγχόμενη δημόσια εικόνα. Είναι ένα καρέ τυχαίο, ωμό, ακατέργαστο — και ακριβώς γι’ αυτό αποκτά τέτοια ένταση.

Το βλέμμα της αγωνίας

Το βλέμμα στη φωτογραφία είναι εκείνο που καθηλώνει. Διάπλατο, παγωμένο, με μια υπαρξιακή αγωνία που θυμίζει την «Κραυγή» του Έντβαρντ Μουνκ. Την ίδια σχεδόν υπερβολική ένταση συναντά κανείς στον «Απελπισμένο Άνδρα» του Γκιστάβ Κουρμπέ, όπου το πρόσωπο μοιάζει να αιχμαλωτίζεται σε μια στιγμή απόλυτου ψυχικού κλονισμού.

Ακόμη πιο σκοτεινή είναι η αναφορά στον Φρανσίσκο Γκόγια και τον πίνακα «Ο Κρόνος καταβροχθίζει τον γιο του»: εκεί όπου το βλέμμα της μορφής φέρει μέσα του τον τρόμο της επίγνωσης, σαν να έχει συνειδητοποιήσει ότι κάτι αμετάκλητο έχει ήδη συμβεί. Παράλληλα, η σειρά χαρακτικών «Ο Πόλεμος» (Der Krieg) του Ότο Ντιξ έρχεται στον νου — πρόσωπα σημαδεμένα από φρίκη, μάτια που κοιτούν το κενό αδυνατώντας να επεξεργαστούν την εμπειρία.

Ωστόσο, εδώ δεν πρόκειται για το τραύμα του θύματος. Η ανάγνωση που κυριαρχεί είναι εκείνη της ενοχής και της συνενοχής. Γι’ αυτό και γίνεται παραλληλισμός με τις παραμορφωμένες μορφές της σειράς παπών του Φράνσις Μπέικον, όπου η εξουσία μοιάζει να ουρλιάζει κάτω από το βάρος του ίδιου της του παρελθόντος.

Από το επίσημο πορτρέτο στο ανεπίσημο καρέ

Η μοναρχία ιστορικά επιλέγει πώς θα παρουσιαστεί: χρυσά φόντα, στολές, μετάλλια, τελετουργική επισημότητα. Οι εικόνες της είναι ελεγχόμενες, εγκεκριμένες, σχεδιασμένες να αντέξουν στον χρόνο. Εδώ βλέπουμε το αντίθετο: μια ανεπιτήδευτη, μη διαμεσολαβημένη στιγμή.

Το λευκό, πολυτελές εσωτερικό του αυτοκινήτου αντικαθιστά τα ανάκτορα. Η μεγαλοπρέπεια δίνει τη θέση της στην αμηχανία. Και η εξουσία δεν προβάλλεται πια ως αδιαμφισβήτητη — μοιάζει εκτεθειμένη.

Μια εικόνα που μπορεί να γίνει σύμβολο

Στην εποχή της υπερπαραγωγής εικόνων, ελάχιστες φωτογραφίες ξεχωρίζουν πραγματικά. Αυτή, όμως, φαίνεται να έχει αποκτήσει συμβολικό βάρος. Όχι επειδή αποφαίνεται για νομικές ευθύνες, αλλά επειδή αποτυπώνει το συναίσθημα της πτώσης.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι ευρύτερο: όταν στο μέλλον αναζητούμε εικόνες που συνοψίζουν τη βρετανική μοναρχία των αρχών του 21ου αιώνα, θα θυμόμαστε τα επίσημα πορτρέτα και τις τελετές; Ή μήπως αυτό το βλέμμα, πίσω από το τζάμι ενός αυτοκινήτου, θα λειτουργήσει ως το ανεπίσημο πορτρέτο μιας εξουσίας που για μια στιγμή έδειξε το εύθραυστο, ανθρώπινο πρόσωπό της;

*Με πληροφορίες από: Τhe Guardian