Η πατρίδα υπήρξε πάντα γι’ αυτούς «ευαγγέλιο και διπλή ευλογία». Όταν ήταν παιδιά πρόσμεναν ανυπόμονα τις νύχτες για να αφουγκραστούν μ’ ολάνοιχτο στόμα τις διηγήσεις των γιαγιάδων και παππούδων τους. Χειμώνες και καλοκαίρια άκουγαν γι’ αυτόν τον «μπλε ουρανό» και ήταν σαν να τον άγγιζαν. Πήγαιναν σε ρωσικά σχολεία, αλλά ταξίδευαν στις πλατιές θάλασσες του χάρτη — τις θάλασσες της Ελλάδας που ποτέ δεν είδαν! Και τα όνειρα των παιδιών, που ολοένα μεγάλωναν και γίνονταν μανάδες, πατεράδες και έπειτα γιαγιάδες και παππούδες, γέμιζαν με περίσσιο φως για να μπορούν να θαμπώνουν με το «όραμα της πατρίδας» και να διαπαιδαγωγούν την επόμενη και ύστερα τη μεθεπόμενη γενιά…

Έτσι, αντιστάθηκε και πολέμησε τις ξένες προσμείξεις, τα κυνηγητά και τη λήθη, ο Ελληνισμός της Ουκρανίας. Και επέζησε, στο πέρασμα των αιώνων, τραγουδώντας! Χωρίς δασκάλους, χωρίς βιβλία, χωρίς γλώσσα, κράτησε ολοζώντανο το όνειρο, με τη μέθοδο της προφορικής διάδοσης της ελληνικής παράδοσης. Με τα ίδια παραμύθια και τραγούδια, τις ίδιες παροιμίες, θρησκευτικές τελετές και πανηγύρια, τα ίδια ήθη και έθιμα που κληρονομούσε —ευχή και κατάρα— η μια γενιά στην άλλη.

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.4.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Και παρέμειναν 100.000 σήμερα περήφανες ψυχές, «Έλληνες στο νου και την καρδιά» αλλά και Ουκρανοί υπήκοοι εδώ και 215 χρόνια. Στις δικές τους εστίες, τη Μαριούπολη και τα 22 ελληνικά χωριά της που εκείνοι δημιούργησαν και νοσταλγικά «βάφτισαν»: Αθήνα, Κωνσταντινούπολη, Βυζάντιο, Μακεδονία, Χερσόνησο… Γύρω απ΄την κλειστή θάλασσα της Αζοφικής, εκεί όπου τους εξόρισε η Αικατερίνη η Β’, απ’ τα ιερά χώματα της Κριμαίας. Για να ζήσουν, άλλοτε ελεύθεροι, άλλοτε περιορισμένοι, άλλοτε κατατρεγμένοι. Αλλά πάντα, χιλιάδες μίλια μακριά απ’ την αρχέγονη πατρίδα τους, με ζωές και βιώματα «μοιρασμένα» αρχικά με Τούρκους, Τατάρους και αργότερα με Ρώσους και Ουκρανούς.

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.4.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Δεν είναι σύμπτωση ούτε τυχαίο που ο εθνομουσικολόγος Αλέξανδρος Ασλά αφιέρωσε τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της ζωής του στη μελέτη της ιστορίας, της λαογραφίας και του μουσικού πολιτισμού των Ελλήνων της Αζοφικής θάλασσας. Απόγονοι των Ελλήνων της Κριμαίας, οι γονείς του μόνο αυτό του κληροδότησαν: αγάπη, τρυφερότητα και ελπίδα για τις πανάρχαιες ρίζες του. Την ταυτότητά του. Και αυτήν, ακριβώς, αναζήτησε, ταξιδεύοντας κρυφά, πάντα νύχτα, στα χωριά της Μαριούπολης. Έκανε πολλά χιλιόμετρα κυνηγημένος — «απ’ όσους θεωρούσαν την προσπάθειά μου πράξη εχθρική προς το κράτος». Και όλος αυτός ο κόπος για να καταγράψει στο βαρύ μαγνητόφωνο, που κύρτωσε τους ώμους του, τη δική του ιστορία. Με «ιερό σκοπό» να περισώσει τα εκατοντάδες παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια και παραμύθια που τραγούδησε και άκουσε χιλιάδες φορές στον μισό αιώνα ζωής του. Και να αποδείξει ότι «οι Έλληνες της Ουκρανίας είναι δυο φορές Έλληνες».

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.4.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η ιστορία ζωής και ο αγώνας του Αλέξανδρου Ασλά είναι η ιστορία ζωής και ο αγώνας των 100.000 Ελλήνων της Αζοφικής. Εκείνος είχε, απλώς, τη γνώση, την τόλμη και το κουράγιο να ψάξει, να περιηγηθεί και να ενώσει τα «αταίριαστα κομμάτια στο μεγάλο παζλ των περιπλανήσεων του Ελληνισμού του Βορρά».

*Απόσπασμα από δισέλιδο δημοσίευμα των «Νέων» της 16ης Απριλίου 1994 (ρεπορτάζ της Αρετής Αθανασίου), που ήταν αφιερωμένο στους Έλληνες της Ουκρανίας, στον πολιτισμό των Ελλήνων της Αζοφικής Θάλασσας.

Ο εθνομουσικολόγος Αλέξανδρος Ασλά (Ασλανίδης) γεννήθηκε στο χωριό Σαρτανά της Ουκρανίας στις 6 Νοεμβρίου 1943. Μεγάλωσε μέσα στην ορφάνια (έχασε τη μητέρα του όταν ήταν έξι μόλις ετών) και στη φτώχεια, αλλά και συντροφιά με τη μελωδική φυσαρμόνικα του μυλωνά πατέρα του. Παρά τις αντιξοότητες, κατάφερε να σπουδάσει σε κρατική μουσική σχολή και να εργαστεί ως καθηγητής της Ιστορίας της Μουσικής στη Μαριούπολη.

«ΤΑ ΝΕΑ», 16.4.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η περιπλάνησή του στα ελληνικά χωριά της Μαριούπολης, με στόχο τη συλλογή και τη διατήρηση των λαϊκών παραδόσεων των προγόνων του, άρχισε το φθινόπωρο του 1981. Γιαγιάδες και παππούδες τραγούδησαν στο παλιό μαγνητόφωνό του τα παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια που γνώριζαν, εξιστόρησαν τα παραμύθια με τα οποία μεγάλωναν τα εγγόνια τους, μοιράστηκαν ποιήματα και παροιμίες. Το υλικό που συγκέντρωσε ο Αλέξανδρος Ασλά αποδεικνύει, κατά τη δική του διατύπωση, «ότι οι μειονότητες Ελλήνων, όπου και αν ζουν, είναι ένα αίμα, μια οικογένεια, ένα ατόφιο κομμάτι του Ελληνισμού. Και αυτό είναι μεγάλη παρηγοριά…»

Αφορμή για τη σύνταξη του παρόντος άρθρου στάθηκε η συμπλήρωση τεσσάρων ετών από την αιφνίδια ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την έναρξη του ολέθριου ρωσοουκρανικού πολέμου (24 Φεβρουαρίου 2022).

Τις πρώτες κιόλας μέρες του πολέμου ομογενείς της Ουκρανίας, και μάλιστα άμαχοι, έχασαν τη ζωή τους συνεπεία ρωσικών αεροπορικών επιθέσεων στα περίχωρα της κωμόπολης Σαρτανά, της γενέτειρας του Αλέξανδρου Ασλά.

Ειδήσεις Σήμερα: