Η εικόνα της μητέρας που παίζει, γελάει και μοιράζεται στιγμές με το παιδί της είναι, χωρίς αμφιβολία, από τις πιο τρυφερές στην οικογενειακή καθημερινότητα. Αλλά τι γίνεται όταν αυτή η εικόνα επεκτείνεται πέρα από το παιχνίδι και τη φροντίδα και μετατρέπεται σε μια σχέση τύπου «κολλητής φίλης»; Το ερώτημα αν μια μητέρα μπορεί – ή και πρέπει – να είναι φίλη με τα παιδιά της, προκαλεί συζητήσεις και εγείρει σημαντικά ψυχολογικά και κοινωνικά ζητήματα.

Η παγίδα της «ισότιμης οικειότητας»

Σε έναν κόσμο που αλλάζει, οι ρόλοι επαναπροσδιορίζονται. Οι γονείς, και ειδικά οι μητέρες, συχνά αισθάνονται την ανάγκη να είναι κοντά στα παιδιά τους, όχι μόνο ως φροντιστές αλλά και ως συνοδοιπόροι. Η επιθυμία αυτή είναι απόλυτα φυσιολογική: ποιος γονιός δεν θέλει το παιδί του να τον εμπιστεύεται, να μοιράζεται μαζί του σκέψεις και συναισθήματα;

Ωστόσο, όταν η φιλία αρχίζει να υποκαθιστά τη μητρική αυθεντία, κάτι αρχίζει να ξεφεύγει. Τότε συναντάμε τον κίνδυνο μίας «ισότιμης οικειότητας» στη σχέση μητέρας-κόρης, όπου η κόρη συχνά καλείται να καλύψει συναισθηματικά κενά της μητέρας. Μοιράζονται τα πάντα – από ρούχα μέχρι ερωτικά μυστικά – σε μια σχέση που εξωτερικά μοιάζει ιδανική, αλλά εσωτερικά μπορεί να είναι δυσλειτουργική και αρνητική για την ψυχολογική ανάπτυξη της κόρης.

Το παιδί, σε αρκετές περιπτώσεις, αναλαμβάνει άτυπα τον ρόλο της ψυχολογικής στήριξης, στερούμενο την εμπειρία μιας σταθερής, καθοδηγητικής φιγούρας. Και όταν φτάσει η στιγμή της απομάκρυνσης και της αυτονόμησης, η ενοχή αντικαθιστά τη φυσική εξέλιξη.

Οι ανάγκες των παιδιών: Όρια, ασφάλεια, καθοδήγηση

Η επιστήμη της αναπτυξιακής ψυχολογίας συμφωνεί: τα παιδιά χρειάζονται γονείς, όχι φίλους. Σύμφωνα με έρευνες, τρία βασικά στοιχεία είναι κρίσιμα για την υγιή ανάπτυξη ενός παιδιού: όρια, κανόνες και καθοδήγηση. Ένας φίλος δεν θα επιβάλει ποτέ ώρες ύπνου, πειθαρχία, ούτε θα αναλάβει την ευθύνη για δύσκολες αποφάσεις. Αυτά είναι καθήκοντα που ανήκουν αποκλειστικά στον γονέα.

Η έλλειψη αυτής της σταθερότητας μπορεί να οδηγήσει σε άγχος και ανασφάλεια. Όταν η μητέρα προσπαθεί υπερβολικά να γίνει φίλη με το παιδί της, κινδυνεύει να χάσει την εικόνα του κηδεμόνα, του ανθρώπου που προστατεύει και καθοδηγεί. Ειδικά σε περιπτώσεις διαζευγμένων γονέων, η υπερβολική συναισθηματική έκθεση – όπως η συζήτηση για οικονομικά προβλήματα ή προσωπικές απογοητεύσεις ή αρνητικά σχόλια για τον άλλο γονέα – επιβαρύνει ψυχικά τα παιδιά, αντί να τα φέρνει πιο κοντά, προσθέτοντας περισσότερο άγχος και ανασφάλεια.

Η φιλικότητα ως μέσο σύνδεσης – όχι ως ρόλος

Οπότε, τι κάνουμε; Μέχρι ενός σημείου, μια μητέρα μπορεί να είναι φίλη με το παιδί της. Η μητρότητα περιλαμβάνει εκτός των άλλων την παρέα, το παιχνίδι και την επικοινωνία. Αυτές οι στιγμές είναι ζωτικής σημασίας για την ομαλή ψυχο-συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού και για την ισχυροποίηση του δεσμού μητέρας-παιδιού, δημιουργώντας μια σχέση εμπιστοσύνης και αμοιβαίου σεβασμού. Μια φιλική σχέση ενθαρρύνει επίσης την ανοιχτή επικοινωνία, βοηθώντας τα παιδιά να νιώθουν άνετα να μοιράζονται τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Άλλωστε μία μητέρα-φίλη προσφέρει συναισθηματική υποστήριξη και καθοδήγηση, βοηθώντας τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της ζωής.

Το «μυστικό» όμως βρίσκεται στην ισορροπία. Ο ρόλος της μητέρας πρέπει να παραμένει πρωτίστως αυτός του γονέα – σταθερού, διαθέσιμου και ικανού να βάλει όρια. Η φιλικότητα μπορεί να υπάρχει ως συμπλήρωμα, όχι ως αντικαταστάτης. Όπως αναφέρουν ειδικοί, η σχέση αυτή πρέπει να είναι εξελικτική: όσο το παιδί ωριμάζει και αποκτά αυτονομία, τόσο περισσότερο μπορεί να αναπτύσσεται και η ισότητα στη σχέση. Και αυτό γιατί εάν μια μητέρα βάλει ως προτεραιότητα το να είναι φίλη με το παιδί της, διακινδυνεύει να χαθούν τα όρια και να μην τηρηθούν οι βασικοί κανόνες. Αυτό θα δημιουργήσει σύγχυση ρόλων (η φιλία μπορεί να θολώσει τα όρια και να δημιουργήσει σύγχυση στους ρόλους μητέρας-παιδιού), έλλειψη αυθεντίας (η υπερβολική φιλικότητα μπορεί να μειώσει την αυθεντία της μητέρας, δυσκολεύοντας την επιβολή κανόνων και την παροχή πειθαρχίας) και συναισθηματική επιβάρυνση (τόσο η μητέρα όσο και το παιδί τελικά θα επιβαρυνθούν συναισθηματικά). Οπότε, τονίζεται πάλι η ανάγκη για ισορροπία μεταξύ της φιλικής διάθεσης και της γονικής αυθεντίας που είναι το κλειδί για μια υγιή και λειτουργική σχέση.

Το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και η ανεξαρτησία

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, ιδιαίτερα στην εφηβεία, η ανάγκη τους για ιδιωτικότητα γίνεται όλο και πιο έντονη. Είναι η περίοδος της «εξατομίκευσης», της διαδικασίας με την οποία σχηματίζουν τη δική τους ταυτότητα. Οι γονείς οφείλουν να σεβαστούν αυτό τον διαχωρισμό, ακόμα κι αν νιώσουν ότι απομακρύνονται.

Έρευνες δείχνουν πως οι υπερπροστατευτικοί ή υπερβολικά «φιλικοί» γονείς συχνά εμποδίζουν αυτή την αυτονόμηση, οδηγώντας τα παιδιά σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και έλλειψη αυτογνωσίας. Μια μητέρα που σέβεται την ιδιωτικότητα του παιδιού της και του προσφέρει τον απαραίτητο χώρο, του δίνει ταυτόχρονα και την ευκαιρία να μεγαλώσει με σιγουριά και υγιή προσωπικότητα.

Η φιλία έρχεται με τον χρόνο

Η σχέση μητέρας-παιδιού είναι μοναδική, βαθιά και εξελικτική. Μπορεί να έχει φιλικά στοιχεία, μπορεί να περιλαμβάνει γέλια, αγκαλιές και μυστικά – αλλά χρειάζεται και καθοδήγηση, όρια και σταθερότητα. Μια μητέρα είναι, πρωτίστως, μητέρα. Και αυτή είναι η πιο πολύτιμη «φιλία» που μπορεί να προσφέρει.

Ίσως τελικά, η αληθινή φιλία μεταξύ μητέρας και παιδιού να μην είναι ο στόχος των πρώτων χρόνων. Είναι το δώρο που έρχεται αργότερα, όταν το παιδί έχει πια ενηλικιωθεί και η μητέρα έχει κάνει με αγάπη τον ρόλο της. Μια φιλία χτισμένη όχι στην ανάγκη, αλλά στην εμπιστοσύνη, τον σεβασμό και την ελευθερία.

Ειδήσεις Σήμερα: