Είκοσι χρόνια μετά, το Τσερνόμπιλ ζει στο DNA των θυμάτων

51

H έκρηξη στον αντιδραστήρα 4 του πυρηνικού εργοστασίου του Τσερνόμπιλ, στις 26 Απριλίου 1986, έφερε μια τραγωδία με διάρκεια. Εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε εδάφη ακόμα μολυσμένα από τα ραδιενεργά ισότοπα που έφερε ο άνεμος πριν από 20 χρόνια.

Ακόμα και σήμερα, ραδιενεργά υλικά και τρόφιμα κατάσχονται στις αγορές της Μόσχας, και οι απαγορεύσεις στο εμπόριο τροφίμων εξακολουθούν να ισχύουν όχι μόνο σε περιοχές της Λευκορωσίας -όπου αποτέθηκε το 60% του ραδιενεργού νέφους- αλλά και της Σουηδίας, της Φινλανδίας και της Βρετανίας.

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι είναι ακόμα νωρίς να εκτιμηθούν οι ανθρώπινες απώλειες, -θα χρειαστούν ίσως δεκαετίες για να γίνουν ορατές οι έπιπτώσεις, ωστόσο υπάρχει έντονη διαμάχη ακόμα και για τις πρώτες εκτιμήσεις, που κυμαίνονται από λίγες χιλιάδες έως δεκάδες χιλιάδες θανάτους από καρκίνο.

Η έκθεση του Φόρουμ του Τσερνόμπιλ, στο οποίο μετείχαν οι τοπικές κυβερνήσεις και υπηρεσίες του ΟΗΕ, δημοσιεύτηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο και προέβλεπε 4.000 επιπλέον θανάτους από καρκίνο στα 600.000 άτομα με την υψηλότερη έκθεση.

Η αναθεωρημένη έκδοση, λίγους μήνες αργότερα, είχε χαμηλότερα όρια και προβλέπει συνολικά 9.000 θανάτους από στερεούς καρκίνους μεταξύ των 6,8 εκατ. κατοίκων με την υψηλότερη έκθεση, στη Λευκορωσία, την Ουκρανία και τη Ρωσία.

Η πρόσφατη έκθεση της Greenpeace είναι πολύ πιο δυσοίωνη, καθώς προβλέπει 93.000 θανάτους μεταξύ 270.000 επιπλέον περιπτώσεων καρκίνου. Αν και οι δύο εκθέσεις βασίζονται λίγο-πολύ στα ίδια στοιχεία, η Greenpeace εξετάζει μεγαλύτερη έκταση της ανατολικής Ευρώπης και τα ανώτερα, αντί τα κατώτερα όρια για την εμφάνιση καρκίνου.

Η φετινή έκθεση TORCH, τέλος, με πρωτοβουλία Πρασίνων στη Βρετανία, προβλέπει 30 έως 60 χιλιάδες θανάτους.

Στις καταμετρήσεις αυτές περιλαμβάνονται 47 θάνατοι από έκθεση σε ραδιενέργεια κοντά στον αντιδραστήρα αμέσως μετά το ατύχημα, και περίπου δέκα θανατηφόρες περιπτώσεις καρκίνου του θυρεοειδούς σε παιδιά που ήταν δυνατό να αποδοθούν άμεσα στο ατύχημα.

Ραδιενεργή σκόνη

Η βασική πηγή ανησυχίας τα πρώτα χρόνια του ατυχήματος ήταν το ραδιενεργό ιώδιο, με χρόνο ημιζωής οκτώ χρόνια, το οποίο απορροφάται από τον θυρεοειδή για τη σύνθεση της ορμόνης θυροξίνης.

Πιο μακροπρόθεσμος είναι ο κίνδυνος από το καίσιο-137 και στρόντιο-90, με χρόνο ημιζωής γύρω στα 30 χρόνια. Ραδιενεργά ισότοπα από το ατύχημα αποτέθηκαν από τον άνεμο ακόμα και στις ανατολικές ΗΠΑ και ανιχνεύθηκαν σχεδόν σε όλες τις χώρες του βορείου ημοσφαιρίου.

Το ατύχημα, πιστεύουν σήμερα οι περισσότεροι ειδικοί, προκλήθηκε από ένα συνδυασμό σχεδιαστικών λαθών στον αντιδραστήρα RMBK του Τσερνόμπιλ και λανθασμένων χειρισμών από τους υπεύθυνους.

Στο πλαίσιο ενός πειράματος, προκειμένου να ελεγχθεί μια εναλλακτική τουρμπίνα για την κυκλοφορία του ψυκτικού νερού, η θερμική ισχύς του αντιδραστήρα κατά λάθος ανέβηκε στα 30 GW, δέκα φορές το κανονικό, και ο ατμός προκάλεσε έκρηξη, εκτινάσσοντας έξω τη στέγη.

Η απότομη εισροή οξυγόνου προκάλεσε ανάφλεξη του άνθρακα στον αντιδραστήρα, με αποτέλεσμα μια δεύτερη έκρηξη που διασκόρπισε το ραδιενεργό υλικό στην ατμόσφαιρα.

Στον αντιδραστήρα υπήρχαν πάνω από 180 τόνοι σχάσιμων υλικών, και τουλάχιστον 20 τόνοι διέρρευσαν.

Ο αντιδραστήρας θάφτηκε σε μια «σαρκοφάγο από τσιμέντο, πάχους έως και 200 μέτρα, η οποία όμως διαβρώνεται και αφήνει νερό να περάσει ακόμα και στον υδροφόρο ορίζοντα μέσα από ρωγμές.

Με τη βοήθεια της διεθνούς κοινότητας, η Ουκρανία ελπίζει να έχει κατασκευάσει έως το 2008 μια -αμφιλεγόμενη και αυτή- νέα σαρκοφάγο από ατσάλι, που θα συναρμολογηθεί δίπλα στο εργοστάσιο και στη συνέχεια θα ρυμουλκηθεί ώστε να το καλύψει ολόκληρο.

Δυστυχώς, η νέα κατασκευή, κόστους σχεδόν ενός δισ. δολαρίων, είναι σχεδιασμένη να διαρκέσει μόνο 100 χρόνια. Δεδομένου ότι τα υλικά αυτά θα παραμείνουν θανατηφόρα για 100.000 χρόνια, θα πρέπει να θυμόμαστε το Τσερνόμπιλ ξανά και ξανά.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ