Έκδοση με τα σχόλια του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου στους «Βίους» του Βαζάρι

38

Τα ιδιόχειρα σχόλια του Ελ Γκρέκο για τους καλλιτέχνες της εποχής του πάνω στην έκδοση των «Βίων» του Τζόρτζιο Βαζάρι παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Η ελληνική έκδοση βασίζεται στη μεταγραφή των σημειώσεων του Γκρέκο από τον Ισπανό καθηγητή ιστορίας της Τέχνης, Φερνάντο Μαρίας. Το έργο του Μαρίας κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην Ισπανία το 1994. Το έργο κυκλοφορεί στα ελληνικά με εκτενή εισαγωγή του καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης, Νίκου Χατζηνικολάου.

Οι βίοι των πλέον εξαίρετων ζωγράφων, γλυπτών και αρχιτεκτόνων του Τζόρτζιο Βαζάρι, θεωρούνται βασική αναφορά για την Ιστορία της Τέχνης. Η έκδοση του έργου, το 1550, είχε εντυπωσιάσει το σύνολο της Ευρώπης και προκάλεσε από έντονο θαυμασμό μέχρι και μίσος. Επηρέασε καλλιτέχνες και φιλότεχνους και δημιούργησε όσο καμιά άλλη έκδοση ορκισμένους εχθρούς και αντιπάλους.

Οι αντιδράσεις των καλλιτεχνών εκφράζονταν συνήθως με σχόλια στα περιθώρια των αντιτύπων των Βίων. Ένα τέτοιο αντίτυπο γεμάτο με δυσανάγνωστες σημειώσεις αγόρασε στις αρχές της δεκαετίας του 60 ο τότε διευθυντής του Μουσείου Πράδο και καθηγητής Χαβιέ ντε Σάλας, χωρίς να γνωρίζει ότι επρόκειτο για σχόλια του Ελ Γκρέκο.

Έπειτα από χρόνια, ο ντε Σάλας αντιλήφθηκε το συγγραφέα των σημειώσεων, χάρη σε ένα σχόλιο γραμμένο από διαφορετικό χέρι, που έφερε την υπογραφή «Τριστάν», το όνομα του σημαντικότερου μαθητή του Γκρέκο στο Τολέδο. Τριάντα χρόνια αργότερα, ο Φερνάντο Μαρίας δημοσίευσε το βιβλίο που παρουσιάζουν τώρα οι ΠΕΚ με την ακριβή μεταγραφή των σημειώσεων του Γκρέκο.

Σύμφωνα με τον Νίκο Χατζηνικολάου, τα σχόλια του Γκρέκο δεν εκφράζουν μόνο τις προσωπικές του αντιδράσεις στους Βίους, αλλά απηχούν τις απόψεις ενός ευρύτερου καλλιτεχνικού κόσμου του 16ου αιώνα. Εκτός από το αντίτυπο με τις εντυπώσεις του Θεοτοκόπουλου, έχουν βρεθεί άλλα έξι με σχόλια καλλιτεχνών που συχνά αγγίζουν τη χυδαιότητα.

«Ο Γκρέκο», γράφει ο Ν.Χατζηνικολάου, «μπορεί να ανεβάζει και να κατεβάζει τον Βαζάρι ανόητο, μεροληπτικό, απατεώνα, φλύαρο, ξεδιάντροπο, υπερόπτη και πολλά άλλα, ο αναγνώστης όμως θα συναντήσει τα ίδια και χειρότερα στο αντίγραφο της Μπολόνια, στα σχόλια που αποδίδονται στον Καράτσι: ο αλαζόνας λέει πράγματα για τον εαυτό του, που ούτε ένας γάιδαρος δεν θα μπορούσε να πει, αυτός ο ανίδεος, τι παλιοτόμαρο είναι αυτός ο Βαζάρι».

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ