Γνώριμος ο δρόμος. Τον γνώρισαν οι πρόπαπποι των σημερινών παιδιών. Τον γνώρισαν οι πάπποι, τον γνώρισαν οι πατέρες. Δεν έμενε παρά η σημερινή γενεά, που δεν είχε φορέσει το χακί. Στα όπλα τώρα κι’ αυτή.

Πόσοι πόλεμοι κατά τον ενάμισυ αιώνα που η χώρα αποτελεί ελεύθερη από ξένο ζυγό κρατική μονάδα. Από το 1897 ως το 1974, πόλεμοι απελευθερωτικοί συνθέτουν την ιστορία των Ελλήνων. Οι χρόνοι ειρήνης είναι περίοδοι αναμονής πολέμων. Κι’ όταν διανύουμε καιρούς ειρήνης με εξωτερικούς πολέμους, έχουμε ευτραφή δέσποινα της ελληνικής γης τη διχόνοια, με τις πολύμορφες εμφύλιες συρράξεις.


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 23.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Το ατύχημα του 1897 διαδέχονται Μακεδονικοί αγώνες, τότε που, για πρώτη φορά, το έθνος παρουσίασε σύμπνοια πλήρη και έξυπνη οργάνωση, μαχητική διάθεση, όπου οι μαχητές προσέρχονταν απ’ όλες τις γωνιές της ελεύθερης και υπόδουλης χώρας εθελοντικά, χωρίς να καλούνται από διατάγματα επιστρατεύσεως.

Θα φθάσουμε στο 1912-1913, περίοδο τακτοποιήσεως λογαριασμών με Τούρκους και Βουλγάρους, η λαμπρότερη εποχή, όπου το έθνος, σε πλήρη σύμπνοια, πέρασε πάνω από τα φύλλα δάφνης που του είχε στρώσει η ιστορία.

Από κει και πέρα κόβεται η ανάσα: Ο πρώτος Ευρωπαϊκός του 1914, ο διχασμός, με τους Έλληνες που μισούσαν και πολεμούσαν αλλήλους, όσο δεν μίσησαν και δεν πολέμησαν εξωτερικούς εχθρούς.


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 23.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στα δύο η Ελλάδα. Το κράτος της Αθήνας και το κράτος της Θεσσαλονίκης. Αναθεματισμοί, τουφεκισμοί, αποκλεισμοί.

Στο πλευρό των Συμμάχων η μισή Ελλάδα στην αρχή, ολόκληρη ύστερα, για να φθάσουμε στη Μικρασιατική εκστρατεία, που υπήρξε για το Γένος περιπέτεια οδυνηρότερη από την κατάρρευση του Βυζαντίου.


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Δεν προλάβαμε να σφογγίσουμε τα αίματα και να ντύσουμε τις παράγκες με τα πισσόχαρτα στις στέγες των ξερριζωμένων, και ξεσπά δεύτερος Ευρωπαϊκός. Παρόντες και σ’ αυτόν. Η έξαρση και η συντριβή. Η Κατοχή με τα «πεινώ» και τις σπονδές της σε αίμα.

Συνέχεια ο συμμοριτοπόλεμος, που τίναξε την καλύβα μας στον αέρα.

Κάποια περίοδος ειρήνης, ώσπου να βολευτούν στα αναπηρικά αμάξια τους οι ανάπηροι, ώσπου να καλύψη η νέα γενεά «το χάσμα που άνοιξ’ ο πόλεμος».


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Μειδιάστε, παρακαλώ. Κάναμε πως μειδιούμε. Άνεμος ανάπλασης. Εσύ είσαι που το λες; Εσωτερικές αναταραχές. Στα «ναι» και στα «όχι» του δημοψηφίσματος μάς εκάλεσαν πέρυσι (σ.σ. το δημοψήφισμα της χούντας το 1973). Ώσπου προχτές, εκεί που τα παιδιά έπαιζαν στους δρόμους τον «πόλεμό» τους, πόλεμος χωρίς εισαγωγικά αντήχησε στους αιθέρες, γενική επιστράτευση εσήμαναν πομποί και έντυπα, και οι πολεμιστές του 1940 είδαν τα τέκνα τους πειθαρχικά κι’ αυτά να βαδίζουν —παρθενική πορεία— στα κέντρα κατατάξεώς τους.

«Με το χαμόγελο στα χείλη…» ήταν το τραγούδι του 1940. Με την έκφραση μιας γενεάς που βαδίζει στην εκτέλεση του καθήκοντος η σημερινή γενεά. Ένα «όχι» και τότε. Με άλλο σχήμα σήμερα.


«ΤΑ ΝΕΑ», 22.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο πόλεμος είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να του πηγαίνουν φραστικές εκρήξεις και φλυαρίες. Με γενναιότητα και σύνεση η στρατευμένη νεότητα, σε θέση ετοιμότητας, απάντησε κιόλας σ’ όσους, πρόχειροι σε ψόγο, μεμψιμοιρία, ακόμα και συκοφαντία, καταλόγιζαν ελαφρότητα και διαφθορά στα ελληνικά νιάτα.


*Κείμενο του Παύλου Παλαιολόγου, που έφερε τον τίτλο «Παρθενική πορεία» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Τρίτη 23 Ιουλίου 1974.

Τις ώρες εκείνες, μολονότι είχε ανακοινωθεί από την προτεραία κατάπαυση του πυρός στην Κύπρο («Αττίλας Ι», 20-22 Ιουλίου 1974), συνεχιζόταν η προώθηση των επιστράτων προς τις μονάδες τους στο πλαίσιο της γενικής επιστρατεύσεως.


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Παρά τη συμφωνηθείσα κατάπαυση του πυρός, οι τουρκικές δυνάμεις —όπως ανέφερε το πρωτοσέλιδο του «Βήματος»— συνέχιζαν τις επιθέσεις τους, αεροπορικές και χερσαίες.


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 23.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η Ελλάδα είχε κηρύξει γενική επιστράτευση το Σάββατο 20 Ιουλίου 1974, λίγες ώρες μετά την έναρξη της τουρκικής εισβολής στη Μεγαλόνησο.


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η απόφαση είχε ληφθεί από το υπουργικό συμβούλιο και είχε ανακοινωθεί την 11η πρωινή.


«ΤΑ ΝΕΑ», 22.7.1974, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στην επίσημη σχετική ανακοίνωση (δημοσιευμένη στο «Βήμα» της Κυριακής 21ης Ιουλίου) αναφέρονταν, μεταξύ άλλων, τα εξής:

«Η Τουρκία ενήργησε σήμερον την 5.45 π.μ., κατά παράβασιν των υφισταμένων συνθηκών, των συμμαχικών υποχρεώσεων και των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου, απόβασιν στρατιωτικών δυνάμεων εις την νήσον Κύπρον.

[…]

Η Ελλάς, καταγγέλλουσα τας εκνόμους ταύτας ενεργείας της Τουρκίας, δηλοί ότι θα υπερασπίση πάση δυνάμει τα νόμιμα δικαιώματα και τα εθνικά της συμφέροντα, οπουδήποτε κρίνει ότι ταύτα απειλούνται εκ παρανόμων και επεκτατικών τουρκικών ενεργειών.

Εν όψει της δημιουργηθείσης καταστάσεως, διετάχθη γενική επιστράτευσις».

Η κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου προέρχεται από το φύλλο των «Νέων» που είχε κυκλοφορήσει τη Δευτέρα 22 Ιουλίου 1974. Στη λεζάντα διαβάζουμε: «Τρία χαρακτηριστικά και συγκινητικά στιγμιότυπα από την αναχώρηση των επιστρατευθέντων. Αριστερά, μία κοπέλλα αποχαιρετά με δάκρυα τον δικό της, ενώ το τραίνο φεύγει. Στο κέντρο, μια ανάλογη εικόνα αποχαιρετισμού. Ένα νέο ζευγάρι που χωρίζει προσωρινά. Δεξιά, ένας νέος αποχαιρετά τη γυναίκα του και τα παιδιά του. Προσωρινή αναστολή των διακοπών…»

Ειδήσεις Σήμερα: