Πριν από μια δεκαετία, η Jua Power, μια οικογενειακή επιχείρηση στον τομέα της ηλιακής ενέργειας, δεν είχε ιδιαίτερο λόγο να εγκαταλείψει την Κίνα αναζητώντας πελάτες σε άλλες περιοχές του κόσμου όπως η Αφρική.

Με τη χώρα να βρίσκεται εν μέσω μιας έκρηξης στην πράσινη ενέργεια, «είχαμε άφθονες παραγγελίες στην εγχώρια αγορά», θυμάται ο Xu Bo, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, μιλώντας στον Economist.

Ωστόσο, καθώς η οικονομία της Κίνας επιβραδύνθηκε και τα κέρδη στον κλάδο της ηλιακής ενέργειας μειώθηκαν, ο κ. Xu άλλαξε στρατηγική. Τον Μάρτιο του 2025 αποφάσισε να κατασκευάσει ένα εργοστάσιο στην πόλη Tatu, μια ειδική οικονομική ζώνη στην Κένυα.

Πρόκειται για την πρώτη άμεση επένδυση της εταιρείας στο εξωτερικό στην σχεδόν εξηντάχρονη ιστορία της. Η Jua Power εντάσσεται σε ένα αυξανόμενο κύμα κινεζικών βιομηχανιών που έχουν πρόσφατα εγκατασταθεί στην Κένυα και σε άλλα μέρη της Αφρικής, σημειώνει σε σχετικό άρθρο του ο Economist, αναλύοντας τις νέες σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ Κίνας και Μαύρης Ηπείρου.

Το 2025, οι κινεζικές άμεσες ξένες επενδύσεις στον τομέα της μεταποίησης στην Αφρική αυξήθηκαν στα 12,3 δισ. δολάρια, κατανεμημένες σε 64 νέα έργα — ο υψηλότερος αριθμός σε ένα μόνο έτος την τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με την fDi Markets, μια εταιρεία παροχής δεδομένων. (Οι συνολικές κεφαλαιουχικές δαπάνες που ανακοινώθηκαν το 2023 ήταν 24,6 δισ. δολάρια, αλλά κατανεμήθηκαν σε 35 έργα).

Μεταξύ 2023 και 2025 η Κίνα επένδυσε περισσότερα από ό,τι η Αμερική και η Ευρώπη μαζί. Ποτέ στο παρελθόν η Αφρική δεν ήταν τόσο ελκυστική για τις κινεζικές μεταποιητικές επιειρήσεις, λέει ο John Mwendwa, επικεφαλής της αρχής επενδύσεων της Κένυας.

Δεν θα υλοποιηθούν όλα τα προγραμματισμένα έργα. Ωστόσο, σε μια εποχή που οι κινεζικές χορηγήσεις προς την Αφρική μειώνονται και το κινεζικό κράτος είναι λιγότερο διατεθειμένο από ό,τι στο παρελθόν να χρηματοδοτήσει τεράστια έργα υποδομής, η εισροή ιδιωτικών κεφαλαίων σε αφρικανικά χαλυβουργεία, εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας, μονάδες συναρμολόγησης ηλεκτρικών οχημάτων και άλλα δείχνει πώς αλλάζει η σχέση της Αφρικής με τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο — και πόσο σημαντική παραμένει αυτή η σχέση.

Καθώς οι μισθοί στα κινεζικά εργοστάσια αυξήθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2010, πολλοί περίμεναν ότι το σχετικά χαμηλό κόστος εργασίας της Αφρικής, ο νεανικός πληθυσμός της και οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με την Αμερική και την ΕΕ θα την έκαναν «μαγνήτη για την κινεζική μεταφορά παραγωγής στο εξωτερικό», σημειώνει ο Έρικ Ολάντερ, συνιδρυτής του China Global South Project, μιας πρωτοβουλίας των μέσων ενημέρωσης που εστιάζει στη σχέση αυτή.

Αφρική, το «εργοστάσιο του κόσμου»

Ένα επιδραστικό βιβλίο που εκδόθηκε το 2017 προέβλεπε ότι, καθώς η Κίνα θα μετατοπιζόταν από τη μεταποίηση στις υπηρεσίες, η Αφρική θα την αντικαθιστούσε ως το «εργοστάσιο του κόσμου». Οι Αφρικανοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ήλπιζαν ότι η ανάπτυξη με βάση τις εξαγωγές θα επιτάχυνε την ανάπτυξη και θα δημιουργούσε εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας.

Αυτό το όνειρο απογοήτευσε, λέει ο κ. Olander. Στην Αιθιοπία, που κάποτε χαρακτηριζόταν ως η «Κίνα της Αφρικής» λόγω της δέσμευσής της για εξαγωγική βιομηχανοποίηση, το μερίδιο της μεταποίησης στο ΑΕΠ μειώθηκε από το πρόσφατο υψηλό του 6% το 2017 στο 4,4% το 2024. Στην υποσαχάρια Αφρική συνολικά, το ίδιο έτος το μερίδιο αυτό ήταν 10% του ΑΕΠ — μειωμένο από το 18% το 1981. Ο αυξανόμενος προστατευτισμός στη Δύση και η αβεβαιότητα σχετικά με το μέλλον του African Growth and Opportunity Act, του αμερικανικού καθεστώτος αφορολόγητων εισαγωγών για τους Αφρικανούς εξαγωγείς, ενδέχεται να επισκιάσουν περαιτέρω τις προοπτικές.

Ωστόσο, οι Κινέζοι επενδυτές δεν αποθαρρύνονται, όπως δείχνει η περίπτωση της Κένυας. Η Tatu City βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με πάνω από 1.000 κινεζικές εταιρείες, σύμφωνα με τον Preston Mendenhall της Rendeavour, της εταιρείας που κατέχει την Ειδική Ζώνη Οικονομικής Ανάπτυξης (SEZ). Ο George Olaka της Arise IIP, η οποία κατασκευάζει βιομηχανικά πάρκα σε όλη την Αφρική, αναφέρει ότι διαπραγματεύεται με αρκετούς μεγάλους Κινέζους επενδυτές που επιθυμούν να ιδρύσουν εργοστάσια στην Κένυα, συμπεριλαμβανομένου ενός προμηθευτή ηλιακών συστημάτων και ενός κατασκευαστή γυαλιού. Έξι από τα επτά εμβληματικά κινεζικά έργα που ανακοινώθηκαν πέρυσι, μεταξύ των οποίων ένα χαλυβουργείο και ένα εργοστάσιο ενδυμάτων, έχουν ξεκινήσει την κατασκευή τους, σύμφωνα με την επενδυτική αρχή της Κένυας. Το 2026, 12 από τις 20 ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες του κόσμου αναμένεται να βρίσκονται στην Αφρική.

Προβλήματα στην Κίνα

Ωστόσο, ο κύριος λόγος για τον οποίο οι Κινέζοι μεταποιητές στρέφουν το βλέμμα τους προς την Αφρική είναι τα προβλήματα στην πατρίδα τους. «Στην Κίνα, η μεταποιητική βιομηχανία έχει φτάσει σε ένα πολύ κρίσιμο σημείο καμπής», λέει ο Ζάο Τονγκτάο της Letol, μιας εταιρείας κατασκευής γεωργικών μηχανημάτων που εγκαταστάθηκε πρόσφατα στην πόλη Τατού. Τα κέρδη της βιομηχανίας στην Κίνα παραμένουν χαμηλά, παρά ορισμένα πρόσφατα σημάδια ανάκαμψης. Οι σφοδροί πόλεμοι των δασμών πλήττουν τα πάντα, από το τσιμέντο και τον χάλυβα έως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και τα ηλιακά πάνελ. Η Αφρική προσφέρει την προοπτική πολύ υψηλότερων αποδόσεων.

Ο Charlie Yang, ένας Κινέζος επιχειρηματίας που ίδρυσε πέρυσι ένα εργοστάσιο ιατρικού εξοπλισμού στην Κένυα, λέει στον Economist ότι οι τιμές εκεί για είδη όπως τα επιθέματα μπορούν να είναι τρεις έως τέσσερις φορές υψηλότερες από ό,τι στην πατρίδα του. Εν μέρει εξαιτίας αυτού, πολλοί Κινέζοι κατασκευαστές στην Αφρική επικεντρώνονται στην εξυπηρέτηση τοπικών ή περιφερειακών καταναλωτών. Λίγοι εξάγουν πέρα από την ήπειρο. Αυτό δεν είναι ακριβώς αυτό που έχουν συνήθως στο μυαλό τους όσοι ελπίζουν να δουν την Αφρική να γίνεται ένας παγκόσμιος βιομηχανικός-μεταποιητικός κόμβος.

Για οικονομολόγους όπως ο Τζο Στάντγουελ, συγγραφέας του «How Africa Works», μιας νέας μελέτης για την ανάπτυξη της Αφρικής, οι χώρες πλουτίζουν δημιουργώντας μεγάλες, υψηλής παραγωγικότητας βιομηχανικές επιχειρήσεις που πωλούν τα προϊόντα τους σε όλο τον κόσμο. Τα εργοστάσια που στοχεύουν στις μικρές, κατακερματισμένες εγχώριες αγορές της Αφρικής δεν ανταποκρίνονται πλήρως στις προσδοκίες. Ωστόσο, τα μεγαλύτερα από αυτά θα μπορούσαν να ενισχύσουν την περιφερειακή ολοκλήρωση, την οποία οι Αφρικανοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ισχυρίζονται εδώ και καιρό ότι επιθυμούν να βελτιώσουν.

Κάποιοι ανησυχούν ότι τα κινεζικά εργοστάσια ενδέχεται να υπονομεύσουν την τοπική βιομηχανία. Από τότε που ένα χαλυβουργείο κινεζικής ιδιοκτησίας άρχισε να λειτουργεί στη Ζιμπάμπουε το 2024, μεγάλες χαλυβουργικές επιχειρήσεις στη Νότια Αφρική αναγκάστηκαν να κλείσουν, αναφέρει ο Λουφούνο Μουνζελέλε από το Ινστιτούτο Σιδήρου και Χάλυβα της Νότιας Αφρικής, έναν κλάδο εκπροσώπησης των συμφερόντων της βιομηχανίας. Αυτοί οι φόβοι είναι ιδιαίτερα έντονοι λόγω του τεράστιου εμπορικού ελλείμματος της Αφρικής έναντι της Κίνας, το οποίο πέρυσι αυξήθηκε κατά 65% φτάνοντας το ρεκόρ των 102 δισ. δολαρίων.

Η κινεζική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η απόφασή της να καταργήσει τους δασμούς σε σχεδόν όλες τις αφρικανικές εισαγωγές από την 1η Μαΐου θα βοηθήσει. Ωστόσο, αυτό είναι πιθανό να ωφελήσει περισσότερο τα γεωργικά προϊόντα, όπως ο καφές, παρά τα μεταποιημένα προϊόντα, τα οποία η Αφρική δεν εξάγει ακόμη σε μεγάλες ποσότητες.

Άλλοι είναι πιο αισιόδοξοι. Τα στοιχεία που δείχνουν ότι οι κινεζικές εταιρείες εκτοπίζουν τις αφρικανικές είναι σπάνια, σημειώνει ο Carlos Oya της Σχολής Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών στο Λονδίνο. Αντίθετα, πολλές «καλύπτουν κενά στις εγχώριες παραγωγικές δυνατότητες». Δεν υπάρχει λόγος για τον οποίο τα εργοστάσια που ξεκινούν παράγοντας για τις τοπικές αγορές να μην μπορούν να εξελιχθούν σε εξαγωγείς ανταγωνιστικούς σε παγκόσμιο επίπεδο — ειδικά αν οι δασμολογικοί πόλεμοι, οι διαταραχές στο εμπόριο και η γεωπολιτική αστάθεια ωθήσουν τους αγοραστές από το εξωτερικό να στραφούν προς την Αφρική.

Εν τω μεταξύ, τα κινεζικά εργοστάσια παρέχουν θέσεις εργασίας και κατάρτιση σε εργαζομένους σε ολόκληρη την ήπειρο. Οι αφρικανικές κυβερνήσεις θα ήταν σοφό να τα βοηθήσουν να αναπτυχθούν, καταλήγει ο Economist.

Πηγή: ΟΤ

Ειδήσεις Σήμερα: